Imagefare. Jak satyra polityczna stała się bronią w wojnie rosyjsko-ukraińskiej

Political satire is a significant aspect of modern culture and has a profound impact on politics, especially during times of war. The relationship between the actual events of military conflicts and their representation shapes how the public perceives and understands them. The full-scale Russian invasion of Ukraine on February 24, 2022, ignited a heightened interest in Ukrainian affairs and resulted in a surge of memes and cartoons from Ukraine, Russia, and around the world. These humorous genres serve as tools for both conflict parties to mock each other. The concepts “weaponization of humor” and “imagefare” deserve serious academic consideration, as they play a crucial role in shaping the public image of the belligerents. Political cartoons and memes influence the framing of the Russo-Ukrainian war and public perceptions and attitudes. Political satire can be analyzed considering its target, focus, and presentation, while political cartoons and memes – their goal, frame of reference, and means. The analytical framework developed for this paper combines these elements: goal with target, frame of reference with focus, and means with presentation. This framework utilizes multimodal discourse analysis to examine the role of humor in armed conflicts.Satyra polityczna jest istotnym aspektem współczesnej kultury i wywiera głęboki wpływ na politykę, zwłaszcza w czasie wojny. Związek między rzeczywistymi wydarzeniami konfliktów zbrojnych a ich przedstawieniem kształtuje sposób, w jaki społeczeństwo je postrzega i rozumie. Rosyjska inwazja na Ukrainę 24 lutego 2022 roku wywołała wzmożone zainteresowanie sprawami ukraińskimi i przyniosła falę memów i karykatur z Ukrainy, Rosji i całego świata. Te gatunki humoru służą obu stronom konfliktu jako narzędzie do wyśmiewania przeciwnika. Koncepcje „humoru jako broni” i imagefare zasługują na zainteresowanie ze strony badaczy, odgrywają bowiem kluczową rolę w kształtowaniu publicznego wizerunku stron konfliktu. Karykatury i memy polityczne wpływają na sposób przedstawiania wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz na jej percepcję i postawy społeczne. Satyrę polityczną można analizować, biorąc pod uwagę jej obiekt, konkretny aspekt obiektu, którego dotyczy, oraz sposób prezentacji, natomiast karykatury i memy polityczne – pod kątem ich celów, ram odniesienia i środków. Ramy analityczne opracowane na potrzeby niniejszego artykułu łączą te elementy: cel i obiekt, ramy odniesienia i aspekt obiektu oraz środki i sposób prezentacji. Zastosowane ramy wykorzystują  multimodalną analizę dyskursu do badania roli humoru w konfliktach zbrojnych

Operacja „Oluja” w chorwackiej pamięci zbiorowej: praktyki upamiętniające i wybrane narracje tożsamościowe

Operation Storm (Oluja) was the key military operation of the Croatian forces during the Homeland War (1991–1995) and one of the most significant events in Croatia’s recent history. It functions as the foundation of the Croatian heroic narrative and a symbolic point of reference integrating collective memory and legitimising national values. The aim of this article is to review and discuss Croatian commemorative practices and selected identity narratives dedicated to Operation Storm, as well as to show how particular elements of anniversary celebrations shape collective memory and contribute to the construction and reinforcement of the national myth of victory. The commemoration of Operation Storm has become one of the most controversial, polarised, and politicised state anniversaries; consequently, the anniversaries of the operation serve not only as a tool for preserving collective memory but also as a frequent source of social and political tensions, both domestically and internationally.Operacja „Oluja” („Burza”) to kluczowa operacja wojsk chorwackich podczas wojny ojczyźnianej (1991–1995) i jedno z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Chorwacji. Funkcjonuje ona jako fundament chorwackiej narracji heroizacyjnej i symboliczny punkt odniesienia integrujący pamięć zbiorową oraz legitymizujący wartości narodowe. Celem niniejszego artykułu jest omówienie chorwackich praktyk upamiętniających i narracji tożsamościowych poświęconych operacji „Burza” oraz ukazanie, jak poszczególne elementy związane z obchodami rocznicowymi wpływają na kształt pamięci zbiorowej oraz konstytuowanie i wzmacnianie narodowego mitu zwycięstwa. Chorwacka komemoracja operacji „Oluja” stanowi obecnie jedną z najbardziej kontrowersyjnych, spolaryzowanych i upolitycznionych rocznic państwowych, w rezultacie więc jej obchody rocznicowe stanowią nie tylko narzędzie utrwalania pamięci zbiorowej, lecz często również źródło napięć społecznych i politycznych, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym

„Wczoraj noc stała się bezgwiezdna”. Użycie języka mansi i żywotność etnolingwistyczna podczas rosyjskiej inwazji na Ukrainę

The aim of this paper is to analyse and discuss the consequences of the Russian invasion of Ukraine for the use and ethnolinguistic vitality of the Mansi language. Mansi is a severely endangered language spoken in Western Siberia. It has no official status; its use is partly supported and partly contested by the state. The direct and indirect consequences of the invasion have resulted in the declining use of the Mansi language and the strengthening of its position as a secret language, used for discussing sensitive or taboo subjects.Celem niniejszego artykułu jest analiza i omówienie konsekwencji rosyjskiej inwazji na Ukrainę dla użycia oraz żywotności etnolingwistycznej języka mansi. Mansi jest językiem poważnie zagrożonym, używanym w zachodniej Syberii. Nie posiada on oficjalnego statusu; jego użycie jest częściowo wspierane, a częściowo zwalczane przez państwo. Bezpośrednie i pośrednie skutki inwazji prowadzą do spadku częstotliwości używania języka mansi oraz wzmocnienia jego pozycji jako języka tajnego, służącego do omawiania tematów wrażliwych lub tabu

Kluczowe tendencje w zmianie postaw wobec ukraińsko-rosyjskiej mowy mieszanej w warunkach wojennych

Surzhyk, as a Ukrainian–Russian mixed subcode, has long been a subject of extensive research. Despite this, it remains an ambiguous phenomenon that elicits diverse assessments and attitudes. Within Ukrainian academic circles, a tradition has emerged of evaluating this communicative subcode through the prism of linguistic norms, predominantly characterising it as a negative phenomenon. However, in everyday communication, Surzhyk functions dynamically, reflecting the varied attitudes of its speakers. Significant shifts in its perception became particularly evident following the Russian Federation\u27s full-scale invasion of Ukraine. Consequently, Russian-speaking individuals have increasingly adopted Surzhyk as a means of distancing themselves from the Russian language, which is widely perceived as the language of the aggressor. This article presents the results of a sociolinguistic study conducted in 2020–2021 and 2023–2024 among residents of the Odesa and Mykolaiv regions. The study examines the evolution of attitudes towards Surzhyk in the wake of the invasion, with particular attention given to the role of mass media discourse in shaping these perceptions. The analysis reveals a growing tendency towards a more favourable view of mixed speech; in the context of war, Surzhyk has come to symbolise solidarity and serves as an informal linguistic bridge for transitioning from Russian-dominant to Ukrainian-speaking communication. Surżyk jako ukraińsko-rosyjski kod mieszany od dawna jest przedmiotem szeroko zakrojonych badań. Pomimo to pozostaje zjawiskiem niejednoznacznym, wywołującym zróżnicowane oceny i postawy. W ukraińskich kręgach akademickich utrwaliła się tradycja oceniania tego subkodu komunikacyjnego przez pryzmat norm językowych, co skutkuje postrzeganiem go głównie jako zjawiska negatywnego. Jednak w komunikacji codziennej surżyk funkcjonuje w sposób dynamiczny, odzwierciedlając zróżnicowane nastawienie jego użytkowników. Istotne zmiany w jego postrzeganiu stały się szczególnie widoczne po inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę na pełną skalę. W rezultacie osoby rosyjskojęzyczne coraz częściej adaptują surżyk jako sposób zdystansowania się od języka rosyjskiego, powszechnie postrzeganego jako język agresora. Niniejszy artykuł prezentuje wyniki badania socjolingwistycznego przeprowadzonego w latach 2020–2021 oraz 2023–2024 wśród mieszkańców obwodu  odeskiego i mikołajowskiego. W opracowaniu poddano analizie ewolucję postaw wobec surżyka w następstwie inwazji, ze szczególnym uwzględnieniem roli dyskursu masmediów w kształtowaniu tych wyobrażeń. Analiza ujawnia rosnącą tendencję do bardziej przychylnego postrzegania mowy mieszanej; w kontekście wojny surżyk zaczął symbolizować solidarność i służyć jako nieformalny pomost językowy w procesie przechodzenia z komunikacji zdominowanej przez język rosyjski na komunikację w języku ukraińskim.

