Nie tylko Zagłada. O przywracaniu pamięci o polskich Żydach przez Muzeum Getta Warszawskiego

Muzeum Getta Warszawskiego ma przywracać pamięć ofiar Holokaustu i upowszechniać wiedzę na temat życia codziennego, strategii przetrwania, walki i zagłady Żydów w getcie warszawskim oraz innych gettach na terenie okupowanej Polski.Stąd Zagładzie dedykowana jest większość działalności edukacyjnej, wydawniczej, naukowej i ekspozycyjnej Muzeum. MGW nie zajmuje się jednak wyłącznie Zagładą. W swych działaniach podejmuje zagadnienia związane z upamiętnieniem żydowskiej obecności w sferze publicznej, polityce, sztuce, kulturze, a galeria otwierająca wystawę stałą dotyczyć będzie dziejów Żydów w Warszawie przed 1939 roku. Wykraczającym poza Zagładę dziejom społeczności żydowskiej w Warszawie i na ziemiach polskich Muzeum poświęciło także kilka wystaw czasowych, zarówno plenerowych, jak i pokazywanych w instytucjach kultury i galeriach.Muzeum uzupełnia zatem w pewien sposób działalność Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN czy ofertę Żydowskiego Instytutu Historycznego. W artykule pokrótce omówiono tę część aktywności Muzeum w latach 2018–2024

Dziecko w regulacjach konstytucyjnych praw i wolności jednostki

This study seeks to demonstrate how rights and freedoms of the child have been regulated in the area of Polish constitutional law. The author notices the legal subjectivity of the child and the fact of attaching the axiological priority to the value of dignity. Based on these observations, she finds that the child as a human being should enjoy the same scope of rights stemming from the very human essence and innate dignity of the child like an adult. The author also points out that the currently applicable Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997 does not define the concepts of “the child”, “rights of the child”, or “best interests of the child”. The lack of an unambiguous definition of the concept of “the child” in the Polish Constitution has been critically assessed, as prompting a potential danger in this aspect, related to a redefinition of this concept.W artykule podjęto próbę ukazania, jak uregulowane zostały prawa i wolności dziecka na gruncie prawa konstytucyjnego. Autorka dostrzega podmiotowość prawną dziecka oraz przyznanie wartości, jaką jest godność prymatu aksjologicznego. Bazując na tych spostrzeżeniach, uznaje, że jako człowiek dziecko powinno dysponować takim samym wachlarzem praw wynikających z istoty człowieczeństwa i przyrodzonej mu godności jak dorosły. Autorka zwraca także uwagę, że obowiązująca Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. nie definiuje takich pojęć jak: „dziecko”, „prawa dziecka” czy „dobro dziecka”. Krytycznej ocenie poddano brak jednoznacznej definicji pojęcia „dziecka” w ustawie zasadniczej, dostrzegając w tym zakresie potencjalne zagrożenie związane z jego zredefiniowaniem

Rola Unii Europejskiej w transformacjach politycznych państw Europy Środkowo-Wschodniej po 2004 roku: Analiza porównawcza Polski, Węgier i Estonii

Po rozszerzeniu Unii Europejskiej w 2004 roku państwa Europy Środkowo-Wschodniej weszły w nową fazę transformacji politycznej, wykraczającą poza liberalizację postkomunistyczną lat 90. Autorka analizuje wpływ integracji europejskiej na systemy polityczne regionu w ramach dyskursu europeizacji, wykorzystując teorie Radaellego, Börzela i Rissa oraz Schimmelfenninga i Sedelmeiera. Na podstawie studiów przypadku Polski, Węgier i Estonii zestawiono transformacje polityczne, wskazując na różnice między formalną zgodnością a rzeczywistą implementacją norm unijnych. Wnioski podkreślają złożoność i selektywność adaptacji norm Unii Europejskiej w regionie oraz wyzwania dla trwałości modelu transformacyjnego w obliczu erozji liberalnej demokracj

