Opieka dożywotnia w rodzinach chłopskich w ostatnim okresie przed uwłaszczeniem w Królestwie Polskim na podstawie aktów notarialnych

The article presents an analysis of lifetime care contracts in peasant families in the Kingdom of Poland during the final period before enfranchisement (1857–1862), when the land lords still had power over the peasant population. It presents various survival strategies of seniors in rural communities, indicating the place of lifetime care among them. It discusses the legal regulations according to which such provisions were made. The analysis included lifetime care contracts concluded in three poviats of the Kingdom of Poland located in the west (Konin poviat), in the centre (Grójec poviat) and in the south of the country (Stopnica poviat), which allowed for presenting the regional differences within the analyzed institution. The criterion for selecting individual poviats was the advancement of rental reforms occurring in their territory. A preliminary comparison was also made of the situation in this respect in the same poviats at the turn of the first and second decade of the 19th century. The article is based on notarial deeds prepared by offices operating in the abovementioned administrative units. The concluded agreements were subjected to a detailed analysis, with an emphasis on the standard of living that elders could achieve thanks to them. Additionally, the methods of dividing property and the wealth owned by peasant families were examined, because the signing of lifetime care agreements accompanied donations of real estate along with its value estimation. The analysis concerns primarily peasant families with rental farms, because they were the ones who made such records in notary offices.Artykuł przedstawia analizę umów dożywotniej opieki w rodzinach chłopskich w Królestwie Polskim w ostatnim okresie przed uwłaszczeniem (1857–1862), kiedy to właściciele ziemscy nadal sprawowali władzę nad ludnością chłopską. Przedstawia różne strategie przetrwania osób starszych w społecznościach wiejskich, wskazując wśród nich miejsce dożywotniej opieki. Omawia przepisy prawne, zgodnie z którymi zawierano takie umowy. Analiza objęła umowy dożywotniej opieki zawarte w trzech powiatach Królestwa Polskiego położonych na zachodzie (powiat koniński), w centrum (powiat grójecki) i na południu kraju (powiat stopnicki), co pozwoliło na przedstawienie różnic regionalnych w ramach analizowanej instytucji. Kryterium wyboru poszczególnych powiatów był stopień zaawansowania reform czynszowych zachodzących na ich terenie. Dokonano również wstępnego porównania sytuacji w tym zakresie w tych samych powiatach na przełomie pierwszej i drugiej dekady XIX w. Artykuł opiera się na aktach notarialnych sporządzonych przez kancelarie działające w wyżej wymienionych jednostkach administracyjnych. Zawarte umowy poddano szczegółowej analizie, kładąc nacisk na standard życia, jaki starsi ludzie mogli dzięki nim osiągnąć. Dodatkowo przeanalizowano sposoby podziału majątku i bogactwa posiadanego przez rodziny chłopskie, ponieważ podpisanie umów dożywotniej opieki wiązało się z darowizną nieruchomości wraz z wyceną jej wartości. Analiza dotyczy przede wszystkim rodzin chłopskich posiadających gospodarstwa czynszowe, ponieważ to głównie one sporządzały takie dokumenty w kancelariach notarialnych

Relacja człowiek – zwierzę w językowym obrazie świata Tuaregów

The article deals with the image and concept of camel in the Tuareg language. The analysis is based on discourse, mainly from the early 20th century, devoted to the traditional model of society grounded in nomadism. It shows the importance of camels for Tuareg culture and identity. The position of the camel goes beyond its utilitarian function: it is central to the system of social practices and Tuareg identity. The camel is a friend, a companion in arms, an advisor; the animal looks, knows, makes decisions. The concept of camel reveals a deep human-animal relationship that shapes human roles, sets the goals for the entire community, and determines how people function. Thanks to the symbiotic relationship between people and camels, we can speak not only about “camels of the people” but also “people of the camels”.Autorka bada pojęcie wielbłąda w języku Tuaregów. Przedstawiona analiza tekstów głównie z początku XX wieku dotyczy społeczeństwa tradycyjnego, czyli takiego, które opiera swój byt na koczownictwie. Ukazuje znaczenie wielbłąda w kontekście kultury i tożsamości Tuaregów. Dowodzi, że  wykracza on poza swoją funkcję użytkową, będąc centralnym elementem systemu praktyk społecznych oraz tożsamości Tuaregów. Wielbłąd to przyjaciel, towarzysz broni, doradca. Wielbłąd patrzy, wie, podejmuje decyzje. Pojęcie wielbłąda pozwala odkryć głęboką relację człowiek - zwierzę, która kształtuje role życiowe człowieka, wyznacza cele całej społeczności i decyduje o funkcjonowaniu ludzi. Jest to relacja o charakterze symbiotycznym,  pozwalająca mówić o wielbłądach ludzi, ale też o ludziach wielbłądów.