Postkolonialne zmagania a kapitał symboliczny. Postrzeganie Rosji przez ukraińskie elity polityczne

This article explores how symbolic and cultural capitals shape the perceptions of Ukrainian political elites regarding Russia as a geopolitical threat, focusing on the transformations since Russia’s annexation of Crimea in 2014 and the full-scale invasion of Ukraine in 2022. Using Pierre Bourdieu’s theory of practice, the paper argues that elite perceptions are not only reactions to external events but also products of internal struggles within the political field, influenced by elites’ positions, accumulated capitals, and embodied experiences. The article also integrates a postcolonial perspective to examine how the legacy of Russian imperialism continues to affect Ukraine’s political elites, shaping their identity, legitimacy, and responses to the evolving threat. This relational analysis provides a deeper understanding of the dynamics of national identity, memory politics, and power struggles in postcolonial and post-Soviet contexts, highlighting the role of symbolic hierarchies in the construction of political authority and threat narratives.W niniejszym artykule autorka analizuje, w jaki sposób kapitał symboliczny i kulturowy kształtuje postrzeganie Rosji jako zagrożenie geopolityczne przez ukraińskie elity polityczne, koncentrując się na przemianach, które zaszły od aneksji Krymu przez Rosję w 2014 roku i pełnoskalowej agresji na Ukrainę w 2022 roku. Wykorzystując teorię praktyk Pierre’a Bourdieu, dowodzi ona, że owo postrzeganie jest nie tylko reakcją na wydarzenia zewnętrzne, lecz także efektem wewnętrznych zmagań w polu politycznym, na które wpływają pozycje elit, zgromadzony kapitał i ucieleśnione doświadczenia. Studium uwzględnia również perspektywę postkolonialną, aby prześledzić, jak dziedzictwo rosyjskiego imperializmu nadal wpływa na ukraińskie elity polityczne, kształtując ich tożsamość, legitymizację i reakcje na zmieniające się zagrożenia. Przedstawiona analiza relacyjna pozwala głębiej zrozumieć dynamikę zmian tożsamości narodowej, polityki pamięci i walki o władzę w kontekście postkolonialnym i postradzieckim, podkreślając rolę hierarchii symbolicznych w konstruowaniu narracji o władzy politycznej i zagrożeniach

Dekolonizacje. Teorie, praktyki i dyskursy w Europie Środkowo-Wschodniej i poza nią. Artykuł wstępny

The editorial presents the theme of this issue, presenting articles published in the volume. It reflects on decolonizations in East-Central Europe and beyond, paying considerable attention to Ukraine, including the context of Russian aggression. Redakcja we wstępie przedstawia temat numeru oraz omawia artykuły w nim opublikowane. Podejmuje refleksję nad procesami dekolonizacji w Europie Środkowo-Wschodniej i poza jej granicami, poświęcając szczególną uwagę Ukrainie, w tym kontekstowi rosyjskiej agresji

Analiza ramowa angielskich i ukraińskich zdań egzystencjalnych. Studium porównawcze

