Rola specjalistycznego sądu polubownego na przykładzie Sądu Arbitrażowego przy Stowarzyszeniu Brokerów Ubezpieczeniowych w Polsce z siedzibą we Wrocławiu

The perceived crisis of the Polish judiciary is a significant opportunity for alternative dispute resolution methods and, above all, for arbitration. The science of civil law emphasises the numerous advantages of this alternative dispute resolution method. There is a noticeable trend in the arbitration judiciary towards specialisation of permanent arbitration courts in certain types of disputes, which allows for more efficient handling of disputes. In the pages of this academic and research article, the author isolates and analyses the rationale behind the need for specialisation within functioning permanent arbitration courts and then demonstrates the benefits of creating an arbitration court dedicated to the highly specialised brokerage industry. Specialised arbitration institutions have the advantage of providing better tailored – to specific sectors – arbitration rules with the aim of increasing the speed and efficiency of proceedings, as well as reducing their costs. The peculiarities of the brokerage industry, which touches on civil, commercial and administrative law with its issues, elude the traditional common courts. For these reasons, the Arbitration Court at the Association of Insurance Brokers in Poland, based in Wrocław, is a specialised arbitration court, offering its services mainly to participants in the insurance market, including insurance brokers in particular. Its functioning focused on the recognition of disputes in this narrow field of knowledge guarantees to the parties a professional approach to the resolution of their case, with a guaranteed knowledge of the nuances of the industry and an understanding of the rationale and needs of both parties to the dispute. Such a proposed approach to the topic (for the development of which dogmatic-legal, theoretical-legal methods, a review of literature and jurisprudence, as well as a case study were used) shows the advantages of the operation of a specialised court dedicated to the entities of the brokerage market, while on the other hand, it encourages a discussion on the legitimacy of profiling the activity of other permanent arbitration courts according to the needs and specifics of a given sector.Zauważalny kryzys polskiego wymiaru sprawiedliwości jest istotną szansą dla alternatywnych metod rozwiązywania sporów, a przede wszystkim dla sądownictwa polubownego. W nauce prawa cywilnego podkreśla się liczne zalety tej alternatywnej metody rozstrzygania sporów. W sądownictwie arbitrażowym zauważalna jest tendencja w zakresie specjalizacji stałych sądów polubownych w określonych rodzajach sporów, co pozwala na bardziej efektywne ich rozpatrywanie. Na łamach niniejszego artykułu naukowo-badawczego dokonano wyodrębnienia i analizy przesłanek przemawiających za koniecznością specjalizacji w ramach funkcjonujących stałych sądów arbitrażowych, a następnie wykazano korzyści płynące z utworzenia sądu arbitrażowego dedykowanego wysoce wyspecjalizowanej branży brokerskiej. Zaletą fachowych instytucji arbitrażowych jest zapewnienie lepiej dostosowanych – do konkretnych sektorów – zasad postępowania arbitrażowego, mających za przedmiot zwiększenie szybkości i efektywności postępowań, a także obniżenie ich kosztów. Branża brokerska, której problematyka występuje w prawie cywilnym, handlowym i administracyjnym, wymyka się tradycyjnemu sądownictwu powszechnemu. Z tych też przyczyn Sąd Arbitrażowy przy Stowarzyszeniu Brokerów Ubezpieczeniowych w Polsce z siedzibą we Wrocławiu jest wyspecjalizowanym sądem arbitrażowym, oferującym swoje usługi głównie uczestnikom rynku ubezpieczeń, w tym w szczególności brokerom ubezpieczeniowym. Jego funkcjonowanie ukierunkowane na rozpoznawanie sporów w tej wąskiej dziedzinie wiedzy gwarantuje stronom fachowe podejście do rozwiązania ich sprawy, przy zagwarantowaniu znajomości niuansów branży i zrozumienia racji oraz potrzeb obu stron sporu. Tak zaproponowane ujęcie tematu (do którego opracowania wykorzystano metody dogmatyczno-prawną, teoretyczno-prawną, przegląd literatury i orzecznictwa, a także studium konkretnego przypadku) z jednej strony ukazuje zalety funkcjonowania sądu specjalistycznego dedykowanego podmiotom rynku brokerskiego, z drugiej zaś zachęca do dyskusji nad zasadnością profilowania działalności innych stałych sądów polubownych pod potrzeby i specyfikę danej branży