Nierynkowy aspekt gospodarki Republiki Mołdawii

Celem artykułu jest naukowa próba opisania części gospodarki Republiki Mołdawii, funkcjonującej głównie na obszarze kontrolowanym przez rząd w Kiszyniowie, choć utrzymującej także związki z partnerami z separatystycznego regionu Naddniestrza, której uczestnicy przez lata wypracowali model biznesowy oparty o kontakty osobiste, obchodzenie lub łamanie obowiązujących przepisów prawa oraz wykorzystywanie majątku państwowego do generowania przychodów na poziomie, który trudno byłoby osiągnąć w warunkach rządów prawa, konkurencji i saturacji rynkowej przy aktywnie działających służbach zwalczających korupcję. Eksplanacja skupia się na osobach polityków i przedsiębiorców Vladimira Plahotniuca oraz Ilana Șora, przypadkach czołowych mołdawskich przedsiębiorstw i branży hazardowej. Wyzwaniem dla badacza jest dostępność oficjalnych dokumentów i danych. Analiza skupia się na dokumentach, publikacjach medialnych oraz wydarzeniach, które były szeroko komentowane przez opinię publiczną. Zebrane w toku procesu badawczego informacje oraz opinie pozwalają podjąć próbę oceny skali zawładnięcia mołdawskiej gospodarki przez niektóre grupy interesów, a także prześledzić działania mające na celu przeciwdziałanie korupcji i umniejszania zapłaty należności publiczno-prawnych

Historia jako komponent wojny informacyjnej i kognitywnej Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie

Agresji militarnej Rosji przeciwko Ukrainie w latach 2014–2024 towarzyszą również działania o charakterze niemilitarnym. Wojna informacyjna odgrywa istotną rolę w tym segmencie operacji. Historia stanowi fundamentalny komponent wojny informacyjnej i poznawczej prowadzonej przez Rosję przeciwko Ukrainie w celu wsparcia działań zbrojnych. Rosyjska propaganda intensywnie wykorzystuje zagadnienia historyczne jako element wojny informacyjnej i poznawczej przeciwko Ukrainie w dwóch głównych celach. Pierwszym z nich jest uniemożliwienie ukształtowania się na Ukrainie skonsolidowanego państwa narodowego z własną pamięcią historyczną. Drugim celem jest uzasadnienie prowadzenia wojny zbrojnej przeciwko Ukrainie. Wspólnym mianownikiem powyższych działań rosyjskiej propagandy jest twierdzenie Władimira Putina o Ukrainie jako państwie upadłym. Historia pokazuje jednak, że wbrew tym założeniom prezydent Federacji Rosyjskiej osiągnął rezultat przeciwny do zamierzonego – w postaci narodu i państwa ukraińskiego skutecznie przeciwstawiających się rosyjskiej agresji, w tym również w sferze wojny informacyjnej i poznawczej

The comparative analysis of the abortion rights in Japan and Poland

Co się stało z prawami aborcyjnymi w analizie porównawczej między Japonią a Polską? Wydaje się, że w przeciwieństwie do Japonii, Polska jest krajem o jednym z najbardziej restrykcyjnych praw antyaborcyjnych. W przypadku Japonii aborcja stała się legalna w 1948 roku; w Polsce prawo antyaborcyjne z 1993 roku było uważane za „kompromis” między różnymi grupami, ponieważ zezwalało na aborcję w ograniczonych okolicznościach. Pomimo znaczących zmian w kierunku liberalizacji prawa aborcyjnego, Japonia nadal stoi przed wyzwaniami związanymi z prawami kobiet, podobnie jak w przypadku Polski. Podejście porównawcze przyczyni się do lepszego zrozumienia złożonych społeczno-historycznych uwarunkowań praw aborcyjnych w dwóch różnych społeczeństwach. Pomoże to w opracowaniu bardziej odpowiedniej polityki publicznej w zakresie praw kobiet

Bezpieczeństwo transgraniczne na przykładzie wschodniej granicy Rzeczypospolitej Polskiej i Unii Europejskiej

