Laureaci w plebiscycie „Kuriera Lubelskiego” na najlepszego sportowca Lubelszczyzny w latach 1962–2024

The article presents outstanding athletes, winners of the “Kurier Lubelski” poll for the most popular (best) athlete in the Lublin region. The “Kurier Lubelski” poll is the oldest in the province, with the first edition taking place in 1962. In the 63 polls held, 41 athletes have won, including nineteen Olympic participants. This work is an attempt to present the best athletes from the Lublin Province and their achievements in sports arenas around the world, distinguished in the “Kurier Lubelski” polls over more than 60 years.Artykuł przedstawia wybitnych sportowców, laureatów plebiscytu „Kuriera Lubelskiego” na najpopularniejszego (najlepszego) sportowca Lubelszczyzny. Plebiscyt „Kuriera Lubelskiego” jest najstarszym w województwie lubelskim, pierwsza edycja odbyła się w 1962 r. W 63 odbytych plebiscytach zwyciężyło 41 sportowców, w tym 19 uczestników igrzysk olimpijskich. Praca jest próbą przybliżenia najlepszych sportowców z województwa lubelskiego i ich dokonań na arenach sportowych całego świata wyróżnianych w plebiscytowych dziesiątkach „Kuriera Lubelskiego” na przestrzeni ponad 60 lat

Wartościowa edycja i kilka problemów z nią związanych (Uwagi na marginesie wydania Księgi ławniczej miasta Barcina 1564–1668 (–1758), opracowanej i wydanej przez Marcina Frąsia i Wiesława Nowosada, opublikowanej przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych, Warszawa 2022, ss. 343, 4 nlb)

This article is a review of the Księgi ławniczej Barcina z lat 1564–1668 (–1758), compiled by Marcin Frąś and Wiesław Nowosad and published in 2022 by the Head Office of State Archives in Warsaw. It highlights the advantages of the edition resulting from the careful publication of the text, providing it with an extensive introduction, textual and factual footnotes, as well as personal, geographical and factual indexes. The article presents valuable information contained in this book and draws attention to the controversial solutions used in it. These mainly consisted of retaining the original spelling of surnames, which resulted in their variable spelling, not providing the correct meaning of all incomprehensible terms and explaining only some of them, and omitting important entries in both indexes.Artykuł ma charakter recenzyjny i odnosi się do Księgi ławniczej Barcina z lat 1564–1668 (–1758) opracowanej przez Marcina Frąsia oraz Wiesława Nowosada i wydanej w roku 2022 przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych w Warszawie. Wskazuje na zalety edycji wynikające ze starannego wydania tekstu, opatrzenia go obszernym wstępem, przypisami tekstowymi i rzeczowymi, a także indeksami osobowo-geograficznym oraz rzeczowym. W tekście artykułu przedstawiono cenne informacje zawarte w księdze. Zwrócono też uwagę na zastosowane kontrowersyjne rozwiązania. Głównie polegały one na zachowaniu oryginalnej pisowni nazwisk, co powodowało utrzymanie ich zmiennego zapisu, rezygnację z podawania właściwego znaczenia wszystkich niezrozumiałych terminów i wyjaśnianie tylko niektórych oraz pominięcie w obu indeksach istotnych haseł

Walka rodziny Towiańskich o spadek po śmierci kardynała Michała Stefana Radziejowskiego w 1705 r.

After the death of the Primate of Poland, Michał Stefan Radziejowski, in 1705, the members of Towiański family became involved in court proceedings, which continued until the 1720s, concerning the deceased's inheritance and settlements with legacies. The reason was to make Katarzyna Konstancja née Niszczycka Towiańska, the voivode of Łęczyca, the depositary of movable and immovable goods, and the one responsible for paying sums and issuing legacies mainly to monasteries and chapters – Łowicz, Uniejów and Gniezno. The Towiańskis were forced to cede some of the estates of the deceased hierarch to people related to him, including: the Radziejów estate for the Prażmowski family and the Kryłów estate for the Izbiński family. Both the first and second circumstances involved the Towiański family in long court battles. They resulted from a rather literal treatment of the provisions on taking over all goods, as well as the reluctance to regulate payments to clergy due to either the loss of funds or their lack of coverage in the deceased’s treasury. A very important problem was also the import of a silver altar set, ordered by Radziejowski from the workshop of Guillaume Jacob. The work presents court proceedings pending before the Crown Tribunal and the case of bringing the mentioned altar set to Gniezno.Po śmierci prymasa Polski Michała Stefana Radziejowskiego w 1705 r. rodzina Towiańskich została zaangażowana w toczące się niemal do lat dwudziestych XVIII w. procesy sądowe, dotyczące spadku po zmarłym i rozliczeń z legatariuszami. Powodem stało się uczynienie z wojewodziny łęczyckiej Katarzyny Konstancji z Niszczyckich Towiańskich depozytariuszką dóbr ruchomych i nieruchomych oraz odpowiedzialną za wypłacenie sum i wydanie legatów, głównie klasztorom oraz kapitułom – łowickiej, uniejowskiej i gnieźnieńskiej. Towiańscy zostali zmuszeni do odstąpienia niektórych majątków po zmarłym hierarsze osobom z nim skoligaconym, m.in. dóbr radziejowskich dla Prażmowskich oraz kryłowskich dla Izbińskich. Zarówno pierwsza, jak i druga okoliczność uwikłała Towiańskich w długie batalie sądowe. Wynikały one z dość literalnego traktowania zapisów o objęciu wszystkich dóbr, a także niechęci do regulacji wypłat na rzecz duchownych wskutek bądź utraty środków, bądź braku ich pokrycia w skarbie zmarłego. Bardzo ważnym problemem stało się także sprowadzenie srebrnego kompletu ołtarzowego, zamówionego przez Radziejowskiego w warsztacie Guillaume Jacoba. Praca przedstawia procesy sądowe toczące się przed Trybunałem Koronnym oraz sprawę sprowadzenia do Gniezna wspomnianego kompletu ołtarzowego

