Kluczowe tendencje w zmianie postaw wobec ukraińsko-rosyjskiej mowy mieszanej w warunkach wojennych

Abstract

Surzhyk, as a Ukrainian–Russian mixed subcode, has long been a subject of extensive research. Despite this, it remains an ambiguous phenomenon that elicits diverse assessments and attitudes. Within Ukrainian academic circles, a tradition has emerged of evaluating this communicative subcode through the prism of linguistic norms, predominantly characterising it as a negative phenomenon. However, in everyday communication, Surzhyk functions dynamically, reflecting the varied attitudes of its speakers. Significant shifts in its perception became particularly evident following the Russian Federation\u27s full-scale invasion of Ukraine. Consequently, Russian-speaking individuals have increasingly adopted Surzhyk as a means of distancing themselves from the Russian language, which is widely perceived as the language of the aggressor. This article presents the results of a sociolinguistic study conducted in 2020–2021 and 2023–2024 among residents of the Odesa and Mykolaiv regions. The study examines the evolution of attitudes towards Surzhyk in the wake of the invasion, with particular attention given to the role of mass media discourse in shaping these perceptions. The analysis reveals a growing tendency towards a more favourable view of mixed speech; in the context of war, Surzhyk has come to symbolise solidarity and serves as an informal linguistic bridge for transitioning from Russian-dominant to Ukrainian-speaking communication. Surżyk jako ukraińsko-rosyjski kod mieszany od dawna jest przedmiotem szeroko zakrojonych badań. Pomimo to pozostaje zjawiskiem niejednoznacznym, wywołującym zróżnicowane oceny i postawy. W ukraińskich kręgach akademickich utrwaliła się tradycja oceniania tego subkodu komunikacyjnego przez pryzmat norm językowych, co skutkuje postrzeganiem go głównie jako zjawiska negatywnego. Jednak w komunikacji codziennej surżyk funkcjonuje w sposób dynamiczny, odzwierciedlając zróżnicowane nastawienie jego użytkowników. Istotne zmiany w jego postrzeganiu stały się szczególnie widoczne po inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę na pełną skalę. W rezultacie osoby rosyjskojęzyczne coraz częściej adaptują surżyk jako sposób zdystansowania się od języka rosyjskiego, powszechnie postrzeganego jako język agresora. Niniejszy artykuł prezentuje wyniki badania socjolingwistycznego przeprowadzonego w latach 2020–2021 oraz 2023–2024 wśród mieszkańców obwodu  odeskiego i mikołajowskiego. W opracowaniu poddano analizie ewolucję postaw wobec surżyka w następstwie inwazji, ze szczególnym uwzględnieniem roli dyskursu masmediów w kształtowaniu tych wyobrażeń. Analiza ujawnia rosnącą tendencję do bardziej przychylnego postrzegania mowy mieszanej; w kontekście wojny surżyk zaczął symbolizować solidarność i służyć jako nieformalny pomost językowy w procesie przechodzenia z komunikacji zdominowanej przez język rosyjski na komunikację w języku ukraińskim.