This article provides a contrastive analysis of English and Ukrainian existential sentence patterns as a means of expressing the syntactic concept of existence. The investigation is grounded in the theoretical framework of Charles Fillmore’s Frame Semantics and Marvin Minsky’s frame theory. The paper conceptualizes the existential sentence pattern as a typical proposition in which the predicate requires two mandatory actants (specifically, Patient and Locative) to form a grammatically correct utterance in both English and Ukrainian. Employing both frame modelling and comparative methods, the author compares the ‘default’ assignments of the ‘Locative slot’ and the ‘Patient slot’ in these languages. The study’s findings indicate that the ‘Locative slot’ has identical ‘default’ assignments in both English and Ukrainian. However, speakers follow different ‘default’ assignments when filling the ‘Patient slot’ with nouns representing specific classes. In English, both singular and plural forms are acceptable, whereas in Ukrainian, the plural is the preferred option.  Niniejszy artykuł przedstawia analizę kontrastywną wzorców angielskich i ukraińskich zdań egzystencjalnych jako sposobu wyrażania składniowego konceptu istnienia. Badanie osadzone jest w ramach teoretycznych semantyki ramowej (Frame Semantics) Charlesa Fillmore\u27a oraz teorii ram Marvina Minsky’ego. W pracy wzorzec zdania egzystencjalnego traktowany jest jako typowa propozycja, w której predykat wymaga dwóch obligatoryjnych aktantów (konkretnie pacjensa i lokatywu) do utworzenia poprawnej gramatycznie wypowiedzi zarówno w języku angielskim, jak i ukraińskim. Autor porównuje „domyślne” przypisania „slotu lokatywnego” (miejsce lokatywne) oraz „slotu pacjensa” w angielskich i ukraińskich zdaniach egzystencjalnych, stosując zarówno metodę modelowania ramowego, jak i metodę porównawczą. Wyniki badania wskazują, że „slot lokatywny” posiada identyczne przypisania „domyślne” w obu językach. Jednakże przy wypełnianiu „slotu pacjensa” rzeczownikiem reprezentującym określoną klasę użytkownicy języka angielskiego i ukraińskiego muszą kierować się odmiennymi przypisaniami „domyślnymi”. W języku angielskim dopuszczalne jest użycie rzeczownika zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej, podczas gdy w języku ukraińskim preferowaną opcją jest liczba mnoga.

Maszyna aneantyzująca. Paradygmat pamięci zbiorowej w badaniach nad antysemityzmem i Zagładą jako perspektywa likwidatorska

The critique of the category of collective memory is not only about terminological inflation, which is problematic in itself. It is about abandoning earlier descriptive categories, which required the use of critical tools and made it necessary to ask first of all about the actual historical state of affairs, power stakes, violence and exclusion, and about responsibility, reckoning and socio-cultural change. Meanwhile, the category of collective memory functions very well without the reality principle. In the collective memory paradigm, instead of relevant and irrelevant representations of reality, we deal with so-called multidirectional memory or so-called memory cultures, understood as equally legitimate representations. As a result, we do not ask about truth and falsehood, but we talk about conflict and dialogue. This paper presents a critique of the category of collective memory due to the construction of its object. Namely, this object is constructed as the past or even – as in the case of the category of restoration of memory – distant past. With regard to the Holocaust, it is de facto an attempt to create distance from events which are not distant in time and will never be distant in space. It is also a way of removing from the field of vision the frame and components of these events, that is, respectively, the socio-cultural context and discursive as well as non-discursive practices, which not only have not been revised and rejected, but are still performed today, often in an unchanged form. The Holocaust is thus removed from the antisemitic continuum of pre-war times, wartime and the post-war period. In other words, the category of collective memory in antisemitism and Holocaust studies makes it difficult, if not impossible, to adequately reconstruct the actual state of affairs and conduct an understanding analysis. As such, this category amounts to a form – usually actual rather than intentional – of taking the side of the perpetrators. The second part of the article looks at the French 1980s and 1990s, that is, the context of the period when Pierre Nora (1931–2025) conceived the category of collective memory, which laid the foundations for the memory paradigm. Both at that time and later, Nora did not spare criticism of the French reckoning with antisemitism and the Holocaust,which he considered excessive. The author of the present study examines the place of Vichy in the collection Les lieux de mémoire, which Pierre Nora edited, and offers reflection on the experience of antisemitism and the Holocaust, shared by Nora himself and those close to him.W krytyce kategorii pamięci zbiorowej nie chodzi jedynie o inflację terminologiczną, która jest problematyczna sama w sobie. Chodzi o rezygnację z wcześniejszych kategorii opisu, które wymagały użycia narzędzi krytycznych i nakazywały pytać przede wszystkim o historyczny stan faktyczny, o stawki związane z władzą, o przemoc i wykluczenie, o odpowiedzialność, rozliczenie i społeczno-kulturową zmianę. Tymczasem kategoria pamięci zbiorowej znakomicie obywa się bez zasady rzeczywistości. W paradygmacie pamięciowym zamiast prawomocnych i nieprawomocnych reprezentacji rzeczywistości mamy tzw. pamięć wielokierunkową czy tzw. kultury pamięci rozumiane jako reprezentacje równoprawne. W rezultacie nie pytamy o prawdę i fałsz, lecz mówimy o konflikcie i dialogu. Tekst przedstawia krytykę kategorii pamięci zbiorowej z uwagi na konstrukcję jej przedmiotu. Przedmiot ten jest konstruowany mianowicie jako przeszłość lub wręcz – jak w wypadku kategorii przywracania pamięci – jako zamierzchła przeszłość. W odniesieniu do Zagłady jest to de facto próba wytworzenia dystansu do wydarzeń nieodległych w czasie, które w przestrzeni nie oddalą się nigdy. Jest to również metoda usunięcia z pola widzenia ramy i komponentów owych wydarzeń, czyli – odpowiednio – kontekstu społeczno-kulturowego oraz praktyk dyskursywnych i niedyskursywnych, które nie tylko nie zostały zrewidowane i odrzucone, lecz wręcz są performowane w teraźniejszości częstokroć w niezmienionym kształcie. Zagłada zostaje tym samym wyjęta z antysemickiego kontinuum: przedwojnie – wojna – powojnie. Innymi słowy, zastosowana w badaniach nad antysemityzmem i Zagładą kategoria pamięci zbiorowej utrudnia, jeśli nie uniemożliwia, adekwatną rekonstrukcję i rozumiejącą analizę stanu faktycznego. Jako taka stanowi – nie intencjonalną zazwyczaj, lecz faktyczną – formę opowiedzenia się po stronie sprawców. W drugiej części tekstu autorka przygląda się francuskim latom osiemdziesiątym i dziewięćdziesiątym XX wieku, czyli kontekstowi epoki, w której Pierre Nora (1931–2025) powołał do życia kategorię pamięci zbiorowej fundującą pamięciowy paradygmat. Wówczas i później Nora nie szczędził krytyki francuskim rozliczeniom z antysemityzmem i Zagładą, uznając je za nadmiarowe. Autorka przygląda się więc miejscu Vichy w obrębie zredagowanych przez niego Miejsc pamięci. Zastanawia się też nad doświadczeniem antysemityzmu i Zagłady, jakie było udziałem samego Pierre’a Nory oraz jego najbliższych

