14 research outputs found
Hekla Volcano, Iceland, in the 20th Century: Lava Volumes, Production Rates, and Effusion Rates
Publisher's version (útgefin grein)Lava flow thicknesses, volumes, and effusion rates provide essential information for understanding the behavior of eruptions and their associated deformation signals. Preeruption and posteruption elevation models were generated from historical stereo photographs to produce the lava flow thickness maps for the last five eruptions at Hekla volcano, Iceland. These results provide precise estimation of lava bulk volumes: V1947–1948 = 0.742 ± 0.138 km3, V1970 = 0.205 ± 0.012 km3, V1980–1981 = 0.169 ± 0.016 km3, V1991 = 0.241 ± 0.019 km3, and V2000 = 0.095 ± 0.005 km3 and reveal variable production rate through the 20th century. These new volumes improve the linear correlation between erupted volume and coeruption tilt change, indicating that tilt may be used to determine eruption volume. During eruptions the active vents migrate 325–480 m downhill, suggesting rough excess pressures of 8–12 MPa and that the gradient of this excess pressure increases from 0.4 to 11 Pa s−1 during the 20th century. We suggest that this is related to increased resistance along the eruptive conduit.Icelandic Research Fund. Grant Number: 152266‐052Peer Reviewe
Of mosses and men: Plant succession, soil development and soil carbon accretion in the sub-Arctic volcanic landscape of Hekla, Iceland
Post-print (lokagerð höfundar)Lava flows pose a hazard in volcanic environments and reset ecosystem development. A succession of dated lava flows provides the possibility to estimate the direction and rates of ecosystem development and can be used to predict future development. We examine plant succession, soil development and soil carbon (C) accretion on the historical (post 874 AD) lava flows formed by the Hekla volcano in south Iceland. Vegetation and soil measurements were conducted all around the volcano reflecting the diverse vegetation communities on the lavas, climatic conditions around Hekla mountain and various intensities in deposition of loose material. Multivariate analysis was used to identify groups with similar vegetation composition and patterns in the vegetation. The association of vegetation and soil parameters with lava age, mean annual temperature, mean annual precipitation and soil accumulation rate (SAR) was analysed. Soil carbon concentration increased with increasing lava age becoming comparable to concentrations found on the prehistoric lavas. The combination of a sub-Arctic climate, gradual soil thickening due to input of loose material and the specific properties of volcanic soils allow for continuing accumulation of soil carbon in the soil profile. Four successional stages were identified: initial colonization and cover coalescence (ICC) of Racomitrium lanuginosum and Stereocaulon spp. (lavas 600 years); and highland conditions/retrogression (H/R) by tephra deposition (70−860 years). The long time span of the SC stage indicates arrested development by the thick R. lanuginosum moss mat. The progression from SC into VPD was linked to age of the lava flows and soil depth, which was significantly deeper within the VPD stage. Birch was growing on lavas over 600 years old indicating the development towards birch woodland, the climax ecosystem in Iceland.The Icelandic Research Fund, Rannís, Grant of Excellence no. 152266-052 (Project: EMMIRS).Peer Reviewe
Historical lava flow fields at Hekla volcano, South Iceland
Publisher's version (útgefin grein)Hekla volcano is known to have erupted at least 23 times in historical time (last 1100 years); often
producing mixed eruptions of tephra and lava. The lava flow volumes from the 20th century have amounted
80% to almost 100% of the entire erupted volume. Therefore, evaluating the extent and volume of individual
lava flows is very important when assessing the historical productivity of Hekla volcano. Here we present
new maps of the historical lava flow fields at Hekla in a digital format. The maps were produced at a scale
of 1:2000–10000 using a catalogue of orthophotos since 1945, acquired before and after each of the last five
eruptions, combined with field observation of stratigraphy, soil profiles, tephra layers and vegetation cover. The
new lava flow maps significantly improve the historical eruptive history of Hekla, prior to the 1947 eruption.
The historical lava flow fields from Hekla cover 233 km2 and the lavas reach up to 16 km from Hekla volcano.