Wsparcie młodzieży w kryzysie – przykład modelu wspólnoty pomocowej w Leimbach, w Niemczech

Introduction: This article examines the support provided to adolescents and young adults in crisis, particularly those struggling with addiction, within a specialised therapeutic facility for young men in Leimbach, Germany.Research Aim: The article aims to present a support model for youth in crisis, based on the principles of self-help and the therapeutic community approach.Research Method: The article employs a case study approach, incorporating an analysis of existing data and a semi-structured individual interview.Results: The Leimbach Centre operates as a therapeutic community, with self-help as its core principle. Support includes group therapy, individual assistance, Naikan meditation, and structured work to foster independence and social competence. Collaboration with local institutions enables participants to undertake vocational internships, enhancing their prospects for social reintegration. However, challenges remain particularly the high dropout rate (40% within the first 90 days) and emotional difficulties stemming from adverse family experiences.Conclusion: Combining self-help groups with various therapeutic interventions, supported by professionals and operating within a certified public system, reduces the risks associated with unsupervised self-help groups. However, high dropout rates persist due to low motivation and adaptation difficulties. Methodological limitations hinder precise evaluation, yet available data suggest that most former residents maintain abstinence. The presented solutions hold both cognitive and practical value. The therapeutic community model, recognised in Poland and Germany, continues to inspire professionals working with youth in crisis. In the context of migration between these countries, understanding the functioning of such organisations abroad is particularly valuable.Wprowadzenie: Przedmiotem analizy jest oferta pomocowa, skierowana do młodzieży i młodych dorosłych w sytuacji kryzysowej, zmagających się z uzależnieniami i korzystających ze wsparcia specjalistycznej placówki terapeutycznej dla młodych mężczyzn w Leimbach, w Niemczech.Cel badań: Celem artykułu jest przedstawienie koncepcji pomocowej skierowanej do młodzieży w kryzysie, bazującej na idei pomocy do samopomocy i pracy metodą społeczności terapeutycznej.Metoda badań: Wykorzystane podejście badawcze to studium przypadku, analiza danych zastanych i częściowo ustrukturyzowany wywiad indywidualny.Wyniki: Działalność ośrodka w Leimbach opiera się na społeczności terapeutycznej, której fundamentem jest koncepcja pomocy do samopomocy. Wsparcie obejmuje terapię grupową, indywidualne działania pomocowe, medytację Naikan oraz prace, które rozwijają samodzielność i kompetencje społeczne mieszkańców. Współpraca z lokalnymi instytucjami umożliwia praktyki zawodowe, zwiększając szanse na reintegrację społeczną. Główne wyzwania to wysoka rezygnacja uczestników (40% w ciągu 90 dni) oraz problemy emocjonalne wynikające z trudnych doświadczeń rodzinnych.Wnioski: Połączenie idei grupy samopomocowej z różnymi formami terapii, wspieranych przez profesjonalną kadrę i funkcjonowanie placówki w ramach certyfikowanego systemu publicznego, minimalizuje ryzyko wynikające z braku profesjonalnego wsparcia w samodzielnie działających grupach samopomocowych. Nadal jednak problemem pozostaje wysoka rezygnacja uczestników z powodu niskiej motywacji i trudności adaptacyjnych. Ograniczenia metodologiczne dostępnych danych utrudniają dokładną ocenę skuteczności działań, jednak dostępne dane wskazują, że większość byłych rezydentów utrzymuje abstynencję. Przedstawione rozwiązania mają przede wszystkim wartość poznawczą i praktyczną. Metoda społeczności terapeutycznej, znana w Polsce i Niemczech, nadal może inspirować specjalistów pracujących z młodzieżą w kryzysie. W kontekście migracji między tymi krajami wiedza o działaniu takich organizacji za granicą może być szczególnie cenna