Problematyka bezpieczeństwa transgranicznego jest często pomijana w rozważaniach doktrynalnych skupiających się głównie na zagadnieniach międzynarodowych lub narodowo–wewnętrznych. Mając to na uwadze, autor artykułu podejmuje próbę sformułowania teoretycznego ujęcia bezpieczeństwa transgranicznego oraz analizy jego podstawowych zagrożeń. Materia ta poddana została analizie na przykładzie wschodniej granicy Rzeczpospolitej Polskiej i Unii Europejskiej. Artykuł składa się z dwóch części. Pierwsza jest twórczym poszukiwaniem definicji bezpieczeństwa transgranicznego w aspekcie uwarunkowań międzynarodowych oraz narodowo–wewnętrznych. Część druga została poświęcona przedstawieniu głównych zagrożeń bezpieczeństwa transgranicznego na omawianym obszarze w latach 2016 – 2021. Szczegółowej analizie poddane zostały zagrożenia bezpieczeństwa transgranicznego związane z nielegalną imigracją, przemytem broni, amunicji i materiałów wybuchowych, narkotyków oraz wyrobów przemysłu spirytusowego i tytoniowego

Międzynarodowy wymiar polityki klimatycznej Ukrainy w kontekście pełnoskalowej inwazji Rosji

This article examines how the Russian–Ukrainian war has reshaped Ukraine’s environmental policy by causing large-scale damage to ecosystems, destroying critical infrastructure, and generating long-term environmental threats. It analyses how warfare – particularly the use of explosives, attacks on industrial and energy facilities, and extensive mining of territories – contributes to soil, water, and air pollution, biodiversity loss, and land degradation. Special attention is devoted to ecocide and its im plications for achieving the Sustainable Development Goals. The article further explores the wartime transformation of Ukraine’s environmental governance, highlighting the role of international climate platforms –especially the UN climate process (UNFCCC/COP) – in communicating Ukraine’s position on ecocide, linking war-related environmental harm to climate change, and promoting national environ mental initiatives. The study shows that the war has accelerated the reassessment of natural resource management, stimulated “green recovery” planning, and strengthened efforts to integrate environmen tal priorities into post-war reconstruction. Emphasising the international dimension, it demonstrates how Ukraine continues to engage in global initiatives such as the Paris Agreement and the Global Me thane Pledge despite ongoing aggression. Finally, the article argues that the war intensifies the need for international cooperation in environmental policy and for systematic documentation of environmental crimes as a basis for future compensation and recovery.W artykule przedstawiono analizę wpływu wojny rosyjsko-ukraińskiej na politykę środowi skową Ukrainy, ze szczególnym uwzględnieniem wielkoskalowych zniszczeń ekosystemów, degradacji infrastruktury krytycznej oraz powstawania długofalowych zagrożeń środowiskowych. Ukazano, w jaki sposób działania zbrojne – w szczególności użycie materiałów wybuchowych, ataki na obiekty przemy słowe i energetyczne oraz masowe zaminowanie terytoriów – prowadzą do zanieczyszczenia gleb, wód i powietrza, utraty bioróżnorodności oraz degradacji gruntów. Szczególną uwagę poświęcono zjawisku ekobójstwa (ecocide) oraz jego konsekwencjom dla realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju. Po nadto zaprezentowano analizę transformacji polityki środowiskowej Ukrainy w warunkach wojennych, podkreślając rolę międzynarodowych platform klimatycznych – zwłaszcza procesu klimatycznego ONZ (UNFCCC/COP), jako narzędzi komunikowania stanowiska Ukrainy w sprawie ekobójstwa, powiązań między wojną a zmianami klimatu oraz promocji krajowych inicjatyw środowiskowych. Wykazano, że wojna przyspieszyła redefinicję podejścia do zarządzania zasobami naturalnymi, pobudziła prace nad koncepcją „zielonej odbudowy” oraz wzmocniła dążenia do włączenia priorytetów środowiskowych w proces powojennej rekonstrukcji. Akcentując wymiar międzynarodowy, wskazano, że Ukraina (mimo trwającej agresji) pozostaje aktywnym uczestnikiem globalnych inicjatyw klimatycznych, takich jak Porozumienie paryskie czy Global Methane Pledge. Podkreślono również, że wojna znacząco zwiększa znaczenie międzynarodowej współpracy w obszarze polityki środowiskowej oraz konieczność systematycznego dokumentowania zbrodni środowiskowych jako podstawy przyszłych roszczeń odszkodo wawczych i działań naprawczych

