Wzór wójta wsi w południowej Polsce do końca XVIII w. w świetle przysiąg urzędowych

Research on role models in Polish historiography has a long tradition, but until now it has usually focused on the representatives of the elite and upper classes: monarchs, queens, bishops, knights and nobles. The author of this study set out to identify the ideal model of a rural mayor in southern Poland until the end of the 18th century, using the content of official oaths as his source material. The choice of source was due to the performative nature of the oath, which always contained a model of institutional behaviour. The starting point for the discussion is the spread of the oath of municipal village headmen in the Polish translation by Bartłomiej Groicki and its evolution towards meeting the expectations of neighbours from the community, but above all of the manorial authorities. The mayor, chosen from among the peasants, manoeuvred between the manor and the cottage – it was the neighbours who presented candidates for mayor to the manorial authorities, but the final decision always rested with the landowner. As the most important official of the rural community and the head of the rural court, the village administrator undertook to settle disputes fairly, be loyal to the owner of the village, maintain order and collect taxes reliably. The oaths also confirm the growing dependence of the rural administration on the manorial authorities during this period. The results of the study provide a new perspective on the institutional model of the mayor's role as a key element of rural administration.Badania nad wzorcami osobowymi w polskiej historiografii mają długą tradycję, jednak dotychczas zazwyczaj skupiano się na przedstawicielach elit oraz wyższych warstw społecznych: monarchach, królowych, biskupach, rycerzach czy szlachcicach. Autor niniejszego opracowania postawił sobie za cel zidentyfikowanie modelu idealnego wiejskiego wójta na terenach południowej Polski do końca XVIII w., a za podstawę źródłową przyjął treści przysiąg urzędniczych. Dobór źródła wynikał z performatywnego charakteru przysięgi – zawsze więc zawierał wzorzec zachowań instytucjonalnych. Punktem wyjścia rozważań jest rozprzestrzenianie się na wsi roty wójtów miejskich w polskim tłumaczeniu Bartłomieja Groickiego oraz jej ewolucja w kierunku zaspokojenia oczekiwań sąsiadów z gromady, ale przede wszystkim zwierzchności dworskiej. Wybrany spośród kmieci wójt lawirował między dworem i chałupą – to sąsiedzi przedstawiali zwierzchności dworskiej kandydatów na wójta, jednak ostateczna decyzja zawsze należała do właściciela ziemskiego. Wójt jako najważniejszy funkcjonariusz społeczności wiejskiej i zwierzchnik wiejskiego sądu zobowiązywał się do sprawiedliwego rozstrzygania sporów, lojalności wobec właściciela wsi, utrzymania porządku oraz rzetelnego pobierania podatków. Roty przysiąg potwierdzają też rosnącą w epoce zależność administracji wiejskiej od zwierzchności dworskiej. Wyniki badań wnoszą nowe spojrzenie na instytucjonalny wzorzec działania wójta jako kluczowego elementu administracji wiejskiej

Polityka kryminalna cesarza Hadriana w przedmiocie zwalczania przestępczości wobec niewolników, a jej wpływ na koncepcję rzymskiego prawa własności

The aim of this article is to determine the impact that Emperor Hadrian's policy on combating criminal offenses committed by Roman owners against slaves had on the understanding and scope of the concept of property rights in Roman private law. The criminal policy was caused by the cruelty and prevalence of this type of crime and was implemented to protect slaves, deriving from the Roman idea of humanitas. The treatment of slaves, such as, in particular, killing them without the consent of a judge - an official, abusing them in various ways, selling them to gladiator school owners and pimps, were defined as crimes and prohibited. The main means of achieving the goal of improving the situation of slaves were imperial constitutions: edicts, rescripts, and decrees. Thanks to Hadrian's criminal policy, we can speak of a specific type of ownership known to Roman private law. This type refers to ‘ownership of slaves’, which differs significantly from full ownership, as Roman owners no longer had full power over them.Celem artykułu jest określenie wpływu, jaki miała polityka cesarza Hadriana w przedmiocie zwalczania przestępstw kryminalnych rzymskich właścicieli wobec niewolników na rozumienie i zakres pojęcia prawa własności w rzymskim prawie prywatnym. Polityka kryminalna spowodowana była okrucieństwem i powszechnością tego rodzaju przestępczości, realizowana była w celu ochrony niewolników, wywodząc się z rzymskiej idei humanitas. Traktowanie niewolników, takie jak w szczególności: zabijanie ich bez zgody sędziego-urzędnika, znęcanie się nad nimi w rozmaity sposób, sprzedawanie właścicielom szkół gladiatorskich i stręczycielom zostały określone jako przestępstwa i zakazane. Głównymi środkami osiągnięcia celu, którym była poprawa położenia niewolników, były cesarskie konstytucje: edykty, reskrypty i dekrety. Dzięki polityce kryminalnej Hadriana można mówić o specyficznym typie własności znanej rzymskiemu prawu prywatnemu. Typ ten odnosi się do „własności na niewolnikach”, która różni się znacząco od pełnej własności, jako że rzymscy właściciele nie mieli już odtąd pełni władzy nad nimi