Flow lengths up to 20 km are known, though lava flows only travelled up to 8–9 km from Hekla in the last 250
years. Identified historical vents are distributed between 0 and 16 km from Hekla volcano and vents are known
to have migrated up to 5 km away from Hekla during eruptions. We have remapped the lava flow fields around
Hekla and assigned the identified flow fields to 16 eruptions. In addition, ca. 60 unidentified lava units, which
may be of historical age, have been mapped. It is expected that some of these units are from known historical
Hekla eruptions such as the 1222, 1341, 1510, 1597, 1636 and potentially even from the previously excluded
eruptions such as 1436/1439.Hekla hefur gosið 23 sinnum svo vitað sé síðan land
byggðist. Oftast hafa gosin verið blandgos og framleitt
bæði gjósku og hraun. Í gosum 20. aldar var
hlutfall hrauns á milli 80–100% af gosefnunum svo
þau skipta verulegu máli þegar framleiðni eldstöðvarkerfisins
er metin. Í þessari grein eru birtar niðurstöður stafrænnar kortlagningar á Hekluhraunum frá
sögulegum tíma eins langt aftur í tímann og unnt
er. Þetta er engan veginn auðvelt viðfangsefni á svo
virku eldfjalli sem Hekla er, því ný hraun hylja þau
sem fyrir eru. Hraunakortin eru gerð í mælikvarða
1:2000–10000 og styðjast við uppréttaðar loftmyndir
sem teknar hafa verið síðan 1945, bæði fyrir og
eftir síðustu fimm eldgos. Einnig er stuðst við innbyrðis
afstöðu hraunanna, landslagsform, jarðvegssnið,
gjóskulög og gróðurþekju. Tekist hefur að bæta
talsvert hraunakort Heklu og gert hefur verið kort af
hraunum sem runnu fyrir gosið mikla 1947. Hraun frá
eldstöðvarkerfi Heklu á sögulegum tíma þekja u.þ.b.
233 km2 lands. Hraun hafa runnið allt að 16 km vegalengd
frá megineldstöðinni og hraunstraumar hafa náð
20 km lengd. Á síðustu 250 árum hafa hraun þó aðeins
runnið 8–9 km frá megineldstöðinni. Eldvörp á
sögulegum tíma dreifast allt að 16 km út frá megineldstöðinni.
Í sumum gosum hefur eldvirknin færst um
allt að 5 km út frá eldstöðinni þega leið á gosið. Borin
hafa verið kennsl á hraun frá 16 gosum og að auki hafa
um 60 hraunflákar verið kortlagðir sem gætu verið frá
gosum á sögulegum tíma. Þessi hraun eru líklega frá
þekktum gosum, s.s. 1222, 1341, 1510, 1597 og 1636
en þau gætu líka verið að einhverju leyti frá gosum
sem þótt hafa vafasöm, á árunum 1436–1439.Icelandic Research fund, Grant of Excellence
No. 152266-052 (Project EMMIRS)Peer Reviewe
Forage quality of leaf fodder from the main woody species in Iceland and its potential use for livestock in the past and present
Woody species played, and in many Nordic regions still play, a very important role in livestock feeding. However, forage quality (contents of macroelements and fibre fractions) of the leaves of common woody species is often inadequate. The aim of our study was to determine forage quality of leaves of Betula nana, Betula pubescens, Salix lanata, Salix phylicifolia and Sorbus aucuparia from Iceland and to compare it with the forage quality of the common native grass Deschampsia cespitosa and the introduced grass Alopecurus pratensis used by contemporary Icelandic farmers for forage production. Samples were collected at four localities in Iceland in late June 2013 and analysed for nitrogen (N), phosphorus (P), potassium (K), calcium (Ca), magnesium (Mg), neutral and acid-detergent fibre and lignin concentration. Analyses were compared with the optimum range for cattle and sheep nutrition. The nutritive value of leaves of the Icelandic woody species was relatively high, and analysis showed their nutritive content satisfied both cattle and sheep nutrient requirements for N, P, K, Ca and Mg, but the relatively high content of indigestible lignin in all woody species could cause problems for livestock metabolism. Grasses were characterized by lower P, Ca and Mg, but substantially higher K concentrations, and higher N:P and K:(Mg + Ca) ratios. The forage quality of leaves of woody species increased in the order B. nana < B. pubescens < S. phylicifolia < S. Aucuparia < S. lanata. Results are discussed in relation to use of leaf fodder in the past, when woody species, particularly Salix spp., are likely to have played an important role in livestock feeding.Česká Zemědělská Univerzita v PrazePeer Reviewe
