Znaczenie zasady szczegółowości budżetu w procesie kontroli wykonywania budżetu

The Constitution of the Republic of Poland provides for the management of state finances based on the state budget, or, in the event it is not adopted, on a provisional budget. The execution of this budget is controlled by various state institutions. Two primary types of control must be distinguished: preliminary control during the fiscal year and subsequent control after the closure of bank accounts. The article outlines the legal foundations for the operations of relevant bodies in these types of control. The institutions specified in the laws include the Supreme Audit Office, the Sejm and the Public Finance Committee. Additionally, the law grants the possibility of appointing ad hoc bodies for budget control, such as subcommittees.Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prowadzenie gospodarki finansowej państwa na podstawie budżetu państwa, a w razie nieuchwalenia go – na podstawie prowizorium. Wykonanie tego budżetu jest kontrolowane przez wiele instytucji państwowych. Należy rozróżnić dwie podstawowe kontrole: w trakcie roku (wstępną) oraz po zamknięciu rachunków bankowych (następczą). W artykule przedstawiono przepisy prawne do działania odpowiednich organów w tych typach kontroli. Organami wymienionymi w ustawach są: Najwyższa Izba Kontroli, Sejm oraz Komisja Finansów Publicznych. Ustawa przyznaje również możliwość powoływania innych epizodycznych organów do kontroli budżetowej, jak np. podkomisje

Kształtowanie tolerancji jako składnika kompetencji zawodowych współczesnego pedagoga

This article examines the issue of the quality of pedagogue preparation for professional activity, particularly tolerance as a behavioral social competence, psychological character trait, and educational worldview position. The relevance of the research topic is outlined from the standpoint of the importance of regulating social interactions between pedagogues and participants in the educational process, the public, and as a necessary personal quality of character. The problem of self-development of the individual on the path of developing professional competencies using innovative methods is presented for consideration. The modern requirements for the process of forming a pedagogue who is able to think independently, owns emotions and adequately demonstrates feelings, and demonstrates constructive relationships in professional activities are emphasized. This research delves into a refined understanding of “pedagogical tolerance” by incorporating insights from contemporary scientists and practicing educators. The article outlines avenues for fostering tolerance as a character trait of modern teachers, emphasizing self-development, refinement of personal value convictions, and organizational and image-related manifestations during interactions in educational activities. This article explores the significance of tolerance as a psychological readiness for professional interaction among future educators. It highlights the development of empathy skills and the ability to engage in constructive criticism without causing offense. The article also emphasizes the importance of pedagogical preparation grounded in a humanistic worldview, the practical implementation of a partnership model of behavior, and the ability to combat bullying. The authors endorse Vasyl Sukhomlynsky’s pedagogy of facilitation, which adopts a child-centered approach. The paper presents methods for cultivating tolerant relationships and outlines educational tasks for teacher preparation, where external and internal manifestations of tolerance are interconnected and become personal convictions. This article presents a perspective on enhancing pedagogue professionalism through the integration of psychological theory, active refinement of communication style, and the implementation of innovative educational practices to create a supportive learning environment. Finally, the article highlights the need for further exploration of societal perspectives on the significance of fostering constructive tolerant relationships in a diverse society where individuals hold varying religious, political, and gender beliefs.W artykule zanalizowano kwestię jakości przygotowania pedagogów do działalności zawodowej, w szczególności tolerancji jako behawioralnej kompetencji społecznej, psychologicznej cechy charakteru i edukacyjnej pozycji światopoglądowej. Istotność tematu badawczego została nakreślona z punktu widzenia znaczenia regulacji interakcji społecznych między pedagogami a uczestnikami procesu edukacyjnego, społeczeństwem oraz jako niezbędna osobista cecha charakteru. Przedstawiono problem samorozwoju jednostki na drodze rozwoju kompetencji zawodowych z wykorzystaniem innowacyjnych metod. Podkreślono współczesne wymagania dotyczące procesu kształtowania pedagoga, który jest w stanie myśleć niezależnie, posiada emocje i adekwatnie demonstruje uczucia oraz wykazuje konstruktywne relacje w działaniach zawodowych. Badanie to zagłębia się w wyrafinowane rozumienie „tolerancji pedagogicznej” poprzez włączenie spostrzeżeń współczesnych naukowców i praktykujących pedagogów. Artykuł nakreśla sposoby wspierania tolerancji jako cechy charakteru współczesnych nauczycieli, kładąc nacisk na samorozwój, doskonalenie osobistych przekonań o wartościach oraz przejawy organizacyjne i wizerunkowe podczas interakcji w działaniach edukacyjnych. Niniejszy artykuł bada znaczenie tolerancji jako psychologicznej gotowości do profesjonalnej interakcji wśród przyszłych nauczycieli. Podkreśla rozwój umiejętności empatii i zdolności do angażowania się w konstruktywną krytykę bez wywoływania urazy. Artykuł podkreśla również znaczenie przygotowania pedagogicznego opartego na humanistycznym światopoglądzie, praktycznej realizacji partnerskiego modelu zachowania oraz umiejętności zwalczania mobbingu. Autorzy popierają pedagogikę facylitacji Wasyla Suchomłynskiego, która przyjmuje podejście skoncentrowane na dziecku. W artykule przedstawiono metody kultywowania tolerancyjnych relacji i nakreślono zadania edukacyjne w zakresie przygotowania nauczycieli, w których zewnętrzne i wewnętrzne przejawy tolerancji są ze sobą powiązane i stają się osobistymi przekonaniami. W artykule przedstawiono perspektywę zwiększania profesjonalizmu pedagogów poprzez integrację teorii psychologicznej, aktywne doskonalenie stylu komunikacji oraz wdrażanie innowacyjnych praktyk edukacyjnych w celu stworzenia wspierającego środowiska uczenia się. Artykuł podkreśla potrzebę dalszego badania perspektyw społecznych dotyczących znaczenia wspierania konstruktywnych, tolerancyjnych relacji w zróżnicowanym społeczeństwie, w którym jednostki mają różne przekonania religijne, polityczne i płciowe

