Rodzime origo gentis w norweskim dziejopisarstwie epoki nowożytnej (XVI–XVII w.)

Abstract

Works on the new Nordic history in sixteenth century was focused primarily on helping modern readers acquaint themselves with medieval texts, mainly the Heimskringla by Snorri Sturlusson (13th c.). It was due to the fact that Norse sagas were written in the Old Norse, norrønt, at that time already forgotten. The translations to Danish-Norwegian were produced by Mattis Størssøn and Peder C. Friis. In this way modern scholars were able to study a version of ethnogenetic theory illustrating the descent of Norwegian kings from Odin. Both scholars slightly modified the translations. In their independent works presenting the topographical description of Norway with short historical introductions, Absalon Beyer and Friis ignored Snorris vision, pointing rather at eponym Nor, only briefly mentioned in some sources. The 17th-century scholar world in Denmark-Norway familiarized itself with Prologue to Snorri’s Edda and short, entirely focused on Norwegian ethnogenesis in the texts in the manuscript Flatøybok (14th c.). This became an inspiration to historians working at the end of the century, first and foremost Thormod Torfæus. In his book Historia Rerum Norvegicarum he presented a vision of Norwegian origins as a process of creating the people through the amalagamation of four groups: the Giants (Noah’s offspring), first group of the Goths, then Odin and his Æsir (using euhemerism the historian saw them all as humans), and second group of the Goths, led by Nor, succesively arriving at Scandinavia.W XVI w. praca nad nową historią Norwegii skupiła się na udostępnianiu średniowiecznych sag, głównie Heimskringli Snorri Sturlussona (XIII w.) współczesnemu czytelnikowi. Było to konieczne ze względu na fakt, iż teksty sag powstały w języku norrońskim, w czasach nowożytnych praktycznie zapomnianym. Powstały wówczas przekłady sag na język duńsko-norweski Mattisa Størssøna oraz Pedera C. Friisa. W tych tekstach uczeni norwescy mogli zapoznać się z wersją etnogenezy, czyli wywodem władców norweskich od potomków Odyna. Oba przekłady były nieznacznie modyfikowane, a niezależne prace Absalona Beyera oraz Friisa, mające charakter opisu topograficznego Norwegii z historycznym wstępem, w ogóle od wersji Snorriego abstrahowały, sięgając po wzmiankowanego w niektórych źródłach eponima Nora. Poznanie w XVII w. pozostałych tekstów (w tym prologu do Eddy Snorriego) oraz krótkich, w całości poświęconych etnogenezie tekstów w rękopisie Flatøybok (XIV w.) zainspirowało historyków działających pod koniec tego stulecia. Był to przede wszystkim Thormod Torfæusa, który w swojej Historia Rerum Norvegicarum podjął próbę syntezy występujących w średniowieczu wersji. Stworzył koncepcję tworzenia ludu norweskiego w formie procesu „nawarstwiania” się kolejnych grup: olbrzymów (potomków Noego), pierwszej grupy Gotów, Odyna i Asów (stosując euhemeryzm, historyk uznał ich za ludzi) oraz drugiej grupy Gotów pod wodzą Nora kolejno przybywających do Skandynawii