Związek między dobrostanem a umiejętnością kreatywnego myślenia w edukacji

Well-being, as an integral element of sustainability, contributes significantly to economic, social and environmental progress. Strategic frameworks such as the OECD Well-being Framework highlight key factors influencing well-being in Finland, including skills and R&D, green transition, gender equality, health and social cohesion. In education, the recent decline in PISA science scores underscores the importance of strengthening well-being and investing in future skills. Well-being is commonly understood as how people feel and function personally and socially, shaped by emotional, cognitive, behavioural and relational dimensions. In recent years, it has become central to educational discourse, emphasising holistic learning, social-constructivist approaches and whole-child development. Within this broader context, our study analyses the relationship between well-being and creative thinking skills. We apply the CAT’s Model, which identifies four learning climates – sun, storm, space and soil – that foster creative attitudes and support the development of creative thinking skills. These climates promote inspiration, challenge, free thinking and the integration of diverse experiences. Classroom practices such as drama activities, play-based learning, interdisciplinary collaboration and critical thinking tasks illustrate how the model can be implemented effectively. The CAT’s Model develops creative thinking through expertise, imagination, critical thinking and the ability to form novel connections. Our study provides practical examples of the model in application. We conclude that creative processes allowing freedom of expression enhance well-being, influence learning across the lifespan and support the development of positive personal traits.Dobrobyt, jako integralny element zrównoważonego rozwoju, w znacznym stopniu przyczynia się do postępu gospodarczego, społecznego i środowiskowego. Ramy strategiczne, takie jak ramy dobrobytu OECD, podkreślają kluczowe czynniki wpływające na dobrobyt w Finlandii, w tym umiejętności oraz badania i rozwój, transformację ekologiczną, równouprawnienie płci, zdrowie i spójność społeczną. W dziedzinie edukacji ostatni spadek wyników PISA w zakresie nauk ścisłych podkreśla znaczenie wzmacniania dobrobytu i inwestowania w przyszłe umiejętności. Dobrobyt jest powszechnie rozumiany jako sposób, w jaki ludzie czują się i funkcjonują osobiście i społecznie, kształtowany przez wymiary emocjonalne, poznawcze, behawioralne i relacyjne. W ostatnich latach stał się on centralnym elementem dyskursu edukacyjnego, kładącego nacisk na holistyczne uczenie się, podejście społeczno-konstruktywistyczne i całościowy rozwój dziecka. W tym szerszym kontekście badanie analizuje związek między dobrobytem a umiejętnościami kreatywnego myślenia. Zastosowano w nim model CAT, który identyfikuje cztery klimaty uczenia się – słońce, burza, przestrzeń i gleba – które sprzyjają kreatywnym postawom i wspierają rozwój umiejętności kreatywnego myślenia. Klimaty te sprzyjają inspiracji, wyzwaniom, swobodnemu myśleniu i integracji różnorodnych doświadczeń. Praktyki stosowane w klasie, takie jak zajęcia teatralne, nauka oparta na zabawie, współpraca międzydyscyplinarna i zadania wymagające krytycznego myślenia, ilustrują, w jaki sposób model ten można skutecznie wdrożyć. Model CAT rozwija kreatywne myślenie poprzez wiedzę specjalistyczną, wyobraźnię, krytyczne myślenie i umiejętność tworzenia nowych powiązań. Badanie dostarcza praktycznych przykładów zastosowania modelu. We wnioskach wskazano, że procesy twórcze pozwalające na swobodę wypowiedzi poprawiają samopoczucie, wpływają na naukę przez całe życie i wspierają rozwój pozytywnych cech osobistych

Zachowania trudne uczniów ze spektrum autyzmu w kontekście poczucia bezpieczeństwa w edukacji, wychowaniu i terapii – przegląd narracyjny