Średniowieczne Performatywne Rekonstrukcje Rycerskiej Przeszłości. Archeologia współczesnego odtwórstwa historycznego

The aim of the article is to investigate the phenomenon of recreating the glorious past of chivalry in the High and Late Middle Ages in reference to scholarly reflexion concerning the modern historical reenactment. The author discusses a series of accounts testifying to the commonness of the performances during which the chivalric past was recreated. The most informative of these stories and examples relate to the institution of Round Tables – the tournaments which directly appealed to the Arthurian past of chivalry, as the adventures of the King Arthur’s knights were perceived among knighthood and aristocracy.In the discussion of these interesting accounts, a series of topics common to both the medieval recreations of the past and modern historical reenactments is considered. These include the significance of material objects used to come into contact with past (such as gear and attire), the markers used to invoke heroic identities of figures from the past, as well as the role of experiences (characteristic of combative sports) involved in the recreations and reenactments of the past. The role of the latter in acquiring the sense of connection with the past is discussed in reference to the notions of ‘commitment’ and ‘flow’ coined by the researchers from the field of the anthropology of sport.As it appears, the social practices concerning recreating the past could be perceived by medieval men as very serious pursuits, communicating important ideological meanings and arising certain obligations. The comparison between medieval and modern practices of the kind in question reveals both close similarities and significant differences between both phenomena. Ultimately, these differences point to the aspects of medieval perceptions of the past, as both closer, more perceptible and compelling, even though one may call it an imaginary one.Celem artykułu jest bliższe spojrzenie na zjawisko odtwarzania chwalebnej przeszłości rycerstwa w okresie pełnego i późniejszego średniowiecza w odniesieniu do refleksji badaczy nad współczesnym ruchem odtwórstwa historycznego. Autor dyskutuje serię przekazów świadczących o powszechności działań performatywnych, w trakcie których odtwarzano rycerską przeszłość. Najbardziej obfite w informacje spośród tych opowieści i przykładów są te, które odnoszą się do instytucji Okrągłych Stołów – turniejów, które bezpośrednio odwoływały się do arturiańskiej przeszłości rycerstwa, jak postrzegano przygody rycerzy króla Artura wśród rycerstwa i arystokracji.W trakcie dyskusji tych interesujących przekazów, autor porusza szereg problemów wspólnych dla średniowiecznego odtwarzania przeszłości i współczesnego odtwórstwa historycznego. Należą do nich: doniosłość przedmiotów materialnych używanych, by wejść w kontakt z przeszłością (takich, jak uzbrojenie i odzież), wyznaczniki identyfikacji używane, by przywołać bohaterskie tożsamości, jak również rolę doświadczeń związanych z odtwarzaniem przeszłości (charakterystycznych dla sportów walki) w uzyskiwaniu poczucia połączenia z przeszłością. Rola ta dyskutowana jest w odniesieniu do pojęć „commitment” (zaangażowania) i „flow” ukutych przez badaczy zajmujących się sferą antropologii sportu.Jak się okazuje, społeczne praktyki z zakresu odtwarzania przeszłości mogły być postrzegane przez ludzi średniowiecza jako bardzo poważne przedsięwzięcia, wyrażające ważne treści ideowe i rodzące konkretne zobowiązania. Porównanie średniowiecznych i współczesnych praktyk tego rodzaju ujawnia zarówno bliskie podobieństwa, jak i istotne różnice pomiędzy oboma zjawiskami. W ostatecznym rozrachunku, odrębności te odnoszą się do aspektów postrzegania przeszłości w średniowieczu jako bliżej, bardziej namacalnej i istotnej, nawet jeśli przeszłość ta mogłaby zostać określona jako wyobrażona

