8 research outputs found
The Effect of Media Use Type on COVID-19 Vaccination Intention โ A multiple-group path analysis of age
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ) -- ์์ธ๋ํ๊ต๋ํ์ : ๋ณด๊ฑด๋ํ์ ๋ณด๊ฑดํ๊ณผ(๋ณด๊ฑด์ ์ฑ
๊ด๋ฆฌํ์ ๊ณต), 2022.2. ์ ๋ช
์.This study aims to identify the path leading to COVID-19 vaccination intention from the type of media use, and to investigate the difference between age groups of the influence on COVID-19 vaccination intention.
This study classified media as mass media and new media which are the main sources of information in the COVID-19 epidemic. To examine the effect of each media use type on COVID-19 vaccination intention, this study assumed that the two types of media use would have different effects on individuals' perception of information related to COVID-19 infection and vaccination. In particular, it was assumed that the influence of media use type on COVID-19 vaccination intention would differ by age groups.
For the analysis, the online survey was conducted to 1,000 adults aged 18 or older in Korea from July 29 to August 2, 2021. A multiple-group path analysis was conducted to identify the relationship and path between the types of media use and factors related to COVID-19 vaccination intention of age groups.
The main analysis results are as follows.
First, it was found that the use of mass media in the entire group had a positively significant effect on infection risk perception(ฮฒ=0.093) and vaccine perception(ฮฒ=0.097). The use of new media was not significant in risk perception, vaccine perception, and trust in government. Vaccine perception(ฮฒ=0.541) and trust in government(ฮฒ=0.12) were found to have a significant effect on the COVID-19 vaccination attitude. Risk perception(ฮฒ=0.101) and vaccine perception(ฮฒ=0.5) were found to have a significant effect on the COVID-19 vaccination intention.
Second, in order to examine the difference in influence between media use types and factors related to COVID-19 vaccination intention by age group, a multiple-group path analysis was conducted by classifying the youth(2030s) and the middle-aged (4050s or older). As a result of the analysis, it was found that the use of mass media in the youth group had a positive significant effect on trust in government(ฮฒ=0.191), and the use of new media was not significant to risk perception, vaccine perception, and trust in government. On the other hand, in the middle-aged group, the use of mass media was found to have a significant effect on risk perception(ฮฒ=0.102) and vaccine perception(ฮฒ=0.092), and the use of new media was found to have a significant effect on trust in government(ฮฒ=0.113).
Third, it was found that vaccine perception and trust in government had a positively significant effect on the attitude of COVID-19 vaccination in both young and middle-aged groups. On the other hand, trust in government was not significant to the COVID-19 vaccination intention in both groups. In the youth group, risk perception, vaccine perception, and COVID-19 vaccination attitude had a positive effect on the COVID-19 vaccination intention. In the middle-aged group, vaccine perception and COVID-19 vaccination attitude had a positive effect on the COVID-19 vaccination intention. In both groups, the factor that has the greatest influence on the attitude and intention of COVID-19 vaccination was vaccine perception. Thus, it is important to emphasize the safety and effectiveness of COVID-19 vaccine and deliver accurate information for effective vaccine communication.
From the perspective of effective risk communication in public health crisis situation, the implications of this study are as follows.
It was found that types of media use have different influences on factors related to COVID-19 vaccination intention. As mass media and new media have different attributes, it has different effects on risk perception and health prevention behavior. In the results of this study, the use of mass media in the entire group had a positively significant effect on the risk perception and vaccine perception. However, the influence of new media was not significant to other variables. As mass media plays a public role, it has high reliability on the information. Also, new media has the advantage of being able to deliver various information quickly and easily. It is important to come up with an efficient risk communication strategy considering the nature of the media so that information delivered through the media can have a positive effect on health prevention behavior.