Preferencje trybu kształcenia studentów a zmienne socjodemograficzne

The aim of this study was to determine the relationship between students’ sociodemographic characteristics and their preferred mode of university education (online, blended, or on-site) after experiencing remote learning during the COVID-19 pandemic. A pilot study involving 173 students was conducted. Resultsshowed that about 80% of respondents preferred online or blended education. Gender, study mode and level, and employment status were not significantly associated with educational preferences. Age was the only significant differentiating factor: younger students were more likely to prefer online learning comparedto older peers. The findings suggest that the choice of educational mode is influenced more by psychological factors than by sociodemographic variables, indicating the need for further research.Celem badań było określenie zależności między cechami socjodemograficznymi studentów a preferowanym trybem kształcenia uniwersyteckiego (online, mieszanym, stacjonarnym) po doświadczeniach nauki zdalnej w czasie pandemii COVID-19. Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem techniki ankiety internetowej. W badaniu pilotażowym wzięło udział 173 studentów. Wyniki pokazały, że większość respondentów (ok. 80%) preferuje kształcenie online lub hybrydowe. Płeć, forma i poziom studiów oraz zatrudnienie nie były istotnie związane z wyboremtrybu kształcenia. Istotnym czynnikiem różnicującym okazał się wiek: młodsi studenci istotnie częściej wybierali naukę online niż ich starsi koledzy. Rezultaty sugerują, że wybór trybu kształcenia jest bardziej efektem czynników psychologicznych niż socjodemograficznych, co wskazuje na potrzebę dalszych badań

Doskonałość jako demagogia w filozofii politycznej Francescantonio Grimaldiego

Der Artikel analysiert das politische Denken von Francescantonio Grimaldi (1741–1784), einem Vertreter der italienischen Aufklärung, anhand seines Hauptwerks Riflessioni sopra l’ineguaglianza degli uomini (1779–1780). Gegenstand der Analyse ist seine Kritik an utopischen Konzepten der Perfektion (perfectibility) und der abstrakten Rationalität, interpretiert aus der Perspektive der Rhetorik und Demagogie. Von zentraler Bedeutung ist hier Grimaldis epistemologischer Hintergrund, der in Newtons Empirismus verwurzelt ist und durch sein Engagement in der damaligen Philosophie geprägt wurde. Genau dieses epistemologische Fundament führt ihn dazu, metaphysische Spekulationen zugunsten empirischer Beobachtungen abzulehnen, insbesondere in ethischen und politischen Fragen. Der Autor des Artikels argumentiert, dass laut Grimaldi abstrakte Vorstellungen von der Vollkommenheit des Menschen, die von der Erfahrung losgelöst sind, zur Entstehung unrealistischer und destabilisierender Vorstellungen von der menschlichen Natur beitragen, die als Instrument für demagogische Narrative genutzt werden können. Der Autor betont diese Gefahren und interpretiert Grimaldi als einen konservativ orientierten Denker der Aufklärung, der eine kritische und warnende Reflexion über die politischen Konsequenzen falscher Annahmen über den Menschen anstellt.This paper examines the political thought of Francescantonio Grimaldi (1741–1784), an exponent of the Italian Enlightenment, through his major work Riflessioni sopra l’ineguaglianza degli uomini (1779–1780). It focuses on his critique of utopian accounts of perfectibility and abstract rationality, interpreting them through the lens of rhetoric and demagoguery. Central to this analysis is Grimaldi’s epistemological framework, rooted in Newtonian empiricism and shaped by his engagement with philosophy of his times. This framework underpins his rejection of metaphysical speculation in favor of empirical observation, particularly in ethical and political matters. The paper argues that in Grimaldi’s view, abstract conceptions of perfectibility, when detached from empirical grounding, can be seen as fostering unrealistic and destabilizing visions of human nature that may lead to demagogic narratives. By highlighting these concerns, the study situates Grimaldi as a conservative Enlightenment thinker who offers a cautionary perspective on political consequences of false assumptions about human nature.Artykuł analizuje myśl polityczną Francescantonio Grimaldiego (1741–1784), przedstawiciela włoskiego Oświecenia, poprzez jego główne dzieło Riflessioni sopra l’ineguaglianza degli uomini (1779–1780). Przedmiotem analizy jest jego krytyka utopijnych koncepcji doskonalenia (perfectibility) oraz abstrakcyjnej racjonalności, interpretowana z perspektywy retoryki i demagogii. Kluczowe znaczenie ma tutaj epistemologiczne zaplecze Grimaldiego, zakorzenione w empiryzmie Newtonowskim i ukształtowane przez jego zaangażowanie w ówczesną filozofię. To właśnie ten fundament epistemologiczny prowadzi go do odrzucenia spekulacji metafizycznej na rzecz obserwacji empirycznej, zwłaszcza w kwestiach etycznych i politycznych. Autor artykułu dowodzi, że, według Grimaldiego, oderwane od doświadczenia, abstrakcyjne ujęcia doskonałości człowieka sprzyjają tworzeniu nierealistycznych i destabilizujących wizji natury ludzkiej, które mogą zostać wykorzystane jako narzędzie demagogicznej narracji. Podkreślając te zagrożenia, autor interpretuje Grimaldiego jako myśliciela Oświecenia o orientacji konserwatywnej, który prowadzi krytyczną i stanowiącą ostrzeżenie refleksję na temat politycznych konsekwencji fałszywych założeń dotyczących człowieka