Antropo- i zoomorficzne materializacje emocji w Przepowiedni pancernika Zerocalcare

The first part of the article is devoted to a brief introduction of the figure of the Italian cartoonist, who is little known to the Polish audience (we only have two translations of his comics, and this article is the first text in Polish about his work) and the context of the publication of his first full-length graphic novel – an example of auto-fiction. The main part of the article is an analysis of the depiction of emotions in The Armadillo Prophecy which, using deductive methods, aims to identify the techniques of imagery most frequently used by Zerocalcare, and to distinguish the categories of characters appearing in the text. The author uses an interesting procedure of physical emanation, introducing anthropo- and zoomorphic materializations of emotions accompanying the main character (author’s alter ego). The article ends with a conclusion, which aims to find points of contact between Zerocalcare's literary works and the modern science of emotions. The author concludes that in his comics Zerocalcare describes his own method of dealing with difficult situations that is the observation from the position of a spectator, how his automatic reaction clashes with the analytical sphere, which is presented in the form of a physical emanation (anthropomorphic and zoomorphic materializations of emotions).Pierwsza część artykułu poświęcona została krótkiemu przedstawieniu sylwetki włoskiego twórcy komiksów, który jest mało znany polskiemu odbiorcy (dysponujemy dwoma przekładami jego prac, a niniejszy artykuł jest pierwszym tekstem po polsku o jego twórczości) oraz kontekstowi wydania jego pierwszej pełnometrażowej powieści graficznej, będącej przykładem autofikcji. Zasadnicza część artykułu to analiza przedstawienia emocji w Przepowiedni pancernika która, za pomocą metody dedukcyjnej, ma na celu wyodrębnienie najczęściej stosowanych przez Zerocalcare technik obrazowania i wyróżnienia kategorii występujących w tekście postaci. Autor posługuje się ciekawym zabiegiem fizycznej emanacji, wprowadzając antropo- i zoomorficzne materializacje towarzyszących głównemu bohaterowi (będącemu jego alter ego) emocji. Tekst zwieńczony jest konkluzjami, które mają na celu znalezienie punktów stycznych twórczości literackiej Zerocalcare i współczesnej nauki o emocjach. Autorka dochodzi do wniosku, że Zerocalcare opisuje w komiksie własną metodę radzenia sobie z trudnymi stanami – z pozycji widza obserwuje, jak jego automatyczna reakcja ściera się ze sferą analityczną, która przedstawiona jest w postaci fizycznej emanacji (antropo- i zoomorficzne materializacje emocji)

Glosa aprobująca do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2024 r. o sygn. III UZP 3/24

