37 research outputs found
์ต๋ ์ฌํ ํ๋ฅ ์ต์ ํ๋ฅผ ํตํ ๋ค์ค ๋ฌผ์ฒด ์ถ์ ๊ธฐ๋ฒ
ํ์๋
ผ๋ฌธ (๋ฐ์ฌ)-- ์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ : ์ ๊ธฐยท์ปดํจํฐ๊ณตํ๋ถ, 2014. 8. ์ต์ง์.์ด์์ ์ธ ์์๊ฐ์ ์์คํ
์ ์์ ๊ฐ์์ ๋ณธ์ฐ์ ๋ชฉ์ ์ ๋ถํฉํ๊ธฐ ์ํด์๋ ๋ฒ ์ฃ๋ ์ฌ๊ฑด์ ๋ํ ์ฆ๊ฐ์ ์ธ ๋์์ด ๋ณด์ฅ๋์ด์ผ ํ๋ค. ์ด๋ฌํ ์ด์ ๋ก ์์ง์ด๋ ๋ฌผ ์ฒด๋ฅผ ํ์งํ๊ฑฐ๋ ์ถ์ ์ ํ๋ ๋ฑ์ ์์ ๊ฐ์ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ์จ๋ผ์ธ์ผ๋ก ๋์ํ๋ ๊ฒ์ด ๋ ์ ํธ ๋๋ค. ์ผ๋ฐ์ ์ผ๋ก ์ด๋ฌํ ์จ๋ผ์ธ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ๋ค์ ์ธ๊ณผ๊ด๊ณ (causality condition) ์ ์ด๊ธธ ์ ์๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ๊ณผ๊ฑฐ์ ์
๋ ฅ ๋ฐ์ดํฐ๋ง์ ์ฌ์ฉํ๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ์์ ์ ์ฒด๋ฅผ ์ฌ์ฉํ๋ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ๋ค (์ผ๊ด ์ฒ๋ฆฌ์ ๊ธฐ๋ฐํ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ) ์ ๋นํด ๋ฎ์ ์ฑ๋ฅ์ ๋ณด์ผ ์ ๋ฐ์ ์๋ค. ํ์ง๋ง ์ผ๊ด ์ฒ๋ฆฌ์ ๊ธฐ๋ฐํ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ๋ค์ ์ฐ์ฐ ๋๊ณผ ์ฐ์ฐ ์๊ฐ์ด ๋ง๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ์์ ๊ฐ์ ์์คํ
์์๋ ์ฌ์ ํ ์จ๋ผ์ธ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ด ๋ ์๊ตฌ๋๋ค. ๋จ์ผ ๋ฌผ์ฒด์ ๋ํ ์ถ์ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ์ผ๋ฐ์ ์ผ๋ก ์จ๋ผ์ธ์ผ๋ก ๋์ํ ๋ ๋ฐ๋ฉด์ ๋๋ถ๋ถ์ ๋ค์ค ๋ฌผ์ฒด ์ถ์ ๋ฐฉ๋ฒ์ ๊ทธ ์ด๋ ค์ ๋๋ฌธ์ ์ผ๊ด ์ฒ๋ฆฌ๋ฐฉ๋ฒ์ ์ฌ์ฉํ๋ ๋ฐฉํฅ์ผ๋ก ๊ฐ๋ฐ๋๊ณ ์๋ค. ์ผ๊ด ์ฒ๋ฆฌ ๊ธฐ๋ฐ์ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ด ๋ ๋๋ฆฌ ์ด์ฉ ๋๋ ์ด์ ๋ ๊ฐ๊ฐ์ ๋จ์ผ ๋ฌผ์ฒด๋ฅผ ์ถ์ ํ๋ฉฐ ๋์์ ๊ทธ๋ค์ ๊ตฌ๋ณํ๋ ๋ฐ์ ํ์ํ ์ ๋ณด์์ด ๋จ์ผ ๋ฌผ์ฒด์ ๋นํด์ ํจ์ฌ ๋ง๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ์ข์ ์ฑ๋ฅ์ ์ํด์ ๋ง์ ์์ ๋ฐ์ดํฐ๊ฐ ํ์ํ๊ธฐ ๋๋ฌธ์ด๋ค. ๋ค์์ ๋ฌผ์ฒด๋ฅผ ์๊ฐ์ ์ผ๋ก ์ถ์ ํ๋ ๋ฐ ์์ด ๋ง ์ ์์ ๋ฐ์ดํฐ๋ฅผ ๋์์ ๊ณ ๋ คํด์ผ ํ๋ ์ด๋ ค์์ ํด๊ฒฐํ๊ธฐ ์ํด ์ผ๋ฐ์ ์ผ๋ก ๋ฐ์ดํฐ ์ฐ๊ด ๊ธฐ๋ฒ์ด ๋ง์ด ์ฌ์ฉ๋๋ค.
๋ณธ ๋
ผ๋ฌธ์์๋ ๋จผ์ ๋ณต์กํ ์ํฉ์์๋ ๋จ์ผ ์นด๋ฉ๋ผ๋ง์ ์ด์ฉํ์ฌ ๋ค์ค ๋ฌผ ์ฒด๋ฅผ ๊ฐ์ธํ๊ฒ ์ถ์ ํ๋ ๋ฐฉ๋ฒ์ ๊ฐ๋ฐํ์๋ค. ์๊ฐ์ ์ผ๋ก ์ง์ฐ๋ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ๋ฏธ๋์ ์
๋ ฅ ๋ฐ์ดํฐ ์์ด ์ฐ๋ฆฌ๋ ํ์ฌ ์๊ฐ์ ์
๋ ฅ ๋ฐ์ดํฐ์ ๋ฐ๋ก ์ด์ ์๊ฐ์ ์ถ์ ๋ชจ๋ธ๊ฐ์ ์จ๋ผ์ธ ๋ฐ์ดํฐ ์ฐ๊ด ๊ธฐ๋ฒ์ ํตํด ๊ฐ์ธํ ์ฑ๋ฅ์ ๋ณด์ด๋ฉด์ ์ผ๊ด ์ฒ๋ฆฌ ๊ธฐ๋ฒ์ ๋นํด ๋น ๋ฅธ ์๋๋ก ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ์ํํ๋ค. ์ฐ๋ฆฌ๋ ๋ค์ค ๋ฌผ์ฒด ์ถ์ ๋ฌธ์ ๋ฅผ ๊ทธ๋ํ์์ ๋ฌผ์ฒด๊ฐ ์ฐ๊ฒฐ์ ์ฐพ๋ ๋ฌธ์ ๋ก ๋ณํํ๊ณ ์ด ๋ฌธ์ ๋ฅผ ํ๊ธฐ ์ํ์ฌ ๋ฌผ์ฒด์ ํฌ๊ธฐ, ์ค์ฌ๊ฐ ๊ฑฐ๋ฆฌ, ์์ง์, ๋ชจ์ ์ ๋ณด ๋ฑ์ ์ด์ฉํ์ฌ ์ฌํํ๋ฅ ์ ์ ์ํ์๋ค. ๊ทธ ๊ฒฐ๊ณผ ๋งค์ฐ ํผ์กํ ํ๊ฒฝ์์๋ ์ ๋ณด์์ด ์ ์ ๋จธ๋ฆฌ ๋ถ๋ถ ํ์ง๊ธฐ๋ฅผ ์ ํ์ฉํ์ฌ ์ข์ ์ถ์ ์ฑ๋ฅ์ ๋ณด์๋ค. ๋ํ ๋ณธ ๋
ผ๋ฌธ์์ ์ ์๋ ๋ฐฉ๋ฒ์ ํ์ฌ์ ํ์ง ๊ฒฐ๊ณผ๊ฐ
๊ธฐ์กด์ ์ถ์ ๋ชจ๋ธ๋ก ์ค๋ช
๋์ง ์์ ์ ์๋์ ์ผ๋ก ์๋ก์ด ์ถ์ ๋ชจ๋ธ์ ์์ฑํ๊ณ ๋ฌผ์ฒด ๊ฐ์ ๊ฒน์นจ ๋ฑ์ผ๋ก ๋ง๋ค์ด ์ง ์ ์๋ ๋ถ์ ํํ ์ ๋ณด์ ์ํ ์ถ์ ๋ชจ๋ธ์ ์ค์ผ์ ๋ง๊ธฐ ์ํ ๊ฒน์นจ ์ถ์ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ์ฌ์ฉํ์๋ค. ์ ์๋ ๋จ์ผ ์นด๋ฉ๋ผ ๊ธฐ๋ฐ ๋ค์ค ๋ฌผ์ฒด ์ถ์ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ์ฑ๋ฅ์ ๋ณด์ด๊ธฐ ์ํด ๋ค์ํ ๋ฐ์ดํฐ ์
์์ ์คํ์ ํ๊ณ ๊ธฐ์กด ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ๊ณผ ๋น๊ต๋ฅผ ํ์๋ค.
