Doskonałość jako demagogia w filozofii politycznej Francescantonio Grimaldiego

Abstract

Der Artikel analysiert das politische Denken von Francescantonio Grimaldi (1741–1784), einem Vertreter der italienischen Aufklärung, anhand seines Hauptwerks Riflessioni sopra l’ineguaglianza degli uomini (1779–1780). Gegenstand der Analyse ist seine Kritik an utopischen Konzepten der Perfektion (perfectibility) und der abstrakten Rationalität, interpretiert aus der Perspektive der Rhetorik und Demagogie. Von zentraler Bedeutung ist hier Grimaldis epistemologischer Hintergrund, der in Newtons Empirismus verwurzelt ist und durch sein Engagement in der damaligen Philosophie geprägt wurde. Genau dieses epistemologische Fundament führt ihn dazu, metaphysische Spekulationen zugunsten empirischer Beobachtungen abzulehnen, insbesondere in ethischen und politischen Fragen. Der Autor des Artikels argumentiert, dass laut Grimaldi abstrakte Vorstellungen von der Vollkommenheit des Menschen, die von der Erfahrung losgelöst sind, zur Entstehung unrealistischer und destabilisierender Vorstellungen von der menschlichen Natur beitragen, die als Instrument für demagogische Narrative genutzt werden können. Der Autor betont diese Gefahren und interpretiert Grimaldi als einen konservativ orientierten Denker der Aufklärung, der eine kritische und warnende Reflexion über die politischen Konsequenzen falscher Annahmen über den Menschen anstellt.This paper examines the political thought of Francescantonio Grimaldi (1741–1784), an exponent of the Italian Enlightenment, through his major work Riflessioni sopra l’ineguaglianza degli uomini (1779–1780). It focuses on his critique of utopian accounts of perfectibility and abstract rationality, interpreting them through the lens of rhetoric and demagoguery. Central to this analysis is Grimaldi’s epistemological framework, rooted in Newtonian empiricism and shaped by his engagement with philosophy of his times. This framework underpins his rejection of metaphysical speculation in favor of empirical observation, particularly in ethical and political matters. The paper argues that in Grimaldi’s view, abstract conceptions of perfectibility, when detached from empirical grounding, can be seen as fostering unrealistic and destabilizing visions of human nature that may lead to demagogic narratives. By highlighting these concerns, the study situates Grimaldi as a conservative Enlightenment thinker who offers a cautionary perspective on political consequences of false assumptions about human nature.Artykuł analizuje myśl polityczną Francescantonio Grimaldiego (1741–1784), przedstawiciela włoskiego Oświecenia, poprzez jego główne dzieło Riflessioni sopra l’ineguaglianza degli uomini (1779–1780). Przedmiotem analizy jest jego krytyka utopijnych koncepcji doskonalenia (perfectibility) oraz abstrakcyjnej racjonalności, interpretowana z perspektywy retoryki i demagogii. Kluczowe znaczenie ma tutaj epistemologiczne zaplecze Grimaldiego, zakorzenione w empiryzmie Newtonowskim i ukształtowane przez jego zaangażowanie w ówczesną filozofię. To właśnie ten fundament epistemologiczny prowadzi go do odrzucenia spekulacji metafizycznej na rzecz obserwacji empirycznej, zwłaszcza w kwestiach etycznych i politycznych. Autor artykułu dowodzi, że, według Grimaldiego, oderwane od doświadczenia, abstrakcyjne ujęcia doskonałości człowieka sprzyjają tworzeniu nierealistycznych i destabilizujących wizji natury ludzkiej, które mogą zostać wykorzystane jako narzędzie demagogicznej narracji. Podkreślając te zagrożenia, autor interpretuje Grimaldiego jako myśliciela Oświecenia o orientacji konserwatywnej, który prowadzi krytyczną i stanowiącą ostrzeżenie refleksję na temat politycznych konsekwencji fałszywych założeń dotyczących człowieka