Also, there was a difference in the effect of media use between age groups. The main difference was that the use of mass media had a positively significant effect on trust in government in the youth group, and the influence of using new media was not significant to other variables. On the other hand, in the middle-aged group, the use of mass media had a positive effect on risk perception and vaccine perception. And the use of new media in the middle-aged group had a positive significant effect on trust in government. Since media use types have different effects on risk perception and health prevention behavior depending on age groups, it is necessary to develop differentiated communication strategies according to age groups for effective risk communication.๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ตญ๋ด ์ฝ๋ก๋19 ์ ํ ์ํฉ์์ ๊ด๋ จ ์ ๋ณด์ ์ฃผ์ ์ถ์ฒ์ธ ๋ฏธ๋์ด๋ฅผ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด์ ๋ด๋ฏธ๋์ด๋ก ๋ถ๋ฅํ๊ณ , ๊ฐ ๋ฏธ๋์ด ์ ํ์ด ๊ฐ์ธ์ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ ๊ฒฝ๋ก๋ถ์์ ํตํด ์ดํด๋ณด์๋ค. ๊ตฌ์ฒด์ ์ผ๋ก, ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ ํต์ ์ธ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด์ ์์๊ณผ ํ
์คํธ ๊ธฐ๋ฐ์ผ๋ก ์ํธ์์ฉ์ด ๊ฐ๋ฅํ ๋ด๋ฏธ๋์ด์ ์ ๋ณด์ ๋ฌ ๋ฐฉ์ ๋ฑ์์ ์ฐจ์ด๊ฐ ์๊ธฐ ๋๋ฌธ์, ๋ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ๊ฐ์ธ์ ์ฝ๋ก๋19 ๊ฐ์ผ ๋ฐ ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ ๊ด๋ จํ ์ ๋ณด ์์ฉ๊ณผ ์ธ์์ ์๋ก ๋ค๋ฅธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น ๊ฒ์ด๋ผ๊ณ ๋ณด์๋ค. ํนํ๋ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ๋ ฅ์ ์ ๋ณด ์์ฉ์์ ์ฐ๋ น๋ณ๋ก ์ฐจ์ด๊ฐ ๋ ๊ฒ์ด๋ผ๊ณ ๊ฐ์ ํ์๋ค.
๋ถ์์ ์ํด 2021๋
7์ 29์ผ๋ถํฐ 8์ 2์ผ๊น์ง ๊ตญ๋ด ๋ง 18์ธ ์ด์ ์ฑ์ธ 1,000๋ช
์ ๋์์ผ๋ก ์ง์ญ, ์ฑ๋ณ, ์ฐ๋ น๋ณ ๋น๋กํ ๋น์ถ์ถ ๋ฐฉ์์ผ๋ก ์๋ฃ๋ฅผ ์์งํ์๋ค. ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ๋ณด๋ฅผ ์ป๊ธฐ ์ํด ํ์ฉํ๋ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ๊ณผ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ ๊ด๋ จ ์์ธ๋ค ๊ฐ์ ๊ด๊ณ ๋ฐ ๊ฒฝ๋ก๋ฅผ ํ์ธํ๊ณ , ์ฐ๋ น๋ณ ์ง๋จ ๊ฐ ์ฐจ์ด๋ฅผ ์ดํด๋ณด๊ธฐ ์ํด ๋ค์ค์ง๋จ ๊ฒฝ๋ก๋ถ์์ ์ค์ํ์๋ค.
์ฃผ์ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค.
์ฒซ์งธ, ์๋ต์ ์ ์ฒด ์ง๋จ์์ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์(ฮฒ=0.093)๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์(ฮฒ=0.097)์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์, ๋ฐฑ์ ์ธ์, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ์ ์๋ฏธํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น์ง ์์๋ค. ๋ฐฑ์ ์ธ์(ฮฒ=0.541)๊ณผ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ(ฮฒ=0.12)๊ฐ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋์ ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค์ผ๋ฉฐ, ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์(ฮฒ=0.101)๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์(ฮฒ=0.5)์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๋ค.
๋์งธ, ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ๊ณผ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ ๊ด๋ จ ์์ธ๋ค ๊ฐ์ ์ํฅ๋ ฅ ์ฐจ์ด๋ฅผ ์ฐ๋ น๋ณ๋ก ์ดํด๋ณด๊ธฐ ์ํด ์ฒญ๋
์ธต(2030๋)๊ณผ ์ค์ฅ๋
์ธต(4050๋ ์ด์) ๋ ์ง๋จ์ผ๋ก ๋ถ๋ฅํ์ฌ ๋ค์ค์ง๋จ ๊ฒฝ๋ก๋ถ์์ ์ค์ํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฒญ๋
์ธต ์ง๋จ์์ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ(ฮฒ=0.191)์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๊ณ , ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์, ๋ฐฑ์ ์ธ์, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ๋ชจ๋ ์ ์๋ฏธํ์ง ์์๋ค. ๋ฐ๋ฉด, ์ค์ฅ๋
์ธต ์ง๋จ์์๋ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์(ฮฒ=0.102)๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์(ฮฒ=0.092)์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ์์ผ๋ฉฐ, ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ(ฮฒ=0.113)์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค.