The changing reality of the modern world and the related new civilization threats create the need to analyse the effects of these changes and their impact in connection with other multidimensional factors on the functioning of young people in school conditions. The need for safety should therefore be one of the key aspects of educational, upbringing and therapeutic impact. In the era of inclusive education, challenging behaviour of young people with special educational needs becomes an important element from the point of view of the effectiveness of education and upbringing, with particular emphasis on the optimal functioning of individuals and the level of socialization. The purpose of this article is to review issues related to challenging behaviour of students with autism spectrum disorders in the context of sense of security in education, upbringing and therapy, with recommendations for practitioners. An in-depth literature review was conducted to substantiate the importance of challenging behaviour of students with autism spectrum disorders in maintaining a safe school environment. This enabled the identification of acceptable, optimal educational and therapeutic activities that took into account the requirements of both kids with autism spectrum disorder and their instructors and classmates.Zmieniająca się rzeczywistość współczesnego świata i związane z tym nowe zagrożenia cywilizacyjne stwarzają potrzebę analiz skutków tych zmian oraz ich wpływu w powiązaniu z innymi wielowymiarowymi czynnikami na funkcjonowanie młodzieży w warunkach szkoły. Potrzeba bezpieczeństwa powinna być zatem jednym z kluczowych aspektów oddziaływania edukacyjno-wychowawczego i terapeutycznego. W dobie edukacji inkluzyjnej trudne zachowania młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi stają się elementem istotnym z punktu widzenia efektywności edukacji i wychowania, ze szczególnym uwzględnieniem optymalnego funkcjonowania jednostek i poziomu uspołecznienia. Celem tego artykułu jest przegląd wyzwań związanych z trudnymi zachowaniami uczniów z zaburzeniami ze spektrum autyzmu w kontekście poczucia bezpieczeństwa w edukacji, wychowaniu i terapii, wraz z zaleceniami dla praktyków. Aby uzasadnić znaczenie zachowań trudnych uczniów ze spektrum autyzmu w utrzymaniu bezpiecznego środowiska szkolnego, przeprowadzono dogłębny przegląd literatury. Pozwoliło to tym samym wskazać kierunki odpowiednich, optymalnych działań, zarówno edukacyjno-wychowawczych, jak i terapeutycznych, uwzględniających nie tylko potrzeby uczniów ze spektrum autyzmu, ale też ich nauczycieli i rówieśników

Konsekwencje związane z przedłożeniem do akt sprawy jedynie odpisów dokumentów – glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 29 listopada 2023 r., III AUa 1095/22

In the decision under review, the Court of Appeals in Lublin addressed the issue of the consequences of the submission by a party to the proceedings to the evidence of the case only copies of documents, and not their originals. There is no doubt that the subject of multiplication of documents has already been the subject of case law on many occasions, and the evidentiary power of copies of documents has already been clearly defined. What is significant, however, is that the judgment under review does not only address the issue of the status of a copy of a document and its evidentiary power, but also admits that in the absence of the existence of an original document, its copy may be the only source for establishing the facts of the case. Thus, the statement in question is of considerable importance from a practical perspective, primarily for determining the situation of a party to the proceedings who has only copies of documents, while it is from them that he derives his claims.W glosowanym orzeczeniu Sąd Apelacyjny w Lublinie odniósł się do problematyki konsekwencji przedłożenia przez stronę postępowania do materiału dowodowego sprawy wyłącznie odpisów dokumentów, nie zaś ich oryginałów. Nie ulega wątpliwości, iż tematyka związana z multiplikacjami dokumentów stanowiła już wielokrotnie przedmiot wypowiedzi orzecznictwa, a moc dowodowa odpisów dokumentów została już w sposób jednoznaczny określona. Co jednak znamienne to fakt, iż glosowany wyrok nie dotyczy wyłącznie kwestii statusu odpisu dokumentu i jego mocy dowodowej, ale przyznaje również, że w sytuacji braku istnienia oryginału dokumentu jego odpis może być jedynym źródłem ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przedmiotowe stwierdzenie ma zatem niebagatelne znaczenie z perspektywy praktycznej, przede wszystkim dla ustalenia sytuacji strony postępowania, która dysponuje jedynie odpisami dokumentów, zaś to właśnie z nich wywodzi swoje roszczenia