Sigfús Daðason og umheimurinn
Ritgerð þessi fjallar um skáldskap Sigfúsar Daðasonar á fyrsta skáldskaparskeiði hans sem spannar árin 1945–1959. Athygli er beint að fyrstu ljóðunum sem birtust í ýmsum tímaritum og hugmyndaheimur tveggja fyrstu ljóðabóka skáldsins kannaður. Tekin eru til athugunar þrjú erlend skáld sem öll brutu blað í ljóðagerð heimalanda sinna, hvert með sínum hætti. Skáldskapur þeirra og hugmyndir eru bornar saman við ljóð Sigfúsar og rýnt í áhugaverða staði. Þetta eru skáldin Paul la Cour, Rainer Maria Rilke og Paul Éluard. Í ritgerðinni er sýnt fram á hvernig þessi skáld höfðu mótandi áhrif á kveðskap Sigfúsar, hugmyndaheim hans og lífsafstöðu, en jafnframt að hann vann á sjálfstæðan hátt úr þeim áhrifum. Í því sambandi er rætt um módernisma almennt og um súrrealisma sérstaklega, auk þess sem vikið er að heimspekilegum efnum, ekki síst metafýsík eða frumspeki sem Sigfús hreifst af á mótunarárum sínum. Þá er einnig fjallað um tengsl Sigfúsar við önnur íslensk samtímaskáld, hin svokölluðu atómskáld; um sameiginleg markmið þeirra og ágreining. Sigfús sker sig úr hópnum að því leyti að hann hafnar nær alveg hinni íslensku ljóðahefð. Pólitísk viðhorf hans og þróun stjórnmála í heiminum eru fléttuð inn í umfjöllunina enda var það honum keppikefli að tengja saman líf og list, ljóð og reynslu, skáldskap og sannleika. Sýnt er fram á að Sigfús var brautryðjandi í íslenskri ljóðagerð; að hið nýstárlega í kveðskap hans fólst bæði í endurskoðun efnis og forms
Halldór Laxness og samband hans við þjóðina. Rýnt í samfélagsgagnrýnina í Alþýðubókinni
Halldór Laxness hélt sem ungur maður til Ameríku með þá hugmynd að gerast handritaskrifari í Hollywood. Hann hélt þangað árið 1927, þá tuttugu og fimm ára að aldri, og sneri heim aftur um áramótin 1930. Ekki varð neitt úr ferli hans í Hollywood, en hann settist niður og skrifaði allmargar greinar um hugðarefni sín þá stundina. Þessar greinar mynda bók sem heitir Alþýðubókin, og kom hún fyrst út árið 1929. Greinar þessar birta miklar skoðanir ungs manns og eru þær skrifaðar af mikilli íþrótt. Hugmyndin að umfjöllun um bók þessa er að sýna aðra hlið á skáldinu Halldóri Laxness, þá róttæku, en hún kann að vera ýmsum í dag nokkuð framandi. Einnig er Alþýðubókin sett í samhengi við leið Halldórs Laxness að verða skáld á íslensku – þjóðskáld.
Lítilega er sagt frá Halldóri í seinni tíð en síðan er rýnt í Alþýðubókina og grein gerð fyrir að hverjum gagnrýni hans beindist fyrst og fremst og hvaða lausnir hann hafði fram að færa. Hann vílar hvoki fyrir sér að taka fyrir frægar persónur, trúarbrögð og heilu þjóðirnar, en harðast gagnrýnir hann þó allt það sem amerískt er. Halldór sagðist hafa komið heim frá Ameríku sem sósíalisti og eru greinaskrif hans mjög lituð af því
Hnignun skóg- og kjarrlendis í Þjórsárdal frá 1587‒1938 og ástæður hennar
Skóg- og kjarrlendi voru mikilvægar náttúruauðlindir áður fyrr. Nákvæm útbreiðsla birkiskóga er ekki þekkt nema síðustu áratugi og fáar rannsóknir hafa verið gerðar á staðbundinni útbreiðslu þeirra gegnum aldirnar. Megin markmið þessarar rannsóknar er að (1) kortleggja útbreiðslu birkiskóga og kjarrlendis í Þjórsárdal (14.000 ha) á 350 ára tímabili og (2) meta áhrif náttúrulegra, félags- og efnahagslegra þátta á útbreiðsluna á þremur tímabilum, 1587-1708, 1708-1880, 1880-1938. Við kortlagningu á útbreiðslu skóg- og kjarrlendis var notast við sögulegar ritheimildir, staðsetningu og útbreiðslu kolagrafa og gróðurleifar í jarðvegi, gamlar ljósmyndir og loftmyndir. Kortlagningin var unnin í landfræðilegum upplýsingakerfum (LUK). Á vettvangi var núverandi útbreiðsla skóg- og kjarrlendis kortlögð, gróðurleifar í jarðvegi kortlagðar og tímasettar með hjálp þekktra gjóskulaga auk þess sem kolagrafir voru staðsettar. Helmingur Þjórsárdals var