„Wielkie daty” i ich rocznice w świecie Słowian – wprowadzenie do sekcji tematycznej

Editorial.Słowo wstępne

Kwestia ukraińska w rosyjskiej polityce zagranicznej. Komentarz do artykułu M. Kowalewskiego „Rosyjskie kierunki polityczne wobec zagadnienia ukraińskiego” (1927)

This paper offers a commentary on M. Kovalevsky’s article “Rosyjskie kierunki polityczne wobec zagadnienia ukraińskiego” [Russian Political Directions Towards the Ukrainian Question], published in Sprawy Narodowościowe in 1927. Kovalevsky reveals how Ukrainian identity was denied by the soviet regime, how Ukrainian culture was marginalised or used as a tool to destabilise the region, and how the country’s resources were exploited by the totalitarian state. The present paper traces parallels with contemporary russian rhetoric and actions, showing how historical narratives are weaponised to justify the ongoing russian aggression. Drawing on Kovalevsky’s insights, the author illustrates how culture became a colonial tool, mirroring broader imperial practices, and how Ukraine’s emancipation remains central to regional stability and postcolonial resistance.Niniejsza praca jest komentarzem do artykułu M. Kowalewskiego Rosyjskie kierunki polityczne wobec zagadnienia ukraińskiego, który ukazał się w „Sprawach Narodowościowych” w 1927 roku. Kowalewski pokazuje, jak radziecki reżim negował tożsamość ukraińską, w jaki sposób ukraińska kultura była marginalizowana bądź wykorzystywana jako narzędzie destabilizacji regionu oraz jak totalitarne państwo eksploatowało zasoby kraju. Autorka niniejszego artykułu odnajduje paralele ze współczesną retoryką i działaniami rosji, wskazując, w jaki sposób historyczne narracje są wykorzystywane dla uzasadnienia trwającej agresji na Ukrainę. Odwołując się do spostrzeżeń Kowalewskiego, pokazuje, jak kultura stała się narzędziem kolonializmu, odzwierciedlającym szersze praktyki imperialne, zauważając przy tym, że emancypacja Ukrainy pozostaje kluczowa dla stabilności i postkolonialnego oporu w regionie