Experiences of Companies in Using Smart City Technologies

Theoretical background: Smart cities rely on advanced technologies such as ICT, IoT, AI, and ML to streamline urban operations and foster sustainable growth. Successful implementation, however, hinges not only on technology but also on how businesses adopt and integrate these innovations. Companies play a critical role in driving technological adoption within smart cities, enhancing urban services, and contributing to economic growth.Purpose of the article: The objective of this paper is to obtain insights into the experiences of companies in the utilization of smart city technologies. The paper explores companies' active use, challenges in adoption, and potential for increased engagement with these technologies.Research methods: The authors conducted a pilot survey in 2021, targeting companies in Szczecin and Koszalin, Poland. Using CATI and CAWI techniques, data were collected from 221 companies through a structured questionnaire. The Chi-square test was applied to examine the relationships between variables. The study focused on ten types of smart city technologies and classified company responses into three categories: active use, non-use, and future intent to adopt.Main findings: The study revealed varying levels of technology adoption across companies. Popular technologies like intelligent payment systems and e-government services saw high adoption rates, while applications for environmental protection and security-related technologies were less utilized. The findings indicate that local business strategies, stakeholder engagement, and investment levels significantly influence adoption rates. Companies in both cities expressed a growing interest in future adoption, especially in smart infrastructure technologies, suggesting potential growth in their usage

Przysłowia hausa na temat małżeństwa – ich treści kulturowe, znaczenia i funkcje

Hausa proverbs, just like proverbs in other languages, are cultural expressions in the form of set phrases that originate in oral tradition. In this article I analyze the content, meanings, and functions of proverbs encapsulating Hausa traditional views on marriage. I apply the paradigm of ethnolinguistics, specifically the linguistic worldview conception (LWV) (Bartmiński 2019, 2012), to the analysis of the lexis and meaning of the proverbs in order to uncover the conceptualization of the cultural concept of marriage in the Hausa language and culture-specific ways of thinking about marriage in the Hausa-speaking community. The data for the analysis cover twenty-five Hausa proverbs that refer to the conceptual domain of marriage. These proverbs contain numerous cultural keywords (see Wierzbicka 1997) as exponents of cultural codes. Deciphering these codes allows for the proper interpretation of the proverbs’ meanings and functions. Additionally, the interpretation is supported by grouping the data into thematic categories.W artykule analizowane są treści, znaczenia i funkcje przysłów zawierających tradycyjne hausańskie poglądy na temat małżeństwa. Analiza ma charakter etnolingwistyczny, a jej celem jest rekonstrukcja konceptu małżeństwo w języku hausa i uwarunkowanych kulturowo sposobów myślenia o małżeństwie w społeczności posługującej się tym językiem. Dane językowe wykorzystane w analizach obejmują 25 przysłów hausa odnoszących się do domeny pojęciowej małżeństwa. Przysłowia zawierające słowa klucze są wykładnikami kodów kulturowych. Odszyfrowanie owych kodów pomaga w prawidłowej interpretacji znaczeń i funkcji przysłów

Terapia oparta na mentalizacji (MBT) jako metoda wsparcia młodzieży z zaburzeniami osobowości borderline oraz ich rodzin