Postawy chłopów wobec edukacji w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w.

Acquiring elementary education by peasants in the Kingdom of Poland in the second half of the 19th and early 20th centuries was determined by many factors. The most important of these was the policy of the Russian state towards education which treated the school as a tool for inculcating loyalty to the state. On the other hand, the school was not always perceived by the peasants themselves as a necessary institution. This was caused, among other things, by a lack of understanding for educational needs, poverty, or the Russification character of the education system. Representatives of the rural population acquired reading and writing skills not only in schools, but very often through extracurricular education, including secret teaching activities. Gradually, among the rural population, the awareness of the benefits of education began to grow. This was influenced by the conduct of secret schooling, as well as the activities of Polish organizations and social activists who set themselves the goal of raising the level of education in the countryside.Zdobywanie wykształcenia na poziomie elementarnym przez chłopów w Królestwie Polskim w drugiej połowie XIX i na początku XX w. uwarunkowane było przez wiele czynników. Do najważniejszych z nich należała polityka państwa rosyjskiego wobec oświaty, które traktowało szkołę jako narzędzie do wpajanie lojalności wobec państwa. Z drugiej strony szkoła nie zawsze była postrzegana przez samych chłopów, jako instytucja niezbędna. Spowodowano to było m.in.: brakiem zrozumienia dla potrzeb edukacyjnych, biedą, czy rusyfikacyjnym charakterem oświaty. Przedstawiciele ludności wiejskiej, nabywali umiejętności czytania i pisania nie tylko w szkołach, ale bardzo często dzięki edukacji pozaszkolnej w tym działalności tajnego nauczania. Stopniowo wśród ludności wiejskiej zaczęła wzrastać świadomość korzyści płynących z edukacji. Wpływ na to miało prowadzenie nielegalnego nauczania oraz działalność polskich organizacji i działaczy społecznych stawiających sobie za cel podniesienie poziomu oświaty na wsi

Rodzime origo gentis w norweskim dziejopisarstwie epoki nowożytnej (XVI–XVII w.)