์
์งธ, ์ฒญ๋
์ธต๊ณผ ์ค์ฅ๋
์ธต, ๋ ์ง๋จ ๋ชจ๋ ๋ฐฑ์ ์ธ์๊ณผ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ๊ฐ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๋ค. ๋ ์ง๋จ์์ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ๋ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค์ง๋ง, ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์๋ ์ ์๋ฏธํ์ง ์์๋ค. ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ์ํฅ ์์ธ์ ์ดํด๋ณด๋ฉด, ์ฒญ๋
์ธต ์ง๋จ์์๋ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์, ๋ฐฑ์ ์ธ์, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋๊ฐ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๊ณ , ์ค์ฅ๋
์ธต ์ง๋จ์์๋ ๋ฐฑ์ ์ธ์๊ณผ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋๊ฐ ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋ ์ง๋จ ๋ชจ๋ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋์ ์ํฅ์ ๊ฐ์ฅ ํฐ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์์ธ์ ๋ฐฑ์ ์ธ์์ธ ๊ฒ์ผ๋ก ํ์ธ๋์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ํจ๊ณผ์ ์ธ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ปค๋ฎค๋์ผ์ด์
์ ์ํด ๋ฐฑ์ ์ ๋ํ ์์ ์ฑ๊ณผ ํจ๊ณผ์ฑ์ ๊ฐ์กฐํ๊ณ , ๊ณต์ค์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ ๋ขฐํ ์ ์๋๋ก ์ ํํ ์ ๋ณด๋ฅผ ์ ๋ฌํ๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํ๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ฐ์ธ์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ ๋ํ ์์ฌ๊ฒฐ์ ์ ์ํด ์ ๋ณด๋ฅผ ์ต๋ํ๋ ์ฃผ์ ๋ฏธ๋์ด ์ ํ์ ๋ฐ๋ผ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์, ๋ฐฑ์ ์ธ์, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ์์๋ฅผ ๊ฑฐ์ณ ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ ๋ํ ํ๋์ ์ํฅ์ผ๋ก ์ด์ด์ง๋ ๊ฒฝ๋ก๋ฅผ ํ์ํ๋ค๋ ์ ์์ ๊ธฐ์กด ๋ณด๊ณ ์ ์ฐจ๋ณ์ ์ด ์๋ค. ๋ํ, ๊ทธ๋์ ์ฝ๋ก๋19 ์ธ์๊ณผ ๋ฐ์์์ ์ง์์ ์ผ๋ก ์ง๋จ ๊ฐ ์ฐจ์ด๋ฅผ ๋ํ๋ด๋ ๋ณ์์ธ ์ฐ๋ น์ ์ฃผ๋ชฉํ์ฌ ์ฐ๋ น์ ๋ฐ๋ฅธ ์ง๋จ๋ณ๋ก ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ๋ฏธ์น ์ํฅ๋ ฅ์ ์ฐจ์ด๋ฅผ ๋ถ์ํ์๋ค.
๊ณต์ค๋ณด๊ฑด ์๊ธฐ์ํฉ์์ ํ์์ ์ธ ํจ๊ณผ์ ์ํ ์ํต์ ๊ด์ ์ผ๋ก ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ์ ํจ์๋ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค.
๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ ๊ด๋ จ ์์ธ๋ค์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ๋ ฅ์ด ๊ฐ๊ฐ ๋ค๋ฅธ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด์ ๋ด๋ฏธ๋์ด๋ ์๋ก ๋ค๋ฅธ ์์ฑ์ ๊ฐ๊ณ ์๊ณ , ์ด๋ก ์ธํด ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ ๋ฐ๋ผ ๊ฐ์ธ์ ์ํ ์ธ์๊ณผ ๊ฑด๊ฐ ์๋ฐฉ ํ๋์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ด ๋ค๋ฅด๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ์์๋ ์ ์ฒด ์ง๋จ์ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค์ง๋ง, ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ์ํฅ๋ ฅ์ ํต๊ณ์ ์ผ๋ก ๋ชจ๋ ์ ์ํ์ง ์์๋ค. ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด๋ ๊ณต์ ์ธ ์ญํ ์ ์ํํ๋ฉฐ ์ ๋ณด์ ์ ๋ขฐ์ฑ์ด ๋๊ณ , ๋ด๋ฏธ๋์ด๋ ์ ๋ณด๋ฅผ ๋น ๋ฅด๊ณ ์ฝ๊ฒ ์ ๋ฌํ ์ ์๋ค๋ ๊ฐ์ ์ ๊ฐ๊ณ ์๋ค. ๋ฏธ๋์ด๋ฅผ ํตํด ์ ๋ฌ๋๋ ๋ค์ํ ์ ๋ณด๊ฐ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
๊ณผ ๊ฐ์ ๊ฑด๊ฐ ์๋ฐฉ ํ๋์ ๊ธ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น ์ ์๋๋ก ๋ฏธ๋์ด์ ์์ฑ์ ๊ณ ๋ คํ์ฌ ํจ์จ์ ์ธ ์ํ ์ํต ์ ๋ต์ ๋ง๋ จํ๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํ๋ค.
๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ๋ณ๋ก ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ๋ํ ๊ฒฝ๋ก์ ๊ฐ ๋ณ์๋ค ๊ฐ์ ์ํฅ๋ ฅ์ ์ฐ๋ น๋ณ ์ง๋จ ๊ฐ์ ์ฐจ์ด๊ฐ ์๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ์ฃผ์ํ ์ฐจ์ด์ ์ผ๋ก๋ ์ฒญ๋
์ธต ์ง๋จ์์ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๊ณ , ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ์ํฅ๋ ฅ์ ๋ชจ๋ ์ ์๋ฏธํ์ง ์์๋ค. ๋ฐ๋ฉด, ์ค์ฅ๋
์ธต ์ง๋จ์์๋ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์์ ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๊ณ , ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ์ฐ๋ น๋ณ ์ง๋จ์ ๋ฐ๋ผ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ๊ฐ์ธ์ ์ํ ์ธ์๊ณผ ๊ฑด๊ฐ ์๋ฐฉ ํ๋์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ ์์์ด ๋ค๋ฅด๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ํจ๊ณผ์ ์ธ ์ํ ์ํต์ ์ํด์ ์ฐ๋ น๋ณ ์ง๋จ์ ๋ฐ๋ฅธ ์ฐจ๋ณํ๋ ์ํต ์ ๋ต์ ๋ง๋ จํ ํ์๊ฐ ์๋ค.์ 1 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ 1
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ 1
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ชฉ์ 5
์ 2 ์ฅ ์ฃผ์ ๋ฌธํ๊ณ ์ฐฐ 6
์ 1 ์ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
6
์ 2 ์ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ 9
์ 3 ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์ 11
์ 4 ์ ๋ฐฑ์ ์ธ์ 12
์ 5 ์ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ 13
์ 3 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 15
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ์ค๊ณ 15
1. ์ฐ๊ตฌ ์ง๋ฌธ 15
2. ๋ถ์๋ชจํ 16
์ 2 ์ ์๋ฃ ์์ง ๋ฐ ๋ถ์ ๋ฐฉ๋ฒ 17
1. ์กฐ์ฌ ๊ฐ์ ๋ฐ ๋ถ์ ๋์ 17
2. ์ฃผ์ ๋ณ์์ ์ ์ ๋ฐ ์ธก์ 17
3. ํต๊ณ์ ๋ถ์ ๋ฐฉ๋ฒ 22
์ 4 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ๊ฒฐ๊ณผ 23
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ๋์์์ ์ผ๋ฐ์ ํน์ฑ 23
์ 2 ์ ์ฃผ์ ๋ณ์์ ๊ธฐ์ ์ ํต๊ณ 25
์ 3 ์ ์๊ด๊ด๊ณ ๋ฐ ์ ๋ขฐ๋ ๋ถ์ 27
์ 4 ์ ํ์ธ์ ์์ธ๋ถ์ 29
์ 5 ์ ๊ฒฝ๋ก๋ถ์ 31
์ 6 ์ ์ฐ๋ น์ธต๋ณ ์ง๋จ ๋ถ์ 34
์ 5 ์ฅ ๋
ผ์ ๋ฐ ๊ฒฐ๋ก 41
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ๊ฒฐ๊ณผ ์์ฝ ๋ฐ ๋
ผ์ 41
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๊ฒฐ๋ก 46
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ 49
Abstract 58์
The Effect of Media Use Type on COVID-19 Vaccination Intention โ A multiple-group path analysis of age
This study aims to identify the path leading to COVID-19 vaccination intention from the type of media use, and to investigate the difference between age groups of the influence on COVID-19 vaccination intention.