The aim of this article is to present borderline personality disorder and to show the practical use of selected support programs related to mentalization-based therapy (MBT). The paper uses a literature review method and the following databases: PubMed, Google Scholar, ResearchGate. When searching for research materials, the following keywords were used: borderline, youth, family, MBT therapy, personality disorders. Currently, the occurrence of borderline personality disorder is becoming more and more common not only in adults but also in youth. This is an important topic because more and more young people suffer from mental problems. The paper focuses on what personality disorders are. Then, borderline personality disorder is characterized, taking into account its genesis and prevalence. Another aspect was to present the issue related to MBT. Considering the specificity of the problem, potential preventive measures were also indicated. During the analysis of the problem, reference was made to various meta-analyses of research in the discussed area. Particular attention was paid to examples of support programs that were related to MBT for borderlineadolescents and families. Their use contributed to improved functioning and greater life satisfaction.Celem artykułu jest próba zaprezentowania zaburzenia osobowości borderline, a także ukazanie praktycznego wykorzystania wybranych programów wsparcia, które są związane z terapią opartą na mentalizacji (MBT). W pracy posłużono się metodą przeglądu literatury oraz wykorzystano bazy danych: PubMed, Google Scholar, ResearchGate. Poszukując materiałów badawczych, stosowano słowa kluczowe: borderline, młodzież, rodzina, terapia MBT, zaburzenia osobowości. Obecnie występowanie zaburzenia osobowości borderline staje się coraz bardziej powszechne nie tylko u osób dorosłych, ale również u młodzieży. Jest to ważny temat, ponieważ coraz więcej młodych ludzi cierpi na problemy w sferze psychicznej. W opracowaniu zwrócono uwagę na to, czym są zaburzenia osobowości. Następnie scharakteryzowano zaburzenie osobowości borderline z uwzględnieniem jego genezy i rozpowszechnienia. Kolejnym aspektem było przybliżenie zagadnienia związanego z terapią opartą na mentalizacji (MBT). Mając na uwadze specyfikę problemu, wskazano również potencjalne działania profilaktyczne. W trakcie analizy problemu odniesiono się do różnych metaanaliz badawczych w omawianym zakresie. Szczególną uwagę zwrócono na przykładowe programy wsparcia, które były związane z terapią opartą na mentalizacji (MBT) dla młodzieży i rodzin z borderline. Ich zastosowanie przyczyniło się do poprawy funkcjonowania oraz czerpania większej satysfakcji życiowej

Postawy rodzicielskie rodziców z niepełnosprawnością ruchową a poziom samooceny ich dzieci

The aim of the study was to determine the relationship between parental attitudes displayed by parents with physical disabilities and the self-esteem level of their children. The research problem was formulated around three key questions: 1) What parental attitudes are demonstrated by women with physical disabilities compared to men with physical disabilities? 2) What is the self-esteem level of children raised by mothers with physical disabilities compared to those raised by fathers with physical disabilities? 3) Is there a relationship between parental attitudes and the self-esteemof children raised by parents with physical disabilities, and if so, what is its nature? The study involved 59 parents (26 mothers and 33 fathers) and their children aged 14–18. The research instruments used were the Parental Attitudes Scale by M. Plopa and the Rosenberg Self-Esteem Scale (SES). The results showed that the parental attitudes presented by parents with physical disabilities were most often inappropriate or moderately appropriate, while the children’s self-esteem levelswere predominantly low or very low. Correlational analysis revealed weak and mostly statistically insignificant relationships between the variables. These findings indicate a need for systemic psychoeducational support for parents with physical disabilities, particularly in the area of enhancing parenting competenciesCelem badania było określenie związku między postawami rodzicielskimi przejawianymi przez rodziców z niepełnosprawnością ruchową a poziomem samooceny ich dzieci. Problematyka badawcza została sprowadzona do trzech kluczowych pytań: 1) Jakie postawy rodzicielskie prezentują kobiety z niepełnosprawnością ruchową w porównaniu z mężczyznami z niepełnosprawnością ruchową?  2) Jaka jest samoocena dzieci wychowywanych przez matki z niepełnosprawnością ruchową w porównaniu z dziećmi ojców z niepełnosprawnością ruchową? 3) Czy istnieje zależność między postawami rodzicielskimi a poziomem samooceny dzieci wychowywanych przez rodziców z niepełnosprawnością ruchową, a jeśli tak – jaki ma ona charakter?Badanie przeprowadzono wśród 59 rodziców (26 matek i 33 ojców) oraz ich dzieci w wieku 14–18 lat. Zastosowano Skalę Postaw Rodzicielskich autorstwa M. Plopy oraz Skalę Samooceny SES M. Rosenberga. Wyniki wykazały, że postawy rodzicielskie prezentowane przez rodziców z niepełnosprawnością ruchową były najczęściej niewłaściwe lub jedynie umiarkowanie właściwe, natomiast poziom samooceny ich dzieci – w przeważającej mierze niski lub bardzo niski. Analiza korelacyjna ujawniła słabe i w większości statystycznie nieistotne zależności pomiędzy zmiennymi. Uzyskane wyniki wskazują na potrzebę systemowego wsparcia psychopedagogicznego dla rodziców z niepełnosprawnością ruchową, szczególnie w zakresie rozwijania kompetencji wychowawczych