Ewolucja odpowiedzialności prawnej mediatora wobec stron mediacji w Polsce

Mediation is the most widely used form of dispute resolution. Given its position vis-à-vis the judicial process in continental legal culture, it should be recognised as part of the administration of justice. In this context, it is reasonable to discuss the legal responsibility of mediators as participants in legal disputes within the justice system. The background for the considerations presented in this article is the Polish legal system, in which the current legal status of the profession of mediator is evolving toward greater professionalization. Despite initiatives undertaken by both mediators and legislators, the issue fundamental to the legal status of professionals, i.e. legal responsibility, has not been resolved in the case of mediators. The author will attempt to assess the current legislative initiative in terms of its impact on specifying the legal responsibility of mediators towards the parties to mediation.Mediacja spośród tzw. form alternatywnego rozwiązywania sporów stała się powszechnie stosowaną formą zmierzającą do zakończenia sporu. Biorąc pod uwagę jej pozycję względem procesu sądowego w porządkach prawnych kultury prawa stanowionego (mającą komplementarny/uzupełniający charakter), stanowi element wymiaru sprawiedliwości. W tym kontekście zasadna jest dyskusja o odpowiedzialności prawnej mediatora wobec stron mediacji jako bezpośrednich odbiorców jego roli zawodowej. Rozważania niniejszego artykułu są skoncentrowane na polskim porządku prawnym, w którym, co prawda, aktualny status prawny zawodu mediatora podlega ewolucji w kierunku zwiększenia stopnia jego profesjonalizacji. Pomimo podejmowanych inicjatyw zarówno przez środowisko mediatorów, jak i prawodawcę – podstawowa dla statusu prawnego realizatorów ról zawodowych kwestia, tj. odpowiedzialność prawna, w przypadku mediatorów nie doczekała się realizacji. Autorka podejmie próbę oceny aktualnej inicjatywy legislacyjnej w kontekście wpływu na uszczegółowienie odpowiedzialności prawnej mediatora wobec stron mediacji

Obraz angielskiej kultury fizycznej w polskim piśmiennictwie do 1795 r.