This study classified media as mass media and new media which are the main sources of information in the COVID-19 epidemic. To examine the effect of each media use type on COVID-19 vaccination intention, this study assumed that the two types of media use would have different effects on individuals' perception of information related to COVID-19 infection and vaccination. In particular, it was assumed that the influence of media use type on COVID-19 vaccination intention would differ by age groups.
For the analysis, the online survey was conducted to 1,000 adults aged 18 or older in Korea from July 29 to August 2, 2021. A multiple-group path analysis was conducted to identify the relationship and path between the types of media use and factors related to COVID-19 vaccination intention of age groups.
The main analysis results are as follows.
First, it was found that the use of mass media in the entire group had a positively significant effect on infection risk perception(ฮฒ=0.093) and vaccine perception(ฮฒ=0.097). The use of new media was not significant in risk perception, vaccine perception, and trust in government. Vaccine perception(ฮฒ=0.541) and trust in government(ฮฒ=0.12) were found to have a significant effect on the COVID-19 vaccination attitude. Risk perception(ฮฒ=0.101) and vaccine perception(ฮฒ=0.5) were found to have a significant effect on the COVID-19 vaccination intention.
Second, in order to examine the difference in influence between media use types and factors related to COVID-19 vaccination intention by age group, a multiple-group path analysis was conducted by classifying the youth(2030s) and the middle-aged (4050s or older). As a result of the analysis, it was found that the use of mass media in the youth group had a positive significant effect on trust in government(ฮฒ=0.191), and the use of new media was not significant to risk perception, vaccine perception, and trust in government. On the other hand, in the middle-aged group, the use of mass media was found to have a significant effect on risk perception(ฮฒ=0.102) and vaccine perception(ฮฒ=0.092), and the use of new media was found to have a significant effect on trust in government(ฮฒ=0.113).
Third, it was found that vaccine perception and trust in government had a positively significant effect on the attitude of COVID-19 vaccination in both young and middle-aged groups. On the other hand, trust in government was not significant to the COVID-19 vaccination intention in both groups. In the youth group, risk perception, vaccine perception, and COVID-19 vaccination attitude had a positive effect on the COVID-19 vaccination intention. In the middle-aged group, vaccine perception and COVID-19 vaccination attitude had a positive effect on the COVID-19 vaccination intention. In both groups, the factor that has the greatest influence on the attitude and intention of COVID-19 vaccination was vaccine perception. Thus, it is important to emphasize the safety and effectiveness of COVID-19 vaccine and deliver accurate information for effective vaccine communication.
From the perspective of effective risk communication in public health crisis situation, the implications of this study are as follows.
It was found that types of media use have different influences on factors related to COVID-19 vaccination intention. As mass media and new media have different attributes, it has different effects on risk perception and health prevention behavior. In the results of this study, the use of mass media in the entire group had a positively significant effect on the risk perception and vaccine perception. However, the influence of new media was not significant to other variables. As mass media plays a public role, it has high reliability on the information. Also, new media has the advantage of being able to deliver various information quickly and easily. It is important to come up with an efficient risk communication strategy considering the nature of the media so that information delivered through the media can have a positive effect on health prevention behavior.