vaxinn skóg- og kjarrlendi á seinni helmingi 16. aldar. Frá 1587-1938 dróst skóg- og kjarrlendi saman úr 6170 ha í 388 ha eða um 94%. Breytingar urðu mestar á tímabilinu 1587-1708, þegar skóg- og kjarrlendis dróst saman um 71%. Skógurinn var nýttur til eldiviðar, kolagerðar, kýrfóðurs, beitar og efniviðar til smíða. Fjöldi kolagrafa á svæðinu sýna að kolagerð var mikið stunduð í Þjórsárdal. Þessi landnýting hafði gríðarleg áhrif á skóg- og kjarrlendi dalsins, en að auki bættist við kólnandi veðurfar litlu ísaldar og gjóskufall vegna stórra eldgosa í Heklu. Beit var ekki ráðandi þáttur í hnignun skóg- og kjarrlendis í dalnum en hafa ber í huga að vetrarbeit í vistkerfi sem var ofnýtt hefur haft neikvæð áhrif á nýliðun skóganna. Eignarhald og skógarítök skiptu meginmáli við stjórnun á nýtingu skóglendis og þar með afdrifum þess. Skóg- og kjarrlendi kirkjujarðanna (Skálholts og kirkjuléna) voru ofnýtt en það sem var í einkaeigu eða undir stjórn ábúanda breyttist lítið og þar var að finna stærstu skógarleifar Þjórsárdals árið 1938Land-use is a well known driver for ecosystem change, such as deforestation and soil erosion. Changes in birch woodland cover in Iceland are well documented over the last decades, but few studies have focused on the spatial distribution of birch woodland change over centuries. The main objectives of this study are (1) to map the changes of birch woodland cover in Þjórsárdalur (14,000 ha), over 350 years, from 1587-1938, and (2) understand the impact of socio-economic and natural forces on the birch woodland development over three periods (1587-1708, 1708-1880 and 1880-1938). For this purpose we used combined approach of historical reconstruction from diverse written archives, GIS-techniques and field work. The historical data and GIS were used to reconstruct maps showing birch woodland cover and the field work included location of place-names used for birch woodland in historical archives, mapping of present distribution of birch woodland, birch tree remnants, as well as old charcoal pits. The field work was used to verify the historical data. Half of the Þjórsárdalur valley was covered by birch woodland in the late 16th century. Over a period of 350 years 94% of the woodland had been depleted; its cover changed from 6,170 ha in 1587 to 388 ha in 1938. The woodland was used for firewood, leaf-fodder and charcoal making. The land-use had huge impact combined with natural hazards on the birch woodland cover. Grazing was limited, but winter grazing had negative effects on the ecosystem that was damaged by deforestation. The main driving force for this development is socio-economic but in combination with climate, volcanism and extreme event further exacerbated the woodland decline
Hekla Volcano, Iceland, in the 20th Century: Lava Volumes, Production Rates, and Effusion Rates
Publisher's version (útgefin grein)Lava flow thicknesses, volumes, and effusion rates provide essential information for understanding the behavior of eruptions and their associated deformation signals. Preeruption and posteruption elevation models were generated from historical stereo photographs to produce the lava flow thickness maps for the last five eruptions at Hekla volcano, Iceland. These results provide precise estimation of lava bulk volumes: V1947–1948 = 0.742 ± 0.138 km3, V1970 = 0.205 ± 0.012 km3, V1980–1981 = 0.169 ± 0.016 km3, V1991 = 0.241 ± 0.019 km3, and V2000 = 0.095 ± 0.005 km3 and reveal variable production rate through the 20th century. These new volumes improve the linear correlation between erupted volume and coeruption tilt change, indicating that tilt may be used to determine eruption volume. During eruptions the active vents migrate 325–480 m downhill, suggesting rough excess pressures of 8–12 MPa and that the gradient of this excess pressure increases from 0.4 to 11 Pa s−1 during the 20th century. We suggest that this is related to increased resistance along the eruptive conduit.Icelandic Research Fund. Grant Number: 152266‐052Peer Reviewe