The article presents a comprehensive analysis of themes related to English physical culture in Polish literature up to 1795. The aim of the research was to identify which elements of English physical culture appeared in Polish works of the era and whether any of these elements were particularly popular. An attempt was also made to determine the influence of English physical culture on Old Polish customs and traditions related to physical culture. The source material included travel accounts, memoirs, press, and other contemporary works. The first part discusses English physical culture in the accounts of Old Polish travelers, the second part analyzes the presence of English physical culture in the press of the Polish-Lithuanian Commonwealth period, with an emphasis on horse racing and associated gambling. The third part is dedicated to themes of English physical culture appearing in other contemporary works, including geographical literature and stage plays. The analysis reveals that English physical culture appeared in almost all contemporary literary forms, although the audience for these works was primarily the upper social classes. The source analysis also indicates that while some English customs related to physical culture were reflected in Polish practices, this influence was limited and mainly affected the aristocracy. However, there is no evidence of the widespread adoption of these practices in pre-partition Poland. The article concludes with a reflection on the limited and impermanent nature of English physical culture’s influence, which only began to gain broader social acceptance, albeit not without resistance, in the latter half of the nineteenth century.Artykuł przedstawia kompleksową analizę wątków związanych z angielską kulturą fizyczną w polskim piśmiennictwie obejmującym okres do 1795 r. Celem badań było ukazanie, jakie elementy angielskiej kultury fizycznej pojawiały się w polskich dziełach z epoki i czy któreś z nich były szczególnie popularne. Podjęto także próbę ustalenia wpływu angielskiej kultury fizycznej na staropolskie zwyczaje i obyczaje związane z kulturą fizyczną. Materiał źródłowy stanowiły relacje z podróży, wspomnienia, prasa oraz inne dzieła z epoki. W pierwszej części omówiono angielską kulturę fizyczną w relacjach staropolskich peregrynantów, w drugiej części dokonano analizy jej obecności w prasie okresu I Rzeczpospolitej, z naciskiem na wyścigi konne i związane z nimi zakłady pieniężne. Trzecią część poświęcono wątkom angielskiej kultury fizycznej pojawiającym się w innych dziełach z epoki, w tym w piśmiennictwie geograficznym i utworach scenicznych. W wyniku przeprowadzonej analizy można stwierdzić, że omawiany temat pojawiał się w niemal wszystkich ówczesnych formach literackich, których odbiorcami były jednak wyższe warstwy społeczne. Analiza źródeł wykazała także, że choć niektóre angielskie zwyczaje związane z kulturą fizyczną znalazły swoje odzwierciedlenie w polskich praktykach, wpływ ten był ograniczony i dotyczył głównie arystokracji. Brak jednak dowodów na szerokie rozpowszechnienie tych praktyk w Polsce przedrozbiorowej. Artykuł kończy refleksja nad ograniczonym i nietrwałym charakterem wpływów angielskiej kultury fizycznej, które dopiero w drugiej połowie XIX w. zaczęły zyskiwać, choć nie bez oporów, większą akceptację społeczną

Etyka ekologiczna i wartości chrześcijańskie w społeczeństwie ukraińskim. Perspektywa katolicka i prawosławna

The author investigates the relevant topic of the formation of the interaction between Christian values and environmental ethics in Ukrainian society, which is characterized by the presence of various religious and confessional groups. They analyze the influence of religious beliefs and values on the formation of ecological consciousness and behavior in Ukrainian society. The article presents various approaches of Christian denominations to environmental issues and attitudes toward nature. The ecological beliefs and practices of Catholicism and Orthodoxy are examined, as well as practical aspects such as environmental programs, initiatives, and attitudes towards natural resources, which are reflected in the actions of church leaders and believers. The article explores concepts of environmental stewardship, responsible resource usage, climate change mitigation, and promotion of sustainable development advocated within various religious traditions. It also highlights the role of spiritual teachings, worship, and prayer services in shaping ecological awareness. The author investigates the interaction among different religious communities, as well as the possibilities of cooperation and dialogue to jointly develop an environmental ethics that considers the multi-confessional nature of Ukrainian society. The overall research context focuses on finding common approaches to environmental issues and developing strategies that meet the needs of different religious communities in contemporary Ukrainian society.Autor bada aktualny temat formowania relacji między chrześcijańskimi wartościami a etyką ekologiczną w społeczeństwie ukraińskim, charakteryzującym się obecnością różnych grup religijnych i wyznaniowych. Przeprowadza analizę wpływu przekonań religijnych i wartości na kształtowanie świadomości ekologicznej i zachowań w społeczeństwie ukraińskim. Artykuł przedstawia różnorodne podejścia chrześcijańskich wyznań do kwestii ekologicznych i stosunku do natury. Badane są ekologiczne przekonania i praktyki katolicyzmu i prawosławia, a także omawiane są praktyczne aspekty, takie jak programy ekologiczne, inicjatywy i stosunek do zasobów naturalnych, które znajdują odzwierciedlenie w działaniach liderów kościelnych i wiernych. W artykule zostały opisane koncepcje traktowania przyrody, odpowiedzialnego wykorzystania zasobów, walki ze zmianami klimatycznymi oraz promowania zrównoważonego rozwoju, które są propagowane w ramach różnych tradycji religijnych. Zwraca się również uwagę na rolę nauk duchowych, nabożeństw i modlitw w kształtowaniu świadomości ekologicznej. Autor artykułu bada interakcje między różnymi społecznościami religijnymi, a także możliwości współpracy i dialogu w celu wspólnego kształtowania etyki ekologicznej, uwzględniającej wielowyznaniowy charakter społeczeństwa ukraińskiego. Ogólny kontekst badania skupia się na poszukiwaniu wspólnych podejść do problemów ekologicznych i opracowywaniu strategii, które odpowiadałyby potrzebom różnych społeczności religijnych we współczesnym społeczeństwie ukraińskim