This approving commentary concerns the Polish Supreme Court’s resolution of 10 December 2024 (III UZP 3/24), which held that the Social Insurance Institution (ZUS) is obliged to issue an administrative decision when refusing to grant an instalment plan for the payment of overdue social insurance contributions. The commentary aims to examine the legal and practical implications of the resolution, particularly in light of the common practice whereby ZUS merely issued informal letters instead of formal decisions, thus depriving entrepreneurs of the right to judicial review. The analysis focuses on the obligations of ZUS in situations where entrepreneurs apply for legal relief measures such as debt rescheduling, deferral of payment deadlines, or cancellation of social insurance liabilities. Using a doctrinal and systemic interpretation of the Social Insurance System Act and the Administrative Procedure Code, the commentary evaluates the Supreme Court’s reasoning as correct and consistent with constitutional principles, especially the right to a fair trial and the rule of law. The author argues that the ruling helps to eliminate legal uncertainty and contributes to greater transparency and consistency in ZUS practices. The commentary, written de lege lata, highlights the legal and institutional significance of ensuring access to justice for entrepreneurs and restoring predictability in administrative proceedings concerning public law obligations. It also emphasizes the broader systemic value of the Supreme Court’s interpretation in strengthening procedural safeguards for payers of social insurance contributions.Niniejsza glosa aprobująca odnosi się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2024 r. (III UZP 3/24), w której przesądzono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) jest zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej w przypadku odmowy rozłożenia na raty zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Glosa ma na celu analizę znaczenia tej uchwały w kontekście praktyki stosowanej przez organ rentowy, który dotychczas w wielu przypadkach poprzestawał na pismach informacyjnych, nieprzybierających formy decyzji, co utrudniało przedsiębiorcom skuteczne dochodzenie swoich praw. W opracowaniu przedstawiono problematykę obowiązków ZUS wobec przedsiębiorców ubiegających się o ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, takich jak rozłożenie na raty, odroczenie terminu płatności czy umorzenie. Na tle przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz kodeksu postępowania administracyjnego przeprowadzono analizę stanowiska Sądu Najwyższego, które zostało ocenione jako trafne i spójne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu oraz z zasadą państwa prawa. Orzeczenie porządkuje dotychczasową rozbieżną praktykę ZUS oraz przywraca transparentność i przewidywalność działań administracyjnych wobec przedsiębiorców. Glosa ma charakter de lege lata, podkreśla prawne i instytucjonalne znaczenie zapewnienia przedsiębiorcom dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz przywrócenia przewidywalności w postępowaniach administracyjnych dotyczących zobowiązań publicznoprawnych. Ponadto zwrócono uwagę na szerszą, systemową wartość interpretacji Sądu Najwyższego w zakresie wzmocnienia zabezpieczeń proceduralnych dla płatników składek na ubezpieczenia społeczne

Neurotyczność a poczucie skuteczności nauczycieli szkół specjalnych

The work of teachers in special schools can be particularly emotionally and motivationally demanding. Neuroticism and a sense of efficacy are important psychological resources in the teaching profession, especially for teachers who work only with students with special educational needs. The aim of the study was to explore whether neuroticism is a predictor of the sense of efficacy of teachers from special schools and whether there is any differentiation in terms of seniority. Sample consisting of 210 female teachers aged 25–65 (M = 43.23, SD = 8.35) was examined. The following questionnaires were applied: NEO-FFI Personality Inventory; Generalized Efficacy Scale GSES. The predictor of self-efficacy is decreasing neuroticism. Teachers with more than 15 years of experience do not have significantly lower neuroticism and self-efficacy compared to teachers with less than 15 years of experience. It is possible to predict a decrease in the sense of effectiveness of teachers of special schools if their neuroticism increases. These conclusions can be used in occupational psychology and in psychoeducational interactions with teachers of special schools in the area of their soft skills.Praca nauczycieli w szkołach specjalnych bywa szczególnie obciążająca emocjonalnie, ale też motywacyjnie. Niskie nasilenie neurotyczności i poczucie skuteczności są ważnym zasobem psychologicznym w zawodzie nauczyciela, w tym szczególnie nauczyciela, który pracuje tylko z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Celem badań było określenie, czy neurotyczność jest predyktorem poczucia skuteczności nauczycieli ze szkół specjalnych oraz czy występuje ich zróżnicowanie, biorąc pod uwagę staż pracy. Przebadano 210 nauczycielek w wieku 25–65 lat (M = 43,23; SD = 8,35). W badaniach zastosowano: Inwentarz Osobowości NEO-FFI, Skalę Uogólnionej Skuteczności GSES. Predyktorem poczucia własnej skuteczności jest obniżający się neurotyzm. Nauczyciele o stażu pracy powyżej 15 lat nie mają istotnie niższej neurotyczności oraz poczucia własnej skuteczności w porównaniu do nauczycieli o stażu pracy poniżej 15 lat. Można prognozować obniżanie się poczucia skuteczności nauczycieli szkół specjalnych, jeśli ich neurotyczność będzie wzrastała. Wnioski te mogą znaleźć zastosowanie w psychologii pracy oraz w oddziaływaniach psychoedukacyjnych z nauczycielami szkół specjalnych w zakresie ich kompetencji miękkich

Mieszczanin krakowski Kasper Suski de casa Castiglione (zm. 1589) jako posesjonat w księstwie zatorskim

The son of the royal stonemason Nicolas Castiglione (d. 1545), who came from Florence to Kraków, Kasper entered into family connections with the nobility of Zator and Oświęcim through the purchase in 1554 of Sucha and Stryszawa, and then through his marriage in 1556 with Jadwiga, daughter of Stanisław Słupski and Anna née Grzymułtowska. In spite of Adam Kamiński's thorough study, the figure of Kasper as a bourgeois as well as a goldsmith from Kraków and a property owner turns out to be still not fully known. Thus, the settlement processes or cultural changes taking place thanks to Castiglione-Suski have been overlooked, and hence the picture of the 16th century in local communities is still rather hazy. Meanwhile, thanks to people like the Cracovian burgher Kasper, Renaissance fashions and patterns of thought, as well as Reformation trends, reached the Silesian district established in 1564. Complementing the existing knowledge on the person and activities of Kasper Suski, the author presented his family circle, his accumulated wealth, and the network of mutual relations with the nobility of the Zator and Oświęcim principalities (mainly the neighbouring estates).Syn przybyłego z Florencji do Krakowa królewskiego kamieniarza Mikołaja Castiglione (zm. 1545) – Kasper – poprzez zakup w 1554 r. Suchej i Stryszawy, a następnie przez ślub w 1556 r. z Jadwigą, córką Stanisława Słupskiego i Anny z Grzymułtowskich, wszedł w koligacje rodzinne ze szlachtą zatorsko-oświęcimską. Mimo wnikliwego studium Adama Kamińskiego postać Kaspra jako mieszczanina oraz złotnika krakowskiego, a przy tym posesjonata okazuje się jeszcze nie do końca poznaną. Niedostrzeżone zostały zachodzące za sprawą Castiglione-Suskiego procesy osadnicze czy zmiany kulturowe, a tym samym dość mglistym jest nadal obraz XVI w. w lokalnych społecznościach. Tymczasem za sprawą ludzi pokroju krakowskiego mieszczanina Kaspra docierały do utworzonego w 1564 r. powiatu śląskiego renesansowe mody i wzorce myślowe, a także nurty reformacyjne. Uzupełniając dotychczasowy stan wiedzy na temat osoby i działalności Kaspra Suskiego, autor przedstawił jego krąg rodzinny, zgromadzony majątek i sieć wzajemnych relacji ze szlachtą księstw zatorskiego i oświęcimskiego (głównie sąsiadującymi z jego majątkiem okolicznymi posesjonatami)

Postawy twórcze nauczycieli szkół ponadpodstawowych a ich kompetencje zawodowe dotyczące kształcenia uczniów z niepełnosprawnościami i bez niepełnosprawności

Introduction: Teacher professional competence may be an indicator of general, special and inclusive education quality. However, creative attitudes of teachers may contribute to an increase in their motivation, self-awareness and subjective well-being. Furthermore, teachers’ professional competence may constitute grounds for developing creative competence which enables an analysis of the relationship between teachers’ creative attitudes and teachers’ professional skills in working with students with disabilities and without special needs.Research Aim: The present study aimed to compare the levels of perceived professional competences in teaching students with and without disabilities as well as to examine the relationship between the creative attitudes and the aforementioned competences in a sample of secondary school teachers.Research Method: A diagnostic survey method as well as the following instruments were used: Creative Behavior Questionnaire KANH by Popek, Teachers’ Perceived Professional Competences Questionnaire by Byra and Kazanowski, a short demographic survey aimed at teachers.Results: The teachers place greater emphasis on evaluative and innovative competence in teaching students with disabilities. However, psychological and communicative competence in working with students without special needs are rated higher. There is a relationship between teachers’ creative attitudes and the self-reported professional competences in teaching students with and without disabilities. The interdependencies are more recognizable regarding the studentswithout special needs. The hypothesis was partially verified.Conclusions: The findings prove that fostering teachers’ creative attitudes may improve teachers’ professional competences in special, mainstream and inclusive education. Pedagogically, it is important to promote both student and teacher creativity.Wprowadzenie: Kompetencje zawodowe nauczyciela mogą być wyznacznikiem jakości kształcenia ogólnego, specjalnego i włączającego. Natomiast, postawy twórcze nauczycieli mogą przyczyniać się do zwiększenia ich motywacji, samoświadomości i dobrostanu psychicznego. Ponadto, kompetencje zawodowe nauczycieli mogą stanowić podłoże dla rozwoju ich kompetencji twórczych, co pozwala na analizę związku między postawami twórczymi pedagogów a ich spostrzeganymi umiejętnościami w kształceniu uczniów z niepełnosprawnościami i bez specjalnych potrzeb.Cel badań: W prezentowanych badaniach porównano poziomy spostrzeganych kompetencji zawodowych w zakresie kształcenia uczniów z niepełnosprawnościami i tych pełnosprawnych oraz oszacowano związek między postawami twórczymi a wskazanymi kompetencjami w grupie nauczycieli szkół ponadpodstawowych.Metoda badań: Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego oraz narzędzia badań: Kwestionariusz Twórczego Zachowania KANH Popka, Kwestionariusz Kompetencji Zawodowych Dla Nauczycieli Byry i Kazanowskiego, krótki kwestionariusz wywiadu adresowany do nauczycieli.Wyniki: Badani nauczyciele przypisują większe znaczenie kompetencjom ewaluacyjnym i innowacyjnym w kształceniu uczniów z niepełnosprawnościami. Natomiast, mając na uwadze pracę z uczniami bez niepełnosprawności nauczyciele wyżej oceniają kompetencje psychologiczne i komunikacyjne. Istnieje związek między postawami twórczymi nauczycieli a oceną ich własnych kompetencji zawodowych w pracy z uczniami z niepełnosprawnościami i bez specjalnych potrzeb. Zależności te są wyraźniejsze w przypadku kształcenia uczniów pełnosprawnych. W świetle wyników badań własnych, hipoteza robocza została częściowo potwierdzona.Wnioski: Otrzymane wyniki utwierdzają nas w przeświadczeniu, że rozwijanie postaw twórczych nauczycieli może sprzyjać podnoszeniu ich kompetencji zawodowych zarówno w kształceniu specjalnym, jak i ogólnodostępnym lub włączającym. Z pedagogicznego punktu widzenia, istotną kwestią jest nie tylko promowanie twórczości uczniów, ale również nauczycieli

Algorytmy w procesie edukacji – możliwości i ograniczenia

Introduction: Algorithm application is now a common topic in scientific and popular science publications. More and more practitioners and theoreticians associated with teaching, upbringing, and therapy are turning to it, hoping to make their activities more effective and improve their organization.Research Aim: This article presents the possibilities and limitations of introducing algorithms to the educational process.Evidence-based Facts: Over the past years, the number of publications dedicated to AI and the process of algorithmization, has increased significantly. Defining the concept of an algorithm, and pointing out its connection with machine learning and artificial intelligence have paved the way for applying algorithms in many areas of our lives from applications used on personal devices, to medicine, banking, educational policy, and scientific research. The increasing popularization of algorithmization and easier access to this technology have sparked a discussion about its limitations and dangers affecting adults and children, either directly orindirectly.Summary: Practitioners and researchers involved in educational processes still lack knowledge of the topic under discussion. Few scientific or popular science publications prepared by real specialists are aimed at this audience. Without a thorough understanding of algorithmization, machine learning, and artificial intelligence, the introduction of algorithms to the educational processes may not only fail to achieve the intended results but also lead to disorders in the development of children, adolescents, and adults.Wprowadzenie: Tematyka zastosowań algorytmów jest obecnie bardzo powszechna w publikacjach naukowych i popularnonaukowych. Coraz częściej sięgają po nią teoretycy i praktycy i związani z nauczaniem, wychowaniem czy terapią, mając nadzieję na zwiększenie efektywności podejmowanych działań oraz ich usprawnienie organizacyjne.Cel badań: Celem artykułu jest przedstawienie możliwości i ograniczeń implikacji algorytmów do procesu edukacji.Stan wiedzy: W ciągu ostatnich lat znacznie wzrosła liczba publikacji, poświęconych problematyce związanej z AI oraz procesem algorytmizacji. Zdefiniowanie pojęcia algorytmu, wskazanie jego związku z uczeniem maszynowym oraz sztuczną inteligencją dookreśliło możliwości zastosowania algorytmów w wielu obszarach naszego życia – od aplikacji wykorzystywanych na osobistych urządzeniach, poprzez medycynę, bankowość, politykę oświatową dobadań naukowych. Coraz większa popularyzacja algorytmizacji oraz łatwiejszy dostęp do tej technologii, spowodowała podjęcie dyskusji nad jej ograniczeniami i niebezpieczeństwami w sposób pośredni i bezpośredni, dotyczącymi również dzieci.Podsumowanie: Praktycy i naukowcy zajmujący się procesami edukacji posiadają wciąż niewystarczającą wiedzę dotyczą poruszanego tematu. Niewiele publikacji naukowych czy popularnonaukowych autorstwa realnych specjalistów jest skierowanych do tej grupy odbiorców. Bez dokładnego rozeznania w tematyce algorytmizacji, uczenia maszynowego czy sztucznej inteligencji implikacja algorytmów może nie tylko nie przynieść zamierzonych rezultatów, ale skutkować zaburzeniami rozwoju dzieci, młodzieży i osób dorosłych

Świadomość zdrowotna młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym

Introduction: Human health awareness is defined as a complex cognitive structure responsible for directing and organizing health behavior. Due to the nature of intellectual disability, including the frequent co-occurrence of health problems, it seems crucial to understand this structure in people with moderate intellectual disabilities.Research Aim: The aim of the research was to present the level of knowledge of health and disease in the study group of young people with moderate intellectual disabilities and the place of health in the hierarchy of their values, which are elements of health awareness. The study included a total of 27 people (16 women – 59.26% and 11 men – 40.74%). The respondents were aged 13 to 19.Method: The diagnostic survey method was used, with a standardized interview technique in the form of a guided conversation. In order to measure the place of health in the respondents’ hierarchy of values, a modified questionnaire Personal Values List – PVL was used, adapted to the cognitive abilities of people with intellectual disabilities.Results: The results show that the majority of the people with moderate intellectual disabilities taking part in the questionnaire achieved high knowledge scores in the following categories: health and disease, physical activity, body hygiene, nutrition, safety. Two categories were at the average level: rest and medical assistance. In addition, for two of the respondents, good health was the highest value, next to love, friendship, nice appearance, wealth, knowledge and wisdom, courage and kindness.Conclusions: The present research results provide an important rationale for systematic health promotion activities among students with moderate intellectual disabilities in order to prevent and eliminate undesirable health behaviors.Wprowadzenie: Świadomość zdrowotna człowieka jest definiowana jako złożona struktura poznawcza odpowiadająca za ukierunkowanie i organizowanie zachowania zdrowotnego. Ze względu na istotę niepełnosprawności intelektualnej, w tym częste współwystępowanie problemów zdrowotnych kluczowe wydaje się poznanie tej struktury u osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym.Cel badań: Celem badań było przedstawienie w grupie badanej młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym poziomu jej wiedzy o zdrowiu i chorobach oraz miejsca zdrowia w hierarchii jej wartości, będących elementami świadomości zdrowotnej. Badaniami objęto ogółem 27 osób (16 kobiet – 59,26% i 11 mężczyzn – 40,74%). Badani byli w wieku od 13 do 19 lat.Metoda badań: Posłużono się metodą sondażu diagnostycznego, z techniką wywiadu standaryzowanego w formie rozmowy kierowanej. W celu pomiaru miejsca zdrowia w hierarchii wartości badanych, wykorzystano zmodyfikowany i dostosowany do możliwości poznawczych osób z niepełnosprawnością intelektualną kwestionariusz Lista Wartości Osobistych – LWO.Wyniki: Otrzymane wyniki wskazują, że większość badanych osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym uzyskała wysokie wyniki wiedzy w kategoriach: zdrowie i choroba, aktywność ruchowa, higiena ciała, odżywianie, bezpieczeństwo. Na poziomie wyników przeciętnych znalazły się dwie kategorie: wypoczynek i pomoc medyczna. Ponadto dla dwóch badanych dobre zdrowie stanowiło najwyższą wartość, obok miłości, przyjaźni, ładnego wyglądu, bogactwa, wiedzy i mądrości, odwagi oraz dobroci.Wnioski: Zaprezentowane wyniki badań stanowią istotną przesłankę do podejmowania systematycznych działań promujących zdrowie wśród uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, w celu zapobiegania oraz niwelowania niepożądanych zachowań zdrowotnych