Works on the new Nordic history in sixteenth century was focused primarily on helping modern readers acquaint themselves with medieval texts, mainly the Heimskringla by Snorri Sturlusson (13th c.). It was due to the fact that Norse sagas were written in the Old Norse, norrønt, at that time already forgotten. The translations to Danish-Norwegian were produced by Mattis Størssøn and Peder C. Friis. In this way modern scholars were able to study a version of ethnogenetic theory illustrating the descent of Norwegian kings from Odin. Both scholars slightly modified the translations. In their independent works presenting the topographical description of Norway with short historical introductions, Absalon Beyer and Friis ignored Snorris vision, pointing rather at eponym Nor, only briefly mentioned in some sources. The 17th-century scholar world in Denmark-Norway familiarized itself with Prologue to Snorri’s Edda and short, entirely focused on Norwegian ethnogenesis in the texts in the manuscript Flatøybok (14th c.). This became an inspiration to historians working at the end of the century, first and foremost Thormod Torfæus. In his book Historia Rerum Norvegicarum he presented a vision of Norwegian origins as a process of creating the people through the amalagamation of four groups: the Giants (Noah’s offspring), first group of the Goths, then Odin and his Æsir (using euhemerism the historian saw them all as humans), and second group of the Goths, led by Nor, succesively arriving at Scandinavia.W XVI w. praca nad nową historią Norwegii skupiła się na udostępnianiu średniowiecznych sag, głównie Heimskringli Snorri Sturlussona (XIII w.) współczesnemu czytelnikowi. Było to konieczne ze względu na fakt, iż teksty sag powstały w języku norrońskim, w czasach nowożytnych praktycznie zapomnianym. Powstały wówczas przekłady sag na język duńsko-norweski Mattisa Størssøna oraz Pedera C. Friisa. W tych tekstach uczeni norwescy mogli zapoznać się z wersją etnogenezy, czyli wywodem władców norweskich od potomków Odyna. Oba przekłady były nieznacznie modyfikowane, a niezależne prace Absalona Beyera oraz Friisa, mające charakter opisu topograficznego Norwegii z historycznym wstępem, w ogóle od wersji Snorriego abstrahowały, sięgając po wzmiankowanego w niektórych źródłach eponima Nora. Poznanie w XVII w. pozostałych tekstów (w tym prologu do Eddy Snorriego) oraz krótkich, w całości poświęconych etnogenezie tekstów w rękopisie Flatøybok (XIV w.) zainspirowało historyków działających pod koniec tego stulecia. Był to przede wszystkim Thormod Torfæusa, który w swojej Historia Rerum Norvegicarum podjął próbę syntezy występujących w średniowieczu wersji. Stworzył koncepcję tworzenia ludu norweskiego w formie procesu „nawarstwiania” się kolejnych grup: olbrzymów (potomków Noego), pierwszej grupy Gotów, Odyna i Asów (stosując euhemeryzm, historyk uznał ich za ludzi) oraz drugiej grupy Gotów pod wodzą Nora kolejno przybywających do Skandynawii

„Klasa, laboratorium stereotypów?” Kiedy literatura dziecięca kwestionuje motywy bullyingu

School bullying often begins with demeaning nicknames. Students use socio-cultural stereotypes about their physique or behaviour to rename their target. Contemporary children’s literature offers novels telling stories of school bullying. These novels emphasize the role of stereotypes in the implementation of discrimination and violence associated with harassment. This article demonstrates how these novels explain the operation of school bullying to the young reader, demonstrating the authors’ interest in preventative pedagogy.Le harcèlement scolaire commence souvent par des surnoms dévalorisants. Les élèves reprennent des stéréotypes socio-culturels sur le physique ou le comportement pour renommer leur cible. La littérature de jeunesse contemporaine propose des romans racontant des histoires de harcèlement scolaire. Ces récits insistent sur le rôle des stéréotypes dans la mise en place des discriminations et des violences associées au harcèlement. Cet article montre comment ces romans explicitent les rouages du harcèlement scolaire au jeune lecteur afin de prouver l’intérêt de ces ouvrages pour une pédagogie de la prévention.Bullying w szkole często zaczyna się od poniżających przezwisk. Uczniowie wykorzystują społeczno-kulturowe stereotypy dotyczące budowy ich ciała lub zachowania, aby zmienić nazwę swojego celu. Współczesna literatura dziecięca oferuje powieści opowiadające historie szkolnego bullyingu. Podkreślają one rolę stereotypów w realizacji dyskryminacji i przemocy związanej z molestowaniem. W artykule pokazano, w jaki sposób powieści te wyjaśniają młodemu czytelnikowi działanie bullyingu w szkole, aby wskazać na zainteresowanie autorów tych dzieł pedagogiką prewencji

Zastosowanie koncepcji „poznania rozszerzonego” w dydaktyce polonistycznej. Krytyczne omówienie propozycji Annie Murphy Paul „Jak myśleć, nie używając mózgu”

Starting from the discoveries of social neuroscience and the principles of Polish language teaching, the author proposes a critical discussion of Annie Murphy Paul’s The Extended Mind: The Power of Thinking Outside the Brain (2021). She presents the concept of the “extended mind”, i.e. the specificity of thinking based on the senses, the environment, and other people. The conclusions aim to expand the concept to include genetic determinants and propose a reference to the principles of Polish language teaching. The most important findings concern the ways of organising teamwork (“expert tables”, the de Bono method, project) and the creation of a system for their evaluation.Wychodząc od odkryć neuronauki społecznej i zasad dydaktyki polonistycznej, autorka proponuje krytyczne omówienie opracowania Annie Murphy Paul Jak myśleć, nie używając mózgu (2023). Prezentuje przy tym koncepcję „umysłu rozszerzonego”, czyli specyfikę myślenia opartego na zmysłach, otoczeniu i innych ludziach. Wnioski zmierzają do poszerzenia koncepcji o determinanty genetyczne oraz zaproponowania odniesienia propozycji do zasad dydaktyki polonistycznej. Najważniejsze ustalenia dotyczą sposobu organizacji prac zespołowych („stoliki eksperckie”, metoda de Bono, projekt) oraz stworzenia systemu ewaluacji tych form