Pieczęć i herb miasta w miejskim piśmiennictwie historycznym Pomorza Zachodniego w okresie nowożytnym. Obraz i słowo w budowaniu tożsamości miejskiej

The article deals with the interaction of image and word in the construction of a sense of urban identity among the citizens of the cities of the former Duchy of Pomerania in the modern period. It analyses texts on the history and symbolism of the iconography of city seals and coats of arms recorded in the historical urban literature, i.e. in texts on the history of the city written by representatives of their bourgeoisie. In the case of Western Pomerania, such records were found only for Szczecin, Gryfice, Trzebiatów and Kołobrzeg, and for a few other towns – traces of the existence of such stories recorded in the late 18th century. The article also aims to integrate West Pomeranian sources typical of traditional source studies into the circle of methodology related to the history of social communication.Artykuł dotyczy współoddziaływania obrazu i słowa w budowaniu poczucia tożsamości miejskiej wśród obywateli miast byłego Księstwa Pomorskiego w okresie nowożytnym. Analizie poddano teksty dotyczące historii i symboliki ikonografii pieczęci i herbów miejskich zapisane w historycznym piśmiennictwie miejskim, czyli w tekstach dotyczących historii miasta pisanych przez przedstawicieli ich mieszczaństwa. W przypadku Pomorza Zachodniego zapisy takie znaleziono tylko dla Szczecina, Gryfic, Trzebiatowa i Kołobrzegu, a dla kilku innych miast – ślady istnienia takich opowieści utrwalone w końcu XVIII w. Celem artykułu jest również włączenie zachodniopomorskich źródeł typowych dla tradycyjnego źródłoznawstwa w krąg metodologii związanej z historią komunikacji społecznej

Sytuacja dzieci z unieważnionych związków małżeńskich w społecznościach chłopskich późnośredniowiecznej Polski – regulacje prawne a rzeczywistość

This article explores the complex situation of peasant children born into families that were initially considered legitimate by both the Church and society, until marital impediments were proven in court. The annulment of a marriage, and consequently the dissolution of the family, resulted in a complete change in their previously stable living situation. A cautious attempt has been made to estimate the number of families and children who may have been affected by this issue. Subsequently, the legal consequences of marriage annulment for the children are examined, with particular attention given to their legitimacy and the issue of their custody. The diverse practices of ecclesiastical courts are analyzed, alongside the exploration of the motivations guiding the judges in issuing their decisions. Attention has also been drawn to the fact that the issue under discussion generated certain social repercussions and represented an atypical situation within the family structures of the period.W artykule została zaprezentowana skomplikowana sytuacja dzieci chłopskich, która była konsekwencją urodzenia się ich w rodzinach, które do momentu udowodnienia w przewodzie sądowym przeszkód małżeńskich były uważane przez Kościół i społeczeństwo za legalne. Unieważnienie związku i w konsekwencji rozpad rodziny powodował całkowitą zmianę w ich dotychczasowej sytuacji życiowej. Podjęto ostrożną próbę oszacowania, jak dużej liczby rodzin i urodzonego w nich potomstwa mógł dotyczyć ten problem. W dalszej części przedstawiono następstwa prawne anulowania związku dla zrodzonego w nim potomstwa. Szczególnej uwadze poddano problem legalności tych dzieci oraz kwestię opieki nad nimi. W tym względzie przedstawiono różnorodność praktyk stosowanych przez sądy kościelne i podjęto próbę odpowiedzieć na pytanie o motywy, którymi kierowali się sędziowie wydając wyroki. Zwrócono także uwagę, że omawiany problem generował także pewne konsekwencje społeczne i stanowił sytuację nietypową w ówczesnych strukturach rodzinnych