Być wolnym i odpowiedzialnym – od indeterminizmu do determinizmu w rozwoju myśli filozoficznej

The issue of human free will is relevant to many fields of science. Philosophers have been describing it for more than two and a half thousand years – some proclaim the belief that human free will exists (indeterminism), while others state that it is only an illusion (determinism). From antiquity onwards, there is also no shortage of philosophers admitting that human being has free will, even if he takes action under the influence of many stimuli, which are partially uncontrolled (soft determinism). The subject of the article is a synthetic analysis of selected philosophical concepts referring to human free will from ancient, medieval and modern times up to the beginning of the 20th century. The author intends to prove the thesis that the development of philosophical concepts has primarily moved over the centuries from indeterminism to determinism. Simultaneously, the author points out the influence of philosophical concepts on the justification of human legal responsibility and calls for further research in this area.Zagadnienie wolnej woli człowieka jest istotne dla wielu dziedzin nauki. Filozofowie opisują je od ponad dwóch i pół tysiąca lat – jedni głoszą przekonanie o istnieniu wolnej woli człowieka (indeterminizm), inni zaś twierdzą, że jest ona tylko złudzeniem (determinizm). Począwszy od starożytności, nie brakuje też filozofów przyznających, że człowiek ma wolną wolę, nawet jeżeli podejmuje działania pod wpływem wielu bodźców, częściowo niekontrolowanych (łagodny determinizm). Przedmiotem artykułu jest syntetyczna analiza wybranych koncepcji filozoficznych odnoszących się do wolnej woli człowieka, pochodzących z czasów starożytnych, średniowiecznych i nowożytnych aż do początku XX w. Autorka dowodzi tezy, że rozwój koncepcji filozoficznych szedł na przestrzeni wieków zasadniczo od indeterminizmu do determinizmu. Jednocześnie wskazuje na wpływ koncepcji filozoficznych na uzasadnienie odpowiedzialności prawnej człowieka oraz postuluje dalsze badania w tym zakresie

Is Military Expenditure Still Important for Economic Growth? Case for the Bucharest Nine (B-9) Countries

Theoretical background: The economic growth (EG) effects of military expenditure (MEX) are of particular interest in the defense economics literature. Based on the theoretical background, MEX has a two-sided effect on economic growth. An increase in MEX stimulates aggregate demand, which increases economic growth, whereas increasing MEX may crowd out investment and impede economic growth. The empirical literature has no consensus about the relationship between MEX and economic growth.Purpose of the article: The current paper seeks to investigate the impact of MEX on EG for a panel sample of Bucharest Nine (B-9) countries, including Bulgaria, Czechia, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Poland, Romania, and Slovakia, using annual data over the period 1995-2022.Research methods: As a second-generation panel estimation technique, the augmented mean group (AMG) estimator is employed to find out the relationship between MEX and economic growth.Main findings: The AMG estimator results indicate that MEX has a positive effect on economic growth. Furthermore, gross fixed capital formation and exports of goods and services contribute to economic growth. The empirical results vary country-specific. For instance, MEX has a significantly positive impact on EG in Estonia, Hungary, Latvia, and Romania. In contrast, it has a negative effect on EG in Czechia and Slovakia. Moreover, it has an insignificantly positive impact in Bulgaria and Poland and an insignificantly negative effect in Lithuania

Strona tytułowa i spis treści

.