Transhumancyjne pasterstwo wołoskie w Dalmacji i jego wpływ na środowisko naturalne na początku XIX w. w oczach Francuzów

Abstract

This article aims to show how the traditional pastoral economy practiced by a large part of Dalmatian society was perceived by the French administration in Dalmatia, which became part of the Napoleonic Kingdom of Italy in 1806 and of the Illyrian Provinces in 1809. The analysis is based on the documents of the French National Archives and the French Ministry of Defense, which were created for the use of Napoleon's civil and military authorities. Within this context, the study focuses on the specific issue of how traditional pastoralism affected the Dalmatian environment.The findings indicate that, although the Morlachs might appear to be the least likely group associated with environmentally harmful practices, French administrative documents clearly suggest otherwise. These sources portray the Morlachs as suffering from famine due to the barrenness of the land—an outcome attributed to their own actions, such as burning grasslands, uprooting vegetation, and excessive deforestation. The Morlachs failed to recognize their own role in causing the degradation that led to their misery.Niniejszy artykuł ma na celu pokazanie, w jaki sposób tradycyjna gospodarka pasterska praktykowana przez znaczną część społeczeństwa Dalmacji była postrzegana przez francuską administrację w Dalmacji, która stała się częścią napoleońskiego Królestwa Włoch w 1806 r. i Prowincji Iliryjskich w 1809 r. Analiza opiera się on na dokumentach francuskich Archiwów Narodowych i francuskiego Ministerstwa Obrony, które powstały na użytek napoleońskich władz cywilnych i wojskowych. Artykuł skupia się przede wszystkim na kwestii postrzegania wpływu tradycyjnego pasterstwa wołoskiego na środowisko naturalne. Badanie pokazuje, że nawet jeśli Morlacy wydawali się być ostatnimi, którzy mogli być kojarzeni z praktykami szkodliwymi dla środowiska, to właśnie taki problem sygnalizowali francuscy administratorzy Dalmacji. Morlacy mieli głodować z powodu jałowości gleby, która opustoszała z powodu ich własnych działań (wypalanie trawy, wyrywanie korzeni, nadmierne wycinanie lasów) i nie byli w stanie zrozumieć, że są odpowiedzialni za własną nędzę