Transhumancyjne pasterstwo wołoskie w Dalmacji i jego wpływ na środowisko naturalne na początku XIX w. w oczach Francuzów

This article aims to show how the traditional pastoral economy practiced by a large part of Dalmatian society was perceived by the French administration in Dalmatia, which became part of the Napoleonic Kingdom of Italy in 1806 and of the Illyrian Provinces in 1809. The analysis is based on the documents of the French National Archives and the French Ministry of Defense, which were created for the use of Napoleon's civil and military authorities. Within this context, the study focuses on the specific issue of how traditional pastoralism affected the Dalmatian environment.The findings indicate that, although the Morlachs might appear to be the least likely group associated with environmentally harmful practices, French administrative documents clearly suggest otherwise. These sources portray the Morlachs as suffering from famine due to the barrenness of the land—an outcome attributed to their own actions, such as burning grasslands, uprooting vegetation, and excessive deforestation. The Morlachs failed to recognize their own role in causing the degradation that led to their misery.Niniejszy artykuł ma na celu pokazanie, w jaki sposób tradycyjna gospodarka pasterska praktykowana przez znaczną część społeczeństwa Dalmacji była postrzegana przez francuską administrację w Dalmacji, która stała się częścią napoleońskiego Królestwa Włoch w 1806 r. i Prowincji Iliryjskich w 1809 r. Analiza opiera się on na dokumentach francuskich Archiwów Narodowych i francuskiego Ministerstwa Obrony, które powstały na użytek napoleońskich władz cywilnych i wojskowych. Artykuł skupia się przede wszystkim na kwestii postrzegania wpływu tradycyjnego pasterstwa wołoskiego na środowisko naturalne. Badanie pokazuje, że nawet jeśli Morlacy wydawali się być ostatnimi, którzy mogli być kojarzeni z praktykami szkodliwymi dla środowiska, to właśnie taki problem sygnalizowali francuscy administratorzy Dalmacji. Morlacy mieli głodować z powodu jałowości gleby, która opustoszała z powodu ich własnych działań (wypalanie trawy, wyrywanie korzeni, nadmierne wycinanie lasów) i nie byli w stanie zrozumieć, że są odpowiedzialni za własną nędzę

W autobiograficznym trójkącie doświadczeń i emocji. Wokół Komediantki

The article characterises Władysław S. Reymont's provincial acting career and its literary representation in Komediantka. By referencing excerpts from the writer's correspondence and diary notes, the article highlights the similarities in experiences, emotions, and struggles of the unfulfilled actor and the novel's protagonist, Janka Orłowska. In the context of theoretical considerations related to the concept of the autobiographical triangle (M. Czermińska), the article explores the complex relationship between the author's biography (Reymont), the fictional character (Orłowska), and the novel’s self-narrative strategy. Within this “triangle,” numerous analogies emerge between the writer's biography and the life experiences of the aspiring stage performer, which in turn shape the depiction of the novel’s fictional reality.Artykuł skupia się na charakterystyce prowincjonalnej kariery aktorskiej W.S. Reymonta i jej literackiej reprezentacji ukazanej w Komediantce. Przywołując fragmenty korespondencji pisarza i jego diariuszowych notatek, ukazuje podobieństwo przeżyć i doświadczeń niespełnionego aktora oraz głównej bohaterki powieści Janki Orłowskiej. W kontekście podjętych rozważań teoretycznych związanych z kategorią trójkąta autobiograficznego (M. Czermińska), ukazane zostają złożone relacje między biografią autora (Reymont), fikcjonalną kreacją postaci (Orłowska), a autokreacyjną strategią narracyjną powieści. W tak zdefiniowanym „trójkącie” możliwe staje się odczytanie licznych analogii między biografią pisarza a doświadczeniami adeptki sztuki aktorskiej, co przekłada się na realistyczny opis rzeczywistości przedstawionej w powieści