Stosowanie sprawdzonych technologii w obiektach jądrowych. Analiza art. 36b Prawa atomowego

This article analyses Article 36b of the Polish Atomic Law, which imposes an obligation to use of either practically proven solutions and technologies or those confirmed safe through tests, research, and analyses in nuclear facility design and construction. The scientific problem addressed is the lack of precise guidelines for verifying proven technologies and the dilemma of balancing nuclear safety with technological progress, a critical issue for Poland’s burgeoning nuclear energy sector. The aim of the research is twofold: to reconstruct the legal norm within this provision, clarifying the concepts of “proven in practice” and “through tests, research, and analyses”, and to formulate de lege ferenda postulates for amendments. The main theses highlight the crucial role of the President of the Polish National Atomic Energy Agency, potential interpretative problems from the current wording, and the need for clearer verification methods for novel technologies, drawing comparisons with international frameworks. The originality of the research lies in providing the first comprehensive analysis of this specific Polish requirement, uniquely contrasted with the Convention on Nuclear Safety and International Atomic Energy Agency standards. The scope of research is national, EU-wide, and international, focusing on Polish law while gaining insights from broader nuclear safety frameworks. This article offers significant cognitive value for both legal science and practice, illuminating regulatory gaps and proposing solutions to enhance nuclear safety and technological advancement in Poland and internationally.Przedmiotem artykułu jest analiza art. 36b ustawy Prawo atomowe, który nakłada obowiązek stosowania w projekcie i procesie budowy obiektu jądrowego rozwiązań oraz technologii sprawdzonych w praktyce w obiektach jądrowych lub, alternatywnie, poddanych próbom, badaniom i analizom potwierdzającym ich bezpieczeństwo. Problemem naukowym rozpatrywanym w opracowaniu jest brak precyzyjnych wytycznych dotyczących rozumienia tego wymogu oraz dylemat równoważenia bezpieczeństwa jądrowego z postępem technologicznym, co stanowi kluczową kwestię dla rozwijającego się polskiego sektora energetyki jądrowej. Cele badań są dwojakie: rekonstrukcja normy prawnej zawartej w tym przepisie, wyjaśnienie pojęć „sprawdzone w praktyce” oraz „sprawdzone za pomocą prób, badań oraz analiz”, a także sformułowanie postulatów de lege ferenda dotyczących proponowanych zmian legislacyjnych. Główne tezy artykułu podkreślają kluczową rolę Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki, potencjalne problemy interpretacyjne wynikające z obecnego brzmienia przepisu oraz potrzebę precyzyjnych metod weryfikacji nowych technologii, dokonując porównań w oparciu o ramy międzynarodowe. Oryginalność badań polega na przedstawieniu pierwszej kompleksowej analizy tego specyficznego polskiego wymogu, skontrastowanego z Konwencją o bezpieczeństwie jądrowym oraz standardami Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. Zakres badań jest krajowy, unijny i międzynarodowy. Skoncentrowano się na prawie polskim, a jednocześnie czerpano wnioski z szerszych prawnych ram w obszarze bezpieczeństwa jądrowego. Artykuł oferuje znaczącą wartość poznawczą zarówno dla nauk prawnych, jak i dla praktyki, wskazując na luki regulacyjne i proponując rozwiązania w celu zwiększenia bezpieczeństwa jądrowego i postępu technologicznego w Polsce i na świecie