์ด์ด ๋ณธ ๋
ผ๋ฌธ์์๋ ๋จ์ผ ์นด๋ฉ๋ผ์์ ์ ์๋ ๋ฐฉ๋ฒ์ ํ์ฅํ์ฌ ๋ค์ค ์นด๋ฉ๋ผ์ ์ ๋ค์ค ๋ฌผ์ฒด๋ฅผ ์ถ์ ํ๋ ์จ๋ผ์ธ ๋ฐ์ดํฐ ์ฐ๊ด ๊ธฐ๋ฒ์ ์ ์ํ์๋ค. ๋ค์ค ์นด๋ฉ๋ผ๋ ๋ฌผ์ฒด๊ฐ ๊ฒน์นจ์ด๋ ๋ฐฐ๊ฒฝ ๋ค์ ๊ฐ๋ ค์ง์ด ๋ฐ์ํ ๋ ๋จ์ผ ์นด๋ฉ๋ผ ๋ณด๋ค ์ข์ ์์ง์ ์ ๋ณด๋ฅผ ์ ๊ณตํ ์ ์์ง๋ง ๋ฐ์ดํฐ ์ฐ๊ด ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ์
๋ ฅ ๋ฐ์ดํฐ์ ๋ํ ๊ด์ ์์ ๋ณด๋ฉด ์ด๋ฌํ ์ฆ๊ฐ๋ ์ ๋ณด๋์ด ํญ์ ๋ ์ ํธ๋๋ ๊ฒ์ ์๋๋ค. ๋ค์ค ์นด๋ฉ๋ผ์์์ ๋ฐ์ดํฐ ์ฐ๊ด ๊ธฐ๋ฒ์ ์ํํ๋ ๊ฒ์ ๋ฐ์ดํฐ๋ฅผ ์,๊ณต๊ฐ์ ์ผ๋ก ๋์์ ์ฐ๊ฒฐ์ ํด ์ผ ํ๋ฏ๋ก ๋จ์ผ ์นด๋ฉ๋ผ์์์ ๋ฐ์ดํฐ ์ฐ๊ด ๊ธฐ๋ฒ๋ณด๋ค ํจ์ฌ ๋ณต์กํ๋ค. ์ด ๋ฌธ์ ์ ๊ฐ๋ฅํ ํด ๊ณต๊ฐ (solution space) ๊ฐ ๋งค์ฐ ํฌ๊ธฐ ๋๋ฌธ์ ์ด ๋ฌธ์ ๋ NP-๋ํด ๋ฌธ์ (NP-hard) ๋ก ์๋ ค์ ธ ์๋ค. ํ์ง๋ง ๋๋ถ๋ถ์ ๊ธฐ์กด์ ๋ฐฉ๋ฒ๋ค์ ์ ํ๋๋ฅผ ์ํด์ ์์ ์ ์ฒด๋ฅผ ๋ชจ๋ ์ฌ์ฉํ๋ ์ผ๊ด ์ฒ๋ฆฌ ๊ธฐ๋ฐ์ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ์ฑํํจ์ผ๋ก์จ ๋ฌธ์ ์ ๋ณต์ก๋๋ฅผ ๋งค์ฐ ํฌ๊ฒ ํ๋ค๋ ๋จ์ ์ด ์๋ค. ์ด๋ฌํ ๊ธฐ์กด ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ๋ค์ ๋ฌธ์ ๋ฅผ ํ๊ธฐ ์ํ์ฌ ์ฐ๋ฆฌ๋ ์จ๋ผ์ธ ๋ฐ์ดํฐ ์ฐ๊ด๊ธฐ๋ฒ์ ๋จ์ผ ์นด๋ฉ๋ผ์ ๋ง์ฐฌ๊ฐ์ง๋ก ๊ทธ๋ํ์์ ๋ฌผ์ฒด๊ฐ ์,๊ณต๊ฐ์ ์ฐ๊ฒฐ์ ์ฐพ๋ ๋ฌธ์ ๋ก ๋ฐ๊พธ๊ณ ์ด๋ฅผ ์ํ์ฌ ์ฌํํ๋ฅ ์ต๋ํ ๋ฐฉ๋ฒ ์ ํตํ์ฌ ์ด๋ฅผ ํด๊ฒฐํ์๋ค. ์ ์๋ ๋ฐฉ๋ฒ์ ํ์ฌ ์๊ฐ์ ํ์ง ๊ฒฐ๊ณผ์ ๋ฐ๋ก ์ด์ ์๊ฐ๊น์ง์ ์ถ์ ๋ชจ๋ธ๋ง์ ์ฐ๊ฒฐํจ์ผ๋ก์จ ์จ๋ผ์ธ ์ดํ๋ฆฌ์ผ์ด์
์ ์ ์ฉํ ์ ์ ๋ค๋ ์ฅ์ ์ด ์๋ค. ๋ฐ์ดํฐ๊ฐ์ ์ฐ๊ฒฐ ๋ฐ ์ ์ฌ๋๋ฅผ ์ธก์ ํ๊ธฐ ์ํ์ฌ ์์ ๋ด์์์ ์์น, ๋ชจ์, ์๋ ์ ๋ณด ๋ฐ ์นด๋ฉ๋ผ ์ ๋ณด๋ฅผ ํ์ฉํ 3D ์ขํ ์์์์ ์์น ์ ๋ณด๋ฅผ ์ฌ์ฉํ์๋ค. ๋ง์ง๋ง์ผ๋ก ๋ณธ ๋
ผ๋ฌธ์์๋ ์ฌ๋ฌ ๋ค์ํ ๋ฐ์ดํฐ ์
์ ๋ํด ์ ์๋ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ์ ์คํํจ์ผ๋ก์จ ๊ธฐ์กด์ ๋ฐ์ด๋ ์๊ณ ๋ฆฌ์ฆ๋ค๊ณผ ๋น๊ต์ฑ๋ฅ์ ๋ณด์๋ค.In an ideal surveillance scenario, the instant response to the crime/incident should be guaranteed for its purpose. For this reason, online approach is more preferred for the algorithms implemented in a surveillance system, such as moving objects detection and object tracking. Generally, online algorithms cannot break causality condition and only use past observations, which lead to lower performance than batch algorithms with future observations. However, online algorithms are
more demanded than batch algorithms in a surveillance system because batch algorithms require heavy computation time. Moreover, batch algorithms need the whole video input, which makes the batch algorithms more suitable for video analysis, not for the surveillance system. While online tracking for the single object is quite normal and most current researches track its target object in online
manner, most multiple objects tracking methods have been researched with offline scheme due to their heavy computation and lack of causality. Another reason why
the offine scheme is widely adopted in the field of the multiple objects tracking is that the required quantity of clues to track each object and distinguish them
simultaneously is much larger than the single object tracking problem. To handle this difficulty, the data association method is generally used to find temporal association of each object over frames. However, this complexity still increases when several number of cameras are used and both spatial and temporal association
should be achieved.
In this thesis, we propose an online data association approach for tracking multiple number of people with both single camera and multiple cameras. Without delayed decision or future data input, we perform online data association between the detection results and tracking models and show robust performance with a faster speed than offline data association. For multiple target tracking in the single camera case, we formulate an online MAP (Maximum A posteriori Probability) problem to find the temporal association among detection observations at the current frame and the tracking models from the last frame in the same image domain. Because a single camera can provide a limited information, the multiple target tracking with a single camera is especially weak for occlusions and overlaps. To overcome these limitations, we use the head detector which is robust against occlusions and overlaps. With head detection results and the tracking models, we encode the problem of multiple target tracking to the problem of finding matching in a graph and solve the matching problem on the formulated MAP problem considering object size, center distance, motion and appearance. During temporal association process to track multiple objects, our solution initializes new tracking model automatically. Moreover, the corruption of tracking models by missed detections from occlusions is prevented by selective update of the tracking model through occlusion reasoning method. This occlusion reasoning method prevents the tracking model from being corrupted with unreliable information. Since the proposed MAP formulation only uses the last tracking models and current observations, this proposed MAP formulation can
be solved without heavy computation. In order to demonstrate the validity of the proposed method, we compare our method with the state-of-the-art methods and
show improvement in performance.
Extending the proposed framework for the single camera case, we also propose an online framework to track multiple objects with multiple number of cameras. Multiple cameras can provide more information than a single camera for tracking especially when occlusions among objects happen or overlaps behind backgrounds occur. However, in the perspective of association, increased amount of information is not always preferred. The problem of multiple target tracking in multiple cameras is much more complicated than single camera data association becaus1 Introduction 1
1.1 Statement of problem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.2 Related works . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.3 Contents of research . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
1.4 Organization of the thesis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
2 Multiple Target Tracking in a Single Camera 14
2.1 Introduction . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
2.2 Overall framework . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
2.3 Detection of heads . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
2.4 MAP formulation on the matching graph . . . . . . . . . . . . . . 19
2.4.1 Recursive Bayesian estimation . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2.4.2 Online MAP formulation for the single camera case . . . . 23
2.5 Selective update to handle occlusions . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
2.6 Experimental results . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
2.6.1 iLids 2007 AVSS dataset . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
2.6.2 Oxford Town Center dataset . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
2.6.3 PETS 2007 and PETS 2009 dataset . . . . . . . . . . . . . 40
2.6.4 Smart Class dataset . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
2.7 Final remarks and discussion . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
3 Multiple Target Tracking in Multiple Cameras 48
3.1 Overall framework . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
3.2 Detection of humans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
3.3 MAP formulation on the matching graph . . . . . . . . . . . . . . 56
3.3.1 The matching graph . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
3.3.2 MAP formulation . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
3.4 Tracking model update processes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
3.5 Computational complexity analysis . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
3.6 Experimental results . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
3.6.1 PETS 2009 dataset . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
3.6.2 APIDIS basketball dataset . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
3.6.3 ETRI dataset . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
3.7 Final remarks and discussion . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
4 Concluding Remarks 105
4.1 Conclusions . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
4.2 Future Works . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
Bibliography 108
Abstract in Korean 118Docto
์ฒญ๋ ์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์ ๋จ ์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์ ๋ฐํ์ผ๋ก
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ) -- ์์ธ๋ํ๊ต๋ํ์ : ์ฌํ๊ณผํ๋ํ ์ฌํ๋ณต์งํ๊ณผ, 2022.2. ๊น์์.๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๋ฉฐ ๊ทธ ์์์ ๊ทธ๋ค์ด ๊ฒฝํํ๋ ๊ฒ์ ๋ฌด์์ธ์ง ํ์ํด๋ณด๊ณ ์ ํ๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ถ๊ทน์ ์ผ๋ก ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๊ฐ ๋น๊ณค์ ๊ทน๋ณตํ๊ณ ๊ทธ๋ค์ ์ถ์ ์ฃผ์ฒด์ ์ผ๋ก ์ด์๊ฐ ๊ธฐํ๋ฅผ ๋ง๋ จํ๋ ๊ฒ์ผ๋ก์จ ์ํ์ฌ์
๊ณผ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ๋ฐฉํฅ์ฑ์ ๋ํ ์์ฌ์ ์ ์ ์ํ๊ณ ์ ํ๋ค.
์ํ์ฌ์
์ ๊ทผ๋ก๋ฅ๋ ฅ ์๋ ์ ์๋์ธต์๊ฒ ๊ทผ๋ก ๊ธฐํ๋ฅผ ์ ๊ณตํ์ฌ ์ค์ค๋ก ์๋ฆฝํ ์ ์๋๋ก ์ํ๋ฅ๋ ฅ ๋ฐฐ์ ๋ฐ ๊ธฐ๋ฅ์ต๋์ ๋๊ณ ์ด๋ฅผ ํตํด ์๋ฆฝ๊ธฐ๋ฐ ์กฐ์ฑ์ ๋ชฉ์ ์ผ๋ก ์ ๋์ด๋ค(๋ณด๊ฑด๋ณต์ง๋ถ, 2021a). ๊ธฐ์กด ์ํ์ฌ์
์ ์ค์ฅ๋
์ธต์ ์ฐธ์ฌ ๋น์จ์ด ๋์๋๋ฐ, ์ต๊ทผ ์ฒญ๋
์ธต์ ์ฐธ์ฌ๊ฐ ์ฆ๊ฐํจ์ ๋ฐ๋ผ 2018๋
6์ โ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จโ์ด ๋์
๋์๋ค. ์ํ์ฌ์
์ ์ฐธ์ฌํ๊ณ ์๋ ์ฒญ๋
๋ค์ ๋ถ๋ชจ์ ์ด์
ํ ์ฌํ๊ฒฝ์ ์ ์ง์๋ก ์ธํด ๊ฒฝ์ ์ ์ผ๋ก ์ทจ์ฝํ ์ํ์ ์๋ ๊ฒฝ์ฐ๊ฐ ๋๋ถ๋ถ์ด๋ฉฐ ์ฌ๋ฆฌ์ ์ผ๋ก๋ ์๋ฆฝ์ ๊ฑธ๋ฆผ๋์ด ๋๋ ๊ฐ์ ๋ถํ, ๋ฎ์ ์์กด๊ฐ, ์ฐ์ธ๊ฐ ๋ฑ ๋ณตํฉ์ ์ธ ์๋ฆฝ๋ฐฉํด์์๋ฅผ ๋ณด์ ํ๊ณ ์๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค(ํ๊ตญ์ํ์ฐ์์, 2019). ์ด๋ฌํ ํน์ฑ์ ๋ฐํ์ผ๋ก ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์์๋ ๊ฒฝ์ ์ ์ธ ์ํ์ ์ด์งํ๊ธฐ ์ํ ์ทจยท์ฐฝ์
์ง์๊ณผ ํจ๊ป ์ ์์ ์ธ ์ง์๋ ์ ๊ณตํ๊ณ ์๋ค. ํ์ง๋ง ์ค์ฅ๊ธฐ์ ์ธ ๊ณํ ์์ด ์ฌ์
์ด ์ถ์ง๋จ์ ๋ฐ๋ผ ์ฌ์
์ด์๊ณผ์ ์์ ์ด๋ ค์์ด ๋ฐ์ํ์๊ณ (์ด์์, 2022), ์ต๊ทผ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ๋งค๋ด์ผ์ด ๊ฐ์ ๋๋ฉด์ ์ฌ์
๋จ์ด ์ถ๊ตฌํ๋ ๋ฐฉํฅ์ฑ์ ๋ํ ํผ๋์ด ๊ฐ์ค๋๊ณ ์๋ ์ํฉ์ด๋ค. ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ๋ฐฉํฅ์ฑ์ ํ์ฑํ๋ ๊ณผ๋๊ธฐ์์, ํ์ฌ ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๊ณ ์๋ ์ฒญ๋
๋ค์ ์ฌ์
๋จ ๋ด์์ ์ด๋ ํ ๊ฒฝํ์ ํ๊ณ ์๋์ง ์ดํด๋ณด๋ ๊ฒ์ด ๋งค์ฐ ํ์ํ ์์ ์ด๋ค.
์ด๋ ์ฐ๊ตฌ ๋ฌธ์ ๋ฅผ ์ดํด๋ด์ ์์ด ์ํ์ฌ์
์ ์งํฅ์ ์ ๋ํด โ๊ฒฝ์ ์ ์ํโ๊ณผ โ์ ์์ ์ํโ ๊ฐ๋
์ ํ์ฉํ์ฌ ์ดํด๋ณด๊ณ ์ ํ๋ค. ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ์์๋ ์ํ์ ๋ชฉ์ ๊ณผ ๊ณผ์ ์ ์์ด์ ๊ฒฝ์ ์ ์ํ๊ณผ ์ ์์ ์ํ์ ๊ฐ๋
์ ์ฌ์ฉํ๊ณ ์๋ค. ์ผ๋ฐ์ ์ผ๋ก ๊ฒฝ์ ์ ์ํ์ ๊ฐ๋
์ ์ทจยท์ฐฝ์
์ ํตํ ํ์๊ธ ๋์๊ฐ ํ๋น๊ณค์ ๋ฌ์ฑํ๋ ๊ฒ์ ์๋ฏธํ๋ค. ์ ์ด ์ํ๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๋
ผ์๋ค์ ๋๋ถ๋ถ ๊ฒฝ์ ์ ์ธก๋ฉด์์ ๋
ผ์๊ฐ ๋์๋ค. ํ์ง๋ง ๊ฒฝ์ ์ ์ํ๋ง์ ๋ชฉ์ ์ผ๋ก ์ํ์ฌ์
์ ์ค์ํ๊ณ ํ๊ฐํ๋ ๊ฒ์ ํ๊ณ๊ฐ ์์๋ค. ๊ฒฝ์ ์ ์ํ์ ๋ฌ์ฑํ๊ธฐ ์ํด์ ์ฌ๋ฆฌยท์ ์์ ์ํ์ด ์ฐ์ ๋์ด์ผ ํ๋ค๋ ์ ์ด ๊ฐ๊ณผ๋์๋ ๊ฒ์ด๋ค. ์ด์ ๋ฐ๋ผ ์ํ์ ์๋ฏธ์ ๋ํด์ โ๊ฒฝ์ ์ ๋ชฉํ๋ฅผ ์ฑ์ทจํ๊ธฐ ์ํด ์ ์์ ์ธก๋ฉด๊น์ง ํฌ๊ดํ๋ ๊ณผ์ โ(Hong et al, 2009)์ผ๋ก ์ดํดํ๋ ค๋ ์๋๋ค์ด ๋์ด๋ฌ๋ค. ๋์๊ฐ ์ํ์ ์๋ฏธ์ ๋ํ ๋
ผ์๊ฐ ํ์ฅ๋๋ฉด์ ์ฐธ์ฌ์์ ์๊ฐ์ ๋ฐ์ํ์ฌ ์ํ์ ์ดํดํ๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํ๋ค๋ ์ฃผ์ฅ์ด ์ ๊ธฐ๋์๋ค(Daugherty & Barber, 2001). ๋ฐ๋ผ์ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์์๋ ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก, ๊ทธ๋ค์ด ์๊ฐํ๋ ์ํ์ ์๋ฏธ๋ ๋ฌด์์ธ์ง ๋ถ์ํด๋ณด๊ณ ์ ํ๋ค.
์ด๋ฌํ ๋ฌธ์ ์์์ ์
๊ฐํ์ฌ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์ ์ฐ๊ตฌ๋ฌธ์ ๋ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค. ์ฒซ์งธ, ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๊ฐ ๊ฒฝํํ๋ ์ํ์ฌ์
์ ์ด๋ ํ๊ฐ? ๋์งธ, ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์์ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ด๋ค ๊ฒฝํ์ ํ๊ณ ์๋๊ฐ? ์
์งธ, ๊ทธ๋ค์ด ์ธ์ํ๋ ์ํ์ ์๋ฏธ๋ ๋ฌด์์ธ๊ฐ?
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๋์์์ ๊ฒฝํ์ ์ฌ์ธต์ ์ผ๋ก ํ์ํ๊ณ ์ ์ง์ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ์ธ ์ฌ์ธต๋ฉด์ (in-depth interview)์ ์ค์ํ์๊ณ ์์ง๋ ์๋ฃ๋ ํ ๋ถ์๋ฒ(framework analysis)๋ฅผ ์ฌ์ฉํ์ฌ ๋ถ์ํ์๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๊ณ ์๋ 10๋ช
์ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก ์ค์๋์๋ค. ์ฐ๊ตฌ ์ฐธ์ฌ์ ํ์ง๋ฐฉ๋ฒ์ ์ธํ์ ์ฌ๋ก์ ์ (reputational case selection)์ ํ์ฉํ์๋ค. ์์ธ์์ ์์นํ K์ง์ญ์ํ์ผํฐ์ ์ค๋ฌด์ง์๊ฒ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ชฉ์ ๊ณผ ์ทจ์ง๋ฅผ ์ค๋ช
ํ ํ ์ฐ๊ตฌ ์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ์ถ์ฒ๋ฐ์๋ค. ์ฐ๊ตฌ ์ฐธ์ฌ์ ๋ชจ์ง์ ํธ์์ฑ์ ์ ๊ณ ํ๊ณ ์ ์์ธ์์ ์์นํ K์ง์ญ์ํ์ผํฐ์์ ๋ชจ๋ ์ฐ๊ตฌ์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ํ์งํ์๋ค. ์ฐ๊ตฌ ์ฐธ์ฌ์๋ 20๋~30๋ ์ํ์ฐธ์ฌ์๋ก์ ์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ธฐ๊ฐ์ ์ต์ 3๊ฐ์๋ถํฐ ์ต๋ 4๋
11๊ฐ์๊น์ง ๋ค์ํ๊ฒ ๋ถํฌ๋๊ณ ์๋ค.
์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ํฌ๊ฒ โ์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ฒฝํโ๊ณผ โ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์์์ ๊ฒฝํโ, โ์ํ์ ์๋ฏธโ๋ก ์ดํด๋ณด์๋ค. ์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์ 2๊ฐ์ ์ฃผ์ ๋ฌถ์๊ณผ 4๊ฐ์ ์์ฃผ์ , ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์ 3๊ฐ์ ์ฃผ์ ๋ฌถ์๊ณผ 6๊ฐ ์์ฃผ์ , ์ํ์ ์๋ฏธ๋ 2๊ฐ์ ์ฃผ์ ๋ฌถ์๊ณผ 4๊ฐ์ ์์ฃผ์ ๊ฐ ๋์ถ๋์๋ค.
์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์์๋ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์ โ์ฃผ์ด์ง ์ํฉ ์์์ ์ต์ ์ ์ ํโ, โ์ํ์ฌ์
์ ์์ฃผํ๊ฒ ๋ ๊น๋ด ๋๋ ค์โ์ผ๋ก 2๊ฐ์ง ์์ฃผ์ ๊ฐ ๋์ถ๋์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ๊ฐ์กฑ์ ์๊ธ๊ถ ํ๋ฝ์ ์ฐ๋ คํ์ฌ ์ํ์ฌ์
์ ์ฐธ์ฌํ๊ธฐ๋ ํ์์ผ๋ฉฐ, ์ค์งํ ์ดํ ์ง์ ๋จธ๋ฌผ๋ฌ ์๋ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์๊ฒ ์ฌํ๋ก ๋์ค๋ ๊ณ๊ธฐ๊ฐ ๋๊ธฐ๋ ํ์๋ค. ๋ํ ์๊ณ๋ฅผ ์ํด ๋ถ์์ ํ ๋
ธ๋ํ๊ฒฝ์์ ๋์์์ด ์ผํด์ผ ํ๋ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์ด ์ํ์ฌ์
์ ์ฐธ์ฌํ๋ฉฐ ๋ ๋์ ๋ฏธ๋๋ฅผ ์ํ ์ค๋น ์๊ฐ์ ๊ฐ์ง๊ธฐ๋ ํ์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ฃผ์ด์ง ์ํฉ ์์์ ์ํ์ฌ์
์ด๋ผ๋ ์ต์ ์ ์ ํ์ ํ๋ฉฐ ๊ฒฝ์ ์ , ์๊ฐ์ ์ธ ์ฌ์ ๋ฅผ ๋ณด์ฅ๋ฐ์์ง๋ง ์ํ์ฌ์
์ด๋ผ๋ ์ ๋ ๋ด ์์ฃผํ์ฌ ๋ํํด์ง๋ ๊ฒ์ ๋ํ ๋๋ ค์์ ๊ฐ์ง๊ณ ์์๋ค.
์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ ์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์์๋ โ์ทจ์
์ค๋นํ๋ ๊ณผ์ โ, โ๋๋ฅผ ์ดํดํ๊ณ ์์ ๊ฐ์ ๊ฐ์ง๋ ๊ณผ์ โ, โ๊ด๊ณ๋ฅผ ํตํด ์ง์ง๋ฅผ ์ป๋ ๊ณผ์ โ์ผ๋ก 3๊ฐ์ง ์์ฃผ์ ๊ฐ ๋์ถ๋์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
๋จ ์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์ ์๊ฒฉ์ฆ ์ทจ๋๊ณผ ๊ฐ์ด ์ง์ ์ ์ผ๋ก ์ทจ์
์ ๋์์ ์ฃผ๋ ํ๋๋ฟ๋ง ์๋๋ผ ์ทจ์
์ดํ ๊ฒฝํํ๊ฒ ๋ ์ ๋ฐ์ ํ๋์ ๋ํ ์ค๋น๊ณผ์ ์ผ๋ก ์ธ์ํ๊ณ ์์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๋ฉด์ ์์ ์ ๋ํด ์ดํดํ๋ ์๊ฐ์ ๊ฐ์ก์ผ๋ฉฐ ์ด๋ฌํ ๊ณผ์ ์ ํตํด ์์ ๊ฐ์ ๊ฐ์ง๊ฒ ๋์๋ค. ์์ ์ ์ ์ฑ์ ๋ง๋ ์ง๋ก์ ๋ํด์ ๊ณ ๋ฏผํด๋ณด๋ ๊ณผ์ ์ ๊ฐ์ง๊ฒ ๋์์ผ๋ฉฐ ์์ ์ ๋ชฉํ๋ฅผ ์ค์ ํ๊ณ ๊ณํ์ ์ธ์ฐ๊ธฐ๋ ํ์๋ค. ๋ง์ง๋ง์ผ๋ก ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ฌ์
๋จ ์์์ ๊ด๊ณ๋ค์ ํตํด ์ง์ง๋ฐ๋ ๊ฒฝํ์ ๊ฐ์ง๊ณ ์์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์ ๊ฐ ๋์ง๊ฐ์ ํตํด ์ค์ค๋ก ์์์ ๊ฐ์ง๊ธฐ๋ ํ์์ผ๋ฉฐ ์ฌ์
๋จ ๋ด๋น์ ์ ์๋์ผ๋ก๋ถํฐ ๋์์ ๋ฐ๊ณ ์กด์ค๋ฐ๋ ๊ฒฝํ์ ํ๊ธฐ๋ ํ์๋ค.
์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์๊ฒ ์ํ์ ์๋ฏธ์ ๋ํด์๋ โ๊ฒฝ์ ์ ์ํโ, โ์ ์์ ์ํโ 2๊ฐ์ง ์์ฃผ์ ๋ก ๋ถ์๋์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ํ์ ๋ชจ์ต์ โ๊ฒฝ์ ์ ์ํโ๋ก ์ดํดํ๊ณ ์์๋ค. ์ํ์ ๋ณธ์ง์ ์ธ ์๋ฏธ์ธ ์ค์ค๋ก ์ด์๊ฐ๋ ๋ชจ์ต, ์ฆ ํ์๊ธํ ์ํ๋ก ์ดํดํ๊ณ ์์๋ค. ํํธ, ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ํ์ ์๋ฏธ๋ฅผ ์ ์์ ์ํ์ ์ธก๋ฉด์์ ์ดํดํ๊ธฐ๋ ํ์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์๊ฒ ์ํ์ ์๋ฏธ๋ฅผ โ์์ ์ ๋ํ ์ดํด์ ์์ง๋ฅผ ๊ฐ์ง๋ ๊ฒโ์ผ๋ก ์ดํดํ๊ธฐ๋ ํ์๋๋ฐ, ์ทจ์
์ ํ๊ธฐ ์ ์ ์์ ์ด ์ด๋ค ๊ฒ์ ํ ๊ฒ์ธ์ง, ์ด๋ค ๊ฒ์ ์ํ๋์ง๋ฅผ ์๊ณ ์์ ๊ฐ์ ๊ฐ์ง๊ณ ์๋ ์ํ๊ฐ ๋๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํ๋ค๊ณ ์ธ์ํ๊ณ ์์๋ค. ๋ง์ง๋ง์ผ๋ก ๊ฒฝ์ ์ ์ธ ์ํ์ ์ํ์ ๋๋ฌํ๊ธฐ ์ํด์๋ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์ด ์ธ์ํ๊ณ ์๋ ์ ์์ ์ํ ๊ณผ์ ์ด ์ ํ๋๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํจ์ ์ฐธ์ฌ์์ ๋ชฉ์๋ฆฌ๋ฅผ ํตํด ํ์ธํ ์ ์์๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ธฐ์กด ์ํ์ฌ์
๊ด๋ จ ์ฐ๊ตฌ์์ ์ฃผ์ํ๊ฒ ๋ค๋ฃจ์ด์ง์ง ์์๋ ์ฒญ๋
์ ๊ฒฝํ์ ๋ํด ํ๊ตฌํ์๋ค๋ ์ ์์ ์์๊ฐ ์๋ค. ๋ํ ์ํ์ ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ ํ๋ฆ์ด ๊ฒฝ์ ์ ์ธ ์ด์ ์์ ์ ์์ ์์ญ๊น์ง ํ์ฅ๋๊ณ ์๋ ๊ฐ์ด๋ฐ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๊ณ ์๋ ์ฒญ๋
๋น์ฌ์์ ์
์ฅ์์ ์ ์์ ์ํ์ ์ค์์ฑ์ ํ์ธํ์๋ค.This study aims to suggest the direction of Self-Sufficiency Programs and the Youth Self-Sufficiency Program by exploring the experiences of young participants in Self-Sufficiency Programs in order to support them to overcome poverty and provide opportunities to lead independent lives.
With the advent of the National Basic Livelihood Security System in 2000, the Self-Sufficiency Program has been dedicated to provide working opportunities to low-income people with working ability to help them cultivate self-sufficiency and acquire skills so that they can become self-sufficient. Moreover in June 2018, โYouth Self-Sufficiency Programโ was newly introduced as the participation of young people increased. Most of the young people participating in Self-Sufficiency Programs are economically vulnerable due to the poor socioeconomic status of their parents. In addition, they usually suffer from complex problems, such as family discord, low self-esteem, and depression, which are psychological obstacles to self-sufficiency. Regarding this situation, the Youth Self-Sufficiency Program group is making efforts to provide not only employment services, but also emotional support for solving complex problems. However, the recent revision of the manual of the Youth Self-Sufficiency Program has caused confusion in the field. In the transition period of forming the direction of the Youth Self-Sufficiency Program, it is necessary to explore how young participants evaluate and perceive the Self-Sufficiency Programs.
In examining the research problem, this study seeks to examine the direction of Self-Sufficiency Programs using the concepts of โeconomic self-sufficiencyโ and โemotional self-sufficiencyโ. In general, economic self-sufficiency means achieving welfare-exit and poverty-exit through employment or starting a business. Initially, most of the discussions related to self-sufficiency were discussed in terms of economic sufficiency. However, there were limitations in the process of implementing and evaluating the programs solely for the purpose of economic self-sufficiency. As a result attempts have been made to understand self-sufficiency as a โprocess that encompasses emotional aspects to achieve economic goalsโ (Hong et al., 2009). Now bunch of scholarly works claims that psychological and emotional self-sufficiency should be prioritized in order to achieve economic self-sufficiency. Furthermore, it has been suggested that it is important to reflect the participant's voices on the direction of Self-Sufficiency Programs (Daugherty & Barber, 2001). Therefore, this study aims to analyze the meaning of self-sufficiency from the perspective of Youth Self-Sufficiency Program participants.
This study has three research questions: (i) How do young participants evaluate the experience in Self-Sufficiency Program? (ii) How do young participants evaluate the experience in Youth Self-Sufficiency Program? (iii) What is the meaning of self-sufficiency that young participants perceive?
To answer these questions, in-depth interview was conducted to explore the experience of young participants in the Self-Sufficiency Programs and the collected data were analyzed using framework analysis. Interviews were conducted for 10 Self-Sufficiency Program participants aged 19 to 39. Participants were recommended after explaining the purpose of the study to the front line staff of the K Regional Self-Support Center located in Seoul through a sampling method of reputational case selection. Their period of participation in Self-Sufficiency Programs varied from at least 3 months to up to 4 years and 11 months, and they were all conditional recipients.
The results of the study were examined in terms of โthe experience of participation in the Self-Sufficiency Programโ, โthe experience of participatin in the youth self-sufficiency progrmโ, and โthe perception of self-sufficiencyโ. As a result, 2 topic groups and 4 sub-themes were derived from the experience of participating in Self-Sufficiency Programs, 3 topic groups and 6 sub-themes were derived from the experience of participating in the Youth Self-Sufficiency Programs, and 2 topic groups and 4 sub-themes were derived from the meaning of self-sufficiency.
From the experience of participating in the Self-Sufficiency Program, two sub-themes were derived: โthe best choice in a given situationโ and โa negative perception about self-sufficiency participation and fear of being complacentโ. The young participants participated in Self-Sufficiency Program for fear of losing their family's entitlement to the welfare services, while it served as an opportunity to come out into society for those who stayed at home after losing their jobs. In addition, young participants who had to constantly work in an unstable working environment for a living gainged chance to prepare for a better future. Young participants made the best choice for self-sufficiency under the given circumstances, and were guaranteed economic and time leeway, but at the same time they had a fear of being complacent within the system of self-sufficiency.
From the experience of participating in the Youth Self-Sufficiency Program, three sub-themes were derived: โthe process of preparing for employmentโ, โthe process of understanding oneself and gaining confidenceโ, and โthe sense of support through relationshipsโ. While participating in the Youth Self-Sufficiency Program, the participation process was recognized not only as activities that directly help employment, such as obtaining a certificate, but also as a preparation for the overall activities they would experience after employment. There were also moments for the young participants to understand themselves and they gained confidence while participating in the Youth Self-Sufficiency Program. In addition, they started to think about their career path that suits their preference, while setting their own goals and making plans. Last but not least, young participants were experiencing sense of support through relationships within the program. Through the sense of unity among the young participants, they felt comfort and sense of being respected by the teachers in charge of the program.
Regarding the meaning of self-sufficiency for young participants, two sub-themes were analyzed: โeconomic self-sufficiencyโ and โemotional self-sufficiencyโ. The young participants understood the meaning of self-sufficiency as โeconomic self-sufficiencyโ. In fact, they understood the essential meaning of self-sufficiency as welfare-exit from receiving welfare grant. The young participants also understood the meaning of self-sufficiency in terms of emotional self-sufficiency. For young participants, the meaning of self-sufficiency was โunderstanding oneself and having willโ, and they recognized that it was important to know what they were going to do and what they were good at before getting a job and become confident of oneself. From the voices of the participants, it was confirmed that in order to achieve economic self-sufficiency, experiencing the emotional self-sufficiency should be prioritized.
This study is significant in that it explores the experiences of young participants, which were not mainly addressed in existing Self-Sufficiency Programs. Also, while the flow of existing research on the goal of self-sufficiency is expanding from the economic focus to the emotional fields, the importance of emotional self-sufficiency is said to be confirmed based on the experience of young participants in the Youth Self-Sufficiency Program.์ 1 ์ฅ ์๋ก 1
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ ๋ฐ ํ์์ฑ 1
์ 2 ์ฅ ์ด๋ก ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ 6
์ 1 ์ ๊ตญ๋ฏผ๊ธฐ์ด์ํ๋ณด์ฅ์ ๋ 6
1. ๊ตญ๋ฏผ๊ธฐ์ด์ํ๋ณด์ฅ์ ๋ ๊ฐ์ 10
์ 2 ์ ์ํ์ฌ์
11
1. ์ํ์ฌ์
๊ฐ์ 11
2. ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ 18
3. ์ํ์ฌ์
๊ด๋ จ ์ธ๋ถ์ ๋ 22
์ 3 ์ ์ํ์ฌ์
์ ์ฒญ๋
25
1. ์ฒญ๋
์ ๋ํ ๊ธฐ์กด ๋
ผ์ 25
2. ์ํ์ฌ์
์ ์ฒญ๋
27
์ 4 ์ ์ํ์ฌ์
์ ๋ชฉํ 31
1. ์ํ์ ์ ํต์ ์ ๊ทผ : ๊ฒฝ์ ์ ์ํ 31
2. ์ํ์ ํฌ๊ด์ ์ ๊ทผ : ์ ์์ ์ํ 33
3. ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ์ ํ๊ณ 39
์ 3 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 41
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ๋์ ๋ฐ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 41
1. ์ง์ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 41
2. ์ฐ๊ตฌ์ฐธ์ฌ์ ์ ์ ๋ฐ ์๋ฃ์์ง 41
3. ์๋ฃ๋ถ์๋ฐฉ๋ฒ 45
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ์ค๋ฆฌ์ ๊ณ ๋ ค์ฌํญ 46
์ 3 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ 48
์ 1 ์ ์ฒญ๋
์ํ์ฐธ์ฌ์ ์๊ฐ 49
์ 2 ์ ์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ ๊ฒฝํ 53
1. ์ฃผ์ด์ง ์ํฉ ์์์ ์ต์ ์ ์ ํ 53
2. ์ํ์ฌ์
์ ์์ฃผํ๊ฒ ๋ ๊น๋ด ๋๋ ค์ 60
์ 3 ์ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ ์ฐธ์ฌ ๊ฒฝํ 66
1. ์ทจ์
์ค๋น๋ฅผ ํ๋ ๊ณผ์ 41
2. ๋๋ฅผ ์ดํดํ๊ณ ์์ ๊ฐ์ ๊ฐ์ง๋ ๊ณผ์ 72
3. ๊ด๊ณ๋ฅผ ํตํด ์ง์ง๋ฅผ ์ป๋ ๊ณผ์ 76
์ 4 ์ ์ํ์ ์๋ฏธ 84
1. ๊ฒฝ์ ์ ์ํ 84
2. ์ ์์ ์ํ 87
์ 5 ์ฅ ๊ฒฐ๋ก 90
์ 1 ์ ๊ฒฐ๊ณผ ์์ฝ ๋ฐ ๋
ผ์ 90
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ํจ์ 96
1. ์ด๋ก ์ ํจ์ 96
2. ์ ์ฑ
์ ํจ์ 97
์ 3 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ํ๊ณ์ ํ์์ฐ๊ตฌ์ ๋ํ ์ ์ธ 100
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ 102
Abstract 114์
๋ถ๊ธฐ๋ณด๊ณ ์ ์ ๋ณดํจ๊ณผ์ ๊ดํ ์ค์ฆ์ฐ๊ตฌ : 2000 ๋ถ๊ธฐ๋ณด๊ณ ์ํ์ ๋ฐ๋ฅธ ์ํฅ์ ์ค์ฌ์ผ๋ก
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ)--์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ :๊ฒฝ์ํ๊ณผ ๊ฒฝ์ํ์ ๊ณต,2001.Maste
Is the Japanโs Policy of Investing Public Pension Reserves on Social Infrastructure a Failed Policy?
้ๅ ๅฐๆน่ชๆฒปๅถ๊ฐ ๅฐๆนๆฟๅบ์ ็ฆ็ฅ่ฑซ็ฎ์ ๋ฏธ์น ๅฝฑ้ฟ์ ๊ดํ ็ก็ฉถ : 1990-1995ๅนด ๅบ็ค่ชๆฒปๅ้ซ๋ฅผ ไธญๅฟ์ผ๋ก
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ)--์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ :์ฌํ๋ณต์งํ๊ณผ,1998.Maste
์ฒญ๋ ์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์ ๋จ ์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์ ๋ฐํ์ผ๋ก
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๋ฉฐ ๊ทธ ์์์ ๊ทธ๋ค์ด ๊ฒฝํํ๋ ๊ฒ์ ๋ฌด์์ธ์ง ํ์ํด๋ณด๊ณ ์ ํ๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ถ๊ทน์ ์ผ๋ก ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๊ฐ ๋น๊ณค์ ๊ทน๋ณตํ๊ณ ๊ทธ๋ค์ ์ถ์ ์ฃผ์ฒด์ ์ผ๋ก ์ด์๊ฐ ๊ธฐํ๋ฅผ ๋ง๋ จํ๋ ๊ฒ์ผ๋ก์จ ์ํ์ฌ์
๊ณผ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ๋ฐฉํฅ์ฑ์ ๋ํ ์์ฌ์ ์ ์ ์ํ๊ณ ์ ํ๋ค.
์ํ์ฌ์
์ ๊ทผ๋ก๋ฅ๋ ฅ ์๋ ์ ์๋์ธต์๊ฒ ๊ทผ๋ก ๊ธฐํ๋ฅผ ์ ๊ณตํ์ฌ ์ค์ค๋ก ์๋ฆฝํ ์ ์๋๋ก ์ํ๋ฅ๋ ฅ ๋ฐฐ์ ๋ฐ ๊ธฐ๋ฅ์ต๋์ ๋๊ณ ์ด๋ฅผ ํตํด ์๋ฆฝ๊ธฐ๋ฐ ์กฐ์ฑ์ ๋ชฉ์ ์ผ๋ก ์ ๋์ด๋ค(๋ณด๊ฑด๋ณต์ง๋ถ, 2021a). ๊ธฐ์กด ์ํ์ฌ์
์ ์ค์ฅ๋
์ธต์ ์ฐธ์ฌ ๋น์จ์ด ๋์๋๋ฐ, ์ต๊ทผ ์ฒญ๋
์ธต์ ์ฐธ์ฌ๊ฐ ์ฆ๊ฐํจ์ ๋ฐ๋ผ 2018๋
6์ โ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จโ์ด ๋์
๋์๋ค. ์ํ์ฌ์
์ ์ฐธ์ฌํ๊ณ ์๋ ์ฒญ๋
๋ค์ ๋ถ๋ชจ์ ์ด์
ํ ์ฌํ๊ฒฝ์ ์ ์ง์๋ก ์ธํด ๊ฒฝ์ ์ ์ผ๋ก ์ทจ์ฝํ ์ํ์ ์๋ ๊ฒฝ์ฐ๊ฐ ๋๋ถ๋ถ์ด๋ฉฐ ์ฌ๋ฆฌ์ ์ผ๋ก๋ ์๋ฆฝ์ ๊ฑธ๋ฆผ๋์ด ๋๋ ๊ฐ์ ๋ถํ, ๋ฎ์ ์์กด๊ฐ, ์ฐ์ธ๊ฐ ๋ฑ ๋ณตํฉ์ ์ธ ์๋ฆฝ๋ฐฉํด์์๋ฅผ ๋ณด์ ํ๊ณ ์๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค(ํ๊ตญ์ํ์ฐ์์, 2019). ์ด๋ฌํ ํน์ฑ์ ๋ฐํ์ผ๋ก ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์์๋ ๊ฒฝ์ ์ ์ธ ์ํ์ ์ด์งํ๊ธฐ ์ํ ์ทจยท์ฐฝ์
์ง์๊ณผ ํจ๊ป ์ ์์ ์ธ ์ง์๋ ์ ๊ณตํ๊ณ ์๋ค. ํ์ง๋ง ์ค์ฅ๊ธฐ์ ์ธ ๊ณํ ์์ด ์ฌ์
์ด ์ถ์ง๋จ์ ๋ฐ๋ผ ์ฌ์
์ด์๊ณผ์ ์์ ์ด๋ ค์์ด ๋ฐ์ํ์๊ณ (์ด์์, 2022), ์ต๊ทผ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ๋งค๋ด์ผ์ด ๊ฐ์ ๋๋ฉด์ ์ฌ์
๋จ์ด ์ถ๊ตฌํ๋ ๋ฐฉํฅ์ฑ์ ๋ํ ํผ๋์ด ๊ฐ์ค๋๊ณ ์๋ ์ํฉ์ด๋ค. ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ๋ฐฉํฅ์ฑ์ ํ์ฑํ๋ ๊ณผ๋๊ธฐ์์, ํ์ฌ ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๊ณ ์๋ ์ฒญ๋
๋ค์ ์ฌ์
๋จ ๋ด์์ ์ด๋ ํ ๊ฒฝํ์ ํ๊ณ ์๋์ง ์ดํด๋ณด๋ ๊ฒ์ด ๋งค์ฐ ํ์ํ ์์ ์ด๋ค.
์ด๋ ์ฐ๊ตฌ ๋ฌธ์ ๋ฅผ ์ดํด๋ด์ ์์ด ์ํ์ฌ์
์ ์งํฅ์ ์ ๋ํด โ๊ฒฝ์ ์ ์ํโ๊ณผ โ์ ์์ ์ํโ ๊ฐ๋
์ ํ์ฉํ์ฌ ์ดํด๋ณด๊ณ ์ ํ๋ค. ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ์์๋ ์ํ์ ๋ชฉ์ ๊ณผ ๊ณผ์ ์ ์์ด์ ๊ฒฝ์ ์ ์ํ๊ณผ ์ ์์ ์ํ์ ๊ฐ๋
์ ์ฌ์ฉํ๊ณ ์๋ค. ์ผ๋ฐ์ ์ผ๋ก ๊ฒฝ์ ์ ์ํ์ ๊ฐ๋
์ ์ทจยท์ฐฝ์
์ ํตํ ํ์๊ธ ๋์๊ฐ ํ๋น๊ณค์ ๋ฌ์ฑํ๋ ๊ฒ์ ์๋ฏธํ๋ค. ์ ์ด ์ํ๊ณผ ๊ด๋ จ๋ ๋
ผ์๋ค์ ๋๋ถ๋ถ ๊ฒฝ์ ์ ์ธก๋ฉด์์ ๋
ผ์๊ฐ ๋์๋ค. ํ์ง๋ง ๊ฒฝ์ ์ ์ํ๋ง์ ๋ชฉ์ ์ผ๋ก ์ํ์ฌ์
์ ์ค์ํ๊ณ ํ๊ฐํ๋ ๊ฒ์ ํ๊ณ๊ฐ ์์๋ค. ๊ฒฝ์ ์ ์ํ์ ๋ฌ์ฑํ๊ธฐ ์ํด์ ์ฌ๋ฆฌยท์ ์์ ์ํ์ด ์ฐ์ ๋์ด์ผ ํ๋ค๋ ์ ์ด ๊ฐ๊ณผ๋์๋ ๊ฒ์ด๋ค. ์ด์ ๋ฐ๋ผ ์ํ์ ์๋ฏธ์ ๋ํด์ โ๊ฒฝ์ ์ ๋ชฉํ๋ฅผ ์ฑ์ทจํ๊ธฐ ์ํด ์ ์์ ์ธก๋ฉด๊น์ง ํฌ๊ดํ๋ ๊ณผ์ โ(Hong et al, 2009)์ผ๋ก ์ดํดํ๋ ค๋ ์๋๋ค์ด ๋์ด๋ฌ๋ค. ๋์๊ฐ ์ํ์ ์๋ฏธ์ ๋ํ ๋
ผ์๊ฐ ํ์ฅ๋๋ฉด์ ์ฐธ์ฌ์์ ์๊ฐ์ ๋ฐ์ํ์ฌ ์ํ์ ์ดํดํ๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํ๋ค๋ ์ฃผ์ฅ์ด ์ ๊ธฐ๋์๋ค(Daugherty & Barber, 2001). ๋ฐ๋ผ์ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์์๋ ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก, ๊ทธ๋ค์ด ์๊ฐํ๋ ์ํ์ ์๋ฏธ๋ ๋ฌด์์ธ์ง ๋ถ์ํด๋ณด๊ณ ์ ํ๋ค.
์ด๋ฌํ ๋ฌธ์ ์์์ ์
๊ฐํ์ฌ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์ ์ฐ๊ตฌ๋ฌธ์ ๋ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค. ์ฒซ์งธ, ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๊ฐ ๊ฒฝํํ๋ ์ํ์ฌ์
์ ์ด๋ ํ๊ฐ? ๋์งธ, ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์์ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ด๋ค ๊ฒฝํ์ ํ๊ณ ์๋๊ฐ? ์
์งธ, ๊ทธ๋ค์ด ์ธ์ํ๋ ์ํ์ ์๋ฏธ๋ ๋ฌด์์ธ๊ฐ?
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๋์์์ ๊ฒฝํ์ ์ฌ์ธต์ ์ผ๋ก ํ์ํ๊ณ ์ ์ง์ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ์ธ ์ฌ์ธต๋ฉด์ (in-depth interview)์ ์ค์ํ์๊ณ ์์ง๋ ์๋ฃ๋ ํ ๋ถ์๋ฒ(framework analysis)๋ฅผ ์ฌ์ฉํ์ฌ ๋ถ์ํ์๋ค. ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๊ณ ์๋ 10๋ช
์ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก ์ค์๋์๋ค. ์ฐ๊ตฌ ์ฐธ์ฌ์ ํ์ง๋ฐฉ๋ฒ์ ์ธํ์ ์ฌ๋ก์ ์ (reputational case selection)์ ํ์ฉํ์๋ค. ์์ธ์์ ์์นํ K์ง์ญ์ํ์ผํฐ์ ์ค๋ฌด์ง์๊ฒ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ชฉ์ ๊ณผ ์ทจ์ง๋ฅผ ์ค๋ช
ํ ํ ์ฐ๊ตฌ ์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ์ถ์ฒ๋ฐ์๋ค. ์ฐ๊ตฌ ์ฐธ์ฌ์ ๋ชจ์ง์ ํธ์์ฑ์ ์ ๊ณ ํ๊ณ ์ ์์ธ์์ ์์นํ K์ง์ญ์ํ์ผํฐ์์ ๋ชจ๋ ์ฐ๊ตฌ์ฐธ์ฌ์๋ฅผ ํ์งํ์๋ค. ์ฐ๊ตฌ ์ฐธ์ฌ์๋ 20๋~30๋ ์ํ์ฐธ์ฌ์๋ก์ ์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ธฐ๊ฐ์ ์ต์ 3๊ฐ์๋ถํฐ ์ต๋ 4๋
11๊ฐ์๊น์ง ๋ค์ํ๊ฒ ๋ถํฌ๋๊ณ ์๋ค.
์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ํฌ๊ฒ โ์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ฒฝํโ๊ณผ โ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์์์ ๊ฒฝํโ, โ์ํ์ ์๋ฏธโ๋ก ์ดํด๋ณด์๋ค. ์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์ 2๊ฐ์ ์ฃผ์ ๋ฌถ์๊ณผ 4๊ฐ์ ์์ฃผ์ , ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์ 3๊ฐ์ ์ฃผ์ ๋ฌถ์๊ณผ 6๊ฐ ์์ฃผ์ , ์ํ์ ์๋ฏธ๋ 2๊ฐ์ ์ฃผ์ ๋ฌถ์๊ณผ 4๊ฐ์ ์์ฃผ์ ๊ฐ ๋์ถ๋์๋ค.
์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์์๋ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์ โ์ฃผ์ด์ง ์ํฉ ์์์ ์ต์ ์ ์ ํโ, โ์ํ์ฌ์
์ ์์ฃผํ๊ฒ ๋ ๊น๋ด ๋๋ ค์โ์ผ๋ก 2๊ฐ์ง ์์ฃผ์ ๊ฐ ๋์ถ๋์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ๊ฐ์กฑ์ ์๊ธ๊ถ ํ๋ฝ์ ์ฐ๋ คํ์ฌ ์ํ์ฌ์
์ ์ฐธ์ฌํ๊ธฐ๋ ํ์์ผ๋ฉฐ, ์ค์งํ ์ดํ ์ง์ ๋จธ๋ฌผ๋ฌ ์๋ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์๊ฒ ์ฌํ๋ก ๋์ค๋ ๊ณ๊ธฐ๊ฐ ๋๊ธฐ๋ ํ์๋ค. ๋ํ ์๊ณ๋ฅผ ์ํด ๋ถ์์ ํ ๋
ธ๋ํ๊ฒฝ์์ ๋์์์ด ์ผํด์ผ ํ๋ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์ด ์ํ์ฌ์
์ ์ฐธ์ฌํ๋ฉฐ ๋ ๋์ ๋ฏธ๋๋ฅผ ์ํ ์ค๋น ์๊ฐ์ ๊ฐ์ง๊ธฐ๋ ํ์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ฃผ์ด์ง ์ํฉ ์์์ ์ํ์ฌ์
์ด๋ผ๋ ์ต์ ์ ์ ํ์ ํ๋ฉฐ ๊ฒฝ์ ์ , ์๊ฐ์ ์ธ ์ฌ์ ๋ฅผ ๋ณด์ฅ๋ฐ์์ง๋ง ์ํ์ฌ์
์ด๋ผ๋ ์ ๋ ๋ด ์์ฃผํ์ฌ ๋ํํด์ง๋ ๊ฒ์ ๋ํ ๋๋ ค์์ ๊ฐ์ง๊ณ ์์๋ค.
์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ ์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์์๋ โ์ทจ์
์ค๋นํ๋ ๊ณผ์ โ, โ๋๋ฅผ ์ดํดํ๊ณ ์์ ๊ฐ์ ๊ฐ์ง๋ ๊ณผ์ โ, โ๊ด๊ณ๋ฅผ ํตํด ์ง์ง๋ฅผ ์ป๋ ๊ณผ์ โ์ผ๋ก 3๊ฐ์ง ์์ฃผ์ ๊ฐ ๋์ถ๋์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
๋จ ์ฐธ์ฌ๊ฒฝํ์ ์๊ฒฉ์ฆ ์ทจ๋๊ณผ ๊ฐ์ด ์ง์ ์ ์ผ๋ก ์ทจ์
์ ๋์์ ์ฃผ๋ ํ๋๋ฟ๋ง ์๋๋ผ ์ทจ์
์ดํ ๊ฒฝํํ๊ฒ ๋ ์ ๋ฐ์ ํ๋์ ๋ํ ์ค๋น๊ณผ์ ์ผ๋ก ์ธ์ํ๊ณ ์์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ฒญ๋
์ํ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๋ฉด์ ์์ ์ ๋ํด ์ดํดํ๋ ์๊ฐ์ ๊ฐ์ก์ผ๋ฉฐ ์ด๋ฌํ ๊ณผ์ ์