Also, there was a difference in the effect of media use between age groups. The main difference was that the use of mass media had a positively significant effect on trust in government in the youth group, and the influence of using new media was not significant to other variables. On the other hand, in the middle-aged group, the use of mass media had a positive effect on risk perception and vaccine perception. And the use of new media in the middle-aged group had a positive significant effect on trust in government. Since media use types have different effects on risk perception and health prevention behavior depending on age groups, it is necessary to develop differentiated communication strategies according to age groups for effective risk communication.๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ตญ๋ด ์ฝ๋ก๋19 ์ ํ ์ํฉ์์ ๊ด๋ จ ์ ๋ณด์ ์ฃผ์ ์ถ์ฒ์ธ ๋ฏธ๋์ด๋ฅผ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด์ ๋ด๋ฏธ๋์ด๋ก ๋ถ๋ฅํ๊ณ , ๊ฐ ๋ฏธ๋์ด ์ ํ์ด ๊ฐ์ธ์ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ ๊ฒฝ๋ก๋ถ์์ ํตํด ์ดํด๋ณด์๋ค. ๊ตฌ์ฒด์ ์ผ๋ก, ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ ํต์ ์ธ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด์ ์์๊ณผ ํ
์คํธ ๊ธฐ๋ฐ์ผ๋ก ์ํธ์์ฉ์ด ๊ฐ๋ฅํ ๋ด๋ฏธ๋์ด์ ์ ๋ณด์ ๋ฌ ๋ฐฉ์ ๋ฑ์์ ์ฐจ์ด๊ฐ ์๊ธฐ ๋๋ฌธ์, ๋ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ๊ฐ์ธ์ ์ฝ๋ก๋19 ๊ฐ์ผ ๋ฐ ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ ๊ด๋ จํ ์ ๋ณด ์์ฉ๊ณผ ์ธ์์ ์๋ก ๋ค๋ฅธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น ๊ฒ์ด๋ผ๊ณ ๋ณด์๋ค. ํนํ๋ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ๋ ฅ์ ์ ๋ณด ์์ฉ์์ ์ฐ๋ น๋ณ๋ก ์ฐจ์ด๊ฐ ๋ ๊ฒ์ด๋ผ๊ณ ๊ฐ์ ํ์๋ค.
๋ถ์์ ์ํด 2021๋
7์ 29์ผ๋ถํฐ 8์ 2์ผ๊น์ง ๊ตญ๋ด ๋ง 18์ธ ์ด์ ์ฑ์ธ 1,000๋ช
์ ๋์์ผ๋ก ์ง์ญ, ์ฑ๋ณ, ์ฐ๋ น๋ณ ๋น๋กํ ๋น์ถ์ถ ๋ฐฉ์์ผ๋ก ์๋ฃ๋ฅผ ์์งํ์๋ค. ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ๋ณด๋ฅผ ์ป๊ธฐ ์ํด ํ์ฉํ๋ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ๊ณผ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ ๊ด๋ จ ์์ธ๋ค ๊ฐ์ ๊ด๊ณ ๋ฐ ๊ฒฝ๋ก๋ฅผ ํ์ธํ๊ณ , ์ฐ๋ น๋ณ ์ง๋จ ๊ฐ ์ฐจ์ด๋ฅผ ์ดํด๋ณด๊ธฐ ์ํด ๋ค์ค์ง๋จ ๊ฒฝ๋ก๋ถ์์ ์ค์ํ์๋ค.
์ฃผ์ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค.
์ฒซ์งธ, ์๋ต์ ์ ์ฒด ์ง๋จ์์ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์(ฮฒ=0.093)๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์(ฮฒ=0.097)์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์, ๋ฐฑ์ ์ธ์, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ์ ์๋ฏธํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น์ง ์์๋ค. ๋ฐฑ์ ์ธ์(ฮฒ=0.541)๊ณผ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ(ฮฒ=0.12)๊ฐ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋์ ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค์ผ๋ฉฐ, ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์(ฮฒ=0.101)๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์(ฮฒ=0.5)์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๋ค.
๋์งธ, ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ๊ณผ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ ๊ด๋ จ ์์ธ๋ค ๊ฐ์ ์ํฅ๋ ฅ ์ฐจ์ด๋ฅผ ์ฐ๋ น๋ณ๋ก ์ดํด๋ณด๊ธฐ ์ํด ์ฒญ๋
์ธต(2030๋)๊ณผ ์ค์ฅ๋
์ธต(4050๋ ์ด์) ๋ ์ง๋จ์ผ๋ก ๋ถ๋ฅํ์ฌ ๋ค์ค์ง๋จ ๊ฒฝ๋ก๋ถ์์ ์ค์ํ์๋ค. ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฒญ๋
์ธต ์ง๋จ์์ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ(ฮฒ=0.191)์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๊ณ , ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์, ๋ฐฑ์ ์ธ์, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ๋ชจ๋ ์ ์๋ฏธํ์ง ์์๋ค. ๋ฐ๋ฉด, ์ค์ฅ๋
์ธต ์ง๋จ์์๋ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์(ฮฒ=0.102)๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์(ฮฒ=0.092)์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ์์ผ๋ฉฐ, ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ(ฮฒ=0.113)์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค.
์
์งธ, ์ฒญ๋
์ธต๊ณผ ์ค์ฅ๋
์ธต, ๋ ์ง๋จ ๋ชจ๋ ๋ฐฑ์ ์ธ์๊ณผ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ๊ฐ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๋ค. ๋ ์ง๋จ์์ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ๋ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค์ง๋ง, ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์๋ ์ ์๋ฏธํ์ง ์์๋ค. ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ์ํฅ ์์ธ์ ์ดํด๋ณด๋ฉด, ์ฒญ๋
์ธต ์ง๋จ์์๋ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์, ๋ฐฑ์ ์ธ์, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋๊ฐ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๊ณ , ์ค์ฅ๋
์ธต ์ง๋จ์์๋ ๋ฐฑ์ ์ธ์๊ณผ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋๊ฐ ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋ ์ง๋จ ๋ชจ๋ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
ํ๋์ ์ํฅ์ ๊ฐ์ฅ ํฐ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ์์ธ์ ๋ฐฑ์ ์ธ์์ธ ๊ฒ์ผ๋ก ํ์ธ๋์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ํจ๊ณผ์ ์ธ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ปค๋ฎค๋์ผ์ด์
์ ์ํด ๋ฐฑ์ ์ ๋ํ ์์ ์ฑ๊ณผ ํจ๊ณผ์ฑ์ ๊ฐ์กฐํ๊ณ , ๊ณต์ค์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ ๋ขฐํ ์ ์๋๋ก ์ ํํ ์ ๋ณด๋ฅผ ์ ๋ฌํ๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํ๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ฐ์ธ์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ ๋ํ ์์ฌ๊ฒฐ์ ์ ์ํด ์ ๋ณด๋ฅผ ์ต๋ํ๋ ์ฃผ์ ๋ฏธ๋์ด ์ ํ์ ๋ฐ๋ผ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์, ๋ฐฑ์ ์ธ์, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ์์๋ฅผ ๊ฑฐ์ณ ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ ๋ํ ํ๋์ ์ํฅ์ผ๋ก ์ด์ด์ง๋ ๊ฒฝ๋ก๋ฅผ ํ์ํ๋ค๋ ์ ์์ ๊ธฐ์กด ๋ณด๊ณ ์ ์ฐจ๋ณ์ ์ด ์๋ค. ๋ํ, ๊ทธ๋์ ์ฝ๋ก๋19 ์ธ์๊ณผ ๋ฐ์์์ ์ง์์ ์ผ๋ก ์ง๋จ ๊ฐ ์ฐจ์ด๋ฅผ ๋ํ๋ด๋ ๋ณ์์ธ ์ฐ๋ น์ ์ฃผ๋ชฉํ์ฌ ์ฐ๋ น์ ๋ฐ๋ฅธ ์ง๋จ๋ณ๋ก ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ๋ฏธ์น ์ํฅ๋ ฅ์ ์ฐจ์ด๋ฅผ ๋ถ์ํ์๋ค.
๊ณต์ค๋ณด๊ฑด ์๊ธฐ์ํฉ์์ ํ์์ ์ธ ํจ๊ณผ์ ์ํ ์ํต์ ๊ด์ ์ผ๋ก ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ์ ํจ์๋ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค.
๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ ๊ด๋ จ ์์ธ๋ค์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ๋ ฅ์ด ๊ฐ๊ฐ ๋ค๋ฅธ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด์ ๋ด๋ฏธ๋์ด๋ ์๋ก ๋ค๋ฅธ ์์ฑ์ ๊ฐ๊ณ ์๊ณ , ์ด๋ก ์ธํด ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ ๋ฐ๋ผ ๊ฐ์ธ์ ์ํ ์ธ์๊ณผ ๊ฑด๊ฐ ์๋ฐฉ ํ๋์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ด ๋ค๋ฅด๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ์์๋ ์ ์ฒด ์ง๋จ์ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค์ง๋ง, ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ์ํฅ๋ ฅ์ ํต๊ณ์ ์ผ๋ก ๋ชจ๋ ์ ์ํ์ง ์์๋ค. ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด๋ ๊ณต์ ์ธ ์ญํ ์ ์ํํ๋ฉฐ ์ ๋ณด์ ์ ๋ขฐ์ฑ์ด ๋๊ณ , ๋ด๋ฏธ๋์ด๋ ์ ๋ณด๋ฅผ ๋น ๋ฅด๊ณ ์ฝ๊ฒ ์ ๋ฌํ ์ ์๋ค๋ ๊ฐ์ ์ ๊ฐ๊ณ ์๋ค. ๋ฏธ๋์ด๋ฅผ ํตํด ์ ๋ฌ๋๋ ๋ค์ํ ์ ๋ณด๊ฐ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
๊ณผ ๊ฐ์ ๊ฑด๊ฐ ์๋ฐฉ ํ๋์ ๊ธ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น ์ ์๋๋ก ๋ฏธ๋์ด์ ์์ฑ์ ๊ณ ๋ คํ์ฌ ํจ์จ์ ์ธ ์ํ ์ํต ์ ๋ต์ ๋ง๋ จํ๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํ๋ค.
๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ๋ณ๋ก ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
์ํฅ์ ๋ํ ๊ฒฝ๋ก์ ๊ฐ ๋ณ์๋ค ๊ฐ์ ์ํฅ๋ ฅ์ ์ฐ๋ น๋ณ ์ง๋จ ๊ฐ์ ์ฐจ์ด๊ฐ ์๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ์ฃผ์ํ ์ฐจ์ด์ ์ผ๋ก๋ ์ฒญ๋
์ธต ์ง๋จ์์ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๊ณ , ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ ์ํฅ๋ ฅ์ ๋ชจ๋ ์ ์๋ฏธํ์ง ์์๋ค. ๋ฐ๋ฉด, ์ค์ฅ๋
์ธต ์ง๋จ์์๋ ๋งค์ค๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์๊ณผ ๋ฐฑ์ ์ธ์์ ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๊ณ , ๋ด๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ์ด ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ์ ์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ์ฐ๋ น๋ณ ์ง๋จ์ ๋ฐ๋ผ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ ์ ํ์ด ๊ฐ์ธ์ ์ํ ์ธ์๊ณผ ๊ฑด๊ฐ ์๋ฐฉ ํ๋์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ ์์์ด ๋ค๋ฅด๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ํจ๊ณผ์ ์ธ ์ํ ์ํต์ ์ํด์ ์ฐ๋ น๋ณ ์ง๋จ์ ๋ฐ๋ฅธ ์ฐจ๋ณํ๋ ์ํต ์ ๋ต์ ๋ง๋ จํ ํ์๊ฐ ์๋ค.์ 1 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ 1
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ 1
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ชฉ์ 5
์ 2 ์ฅ ์ฃผ์ ๋ฌธํ๊ณ ์ฐฐ 6
์ 1 ์ ์ฝ๋ก๋19 ๋ฐฑ์ ์ ์ข
6
์ 2 ์ ๋ฏธ๋์ด ์ด์ฉ 9
์ 3 ์ ๊ฐ์ผ ์ํ ์ธ์ 11
์ 4 ์ ๋ฐฑ์ ์ธ์ 12
์ 5 ์ ์ ๋ถ ์ ๋ขฐ 13
์ 3 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 15
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ์ค๊ณ 15
1. ์ฐ๊ตฌ ์ง๋ฌธ 15
2. ๋ถ์๋ชจํ 16
์ 2 ์ ์๋ฃ ์์ง ๋ฐ ๋ถ์ ๋ฐฉ๋ฒ 17
1. ์กฐ์ฌ ๊ฐ์ ๋ฐ ๋ถ์ ๋์ 17
2. ์ฃผ์ ๋ณ์์ ์ ์ ๋ฐ ์ธก์ 17
3. ํต๊ณ์ ๋ถ์ ๋ฐฉ๋ฒ 22
์ 4 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ๊ฒฐ๊ณผ 23
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ๋์์์ ์ผ๋ฐ์ ํน์ฑ 23
์ 2 ์ ์ฃผ์ ๋ณ์์ ๊ธฐ์ ์ ํต๊ณ 25
์ 3 ์ ์๊ด๊ด๊ณ ๋ฐ ์ ๋ขฐ๋ ๋ถ์ 27
์ 4 ์ ํ์ธ์ ์์ธ๋ถ์ 29
์ 5 ์ ๊ฒฝ๋ก๋ถ์ 31
์ 6 ์ ์ฐ๋ น์ธต๋ณ ์ง๋จ ๋ถ์ 34
์ 5 ์ฅ ๋
ผ์ ๋ฐ ๊ฒฐ๋ก 41
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ๊ฒฐ๊ณผ ์์ฝ ๋ฐ ๋
ผ์ 41
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๊ฒฐ๋ก 46
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ 49
Abstract 58์