Glosa aprobująca do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2024 r. o sygn. III UZP 3/24

Abstract

This approving commentary concerns the Polish Supreme Court’s resolution of 10 December 2024 (III UZP 3/24), which held that the Social Insurance Institution (ZUS) is obliged to issue an administrative decision when refusing to grant an instalment plan for the payment of overdue social insurance contributions. The commentary aims to examine the legal and practical implications of the resolution, particularly in light of the common practice whereby ZUS merely issued informal letters instead of formal decisions, thus depriving entrepreneurs of the right to judicial review. The analysis focuses on the obligations of ZUS in situations where entrepreneurs apply for legal relief measures such as debt rescheduling, deferral of payment deadlines, or cancellation of social insurance liabilities. Using a doctrinal and systemic interpretation of the Social Insurance System Act and the Administrative Procedure Code, the commentary evaluates the Supreme Court’s reasoning as correct and consistent with constitutional principles, especially the right to a fair trial and the rule of law. The author argues that the ruling helps to eliminate legal uncertainty and contributes to greater transparency and consistency in ZUS practices. The commentary, written de lege lata, highlights the legal and institutional significance of ensuring access to justice for entrepreneurs and restoring predictability in administrative proceedings concerning public law obligations. It also emphasizes the broader systemic value of the Supreme Court’s interpretation in strengthening procedural safeguards for payers of social insurance contributions.Niniejsza glosa aprobująca odnosi się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2024 r. (III UZP 3/24), w której przesądzono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) jest zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej w przypadku odmowy rozłożenia na raty zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Glosa ma na celu analizę znaczenia tej uchwały w kontekście praktyki stosowanej przez organ rentowy, który dotychczas w wielu przypadkach poprzestawał na pismach informacyjnych, nieprzybierających formy decyzji, co utrudniało przedsiębiorcom skuteczne dochodzenie swoich praw. W opracowaniu przedstawiono problematykę obowiązków ZUS wobec przedsiębiorców ubiegających się o ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, takich jak rozłożenie na raty, odroczenie terminu płatności czy umorzenie. Na tle przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz kodeksu postępowania administracyjnego przeprowadzono analizę stanowiska Sądu Najwyższego, które zostało ocenione jako trafne i spójne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu oraz z zasadą państwa prawa. Orzeczenie porządkuje dotychczasową rozbieżną praktykę ZUS oraz przywraca transparentność i przewidywalność działań administracyjnych wobec przedsiębiorców. Glosa ma charakter de lege lata, podkreśla prawne i instytucjonalne znaczenie zapewnienia przedsiębiorcom dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz przywrócenia przewidywalności w postępowaniach administracyjnych dotyczących zobowiązań publicznoprawnych. Ponadto zwrócono uwagę na szerszą, systemową wartość interpretacji Sądu Najwyższego w zakresie wzmocnienia zabezpieczeń proceduralnych dla płatników składek na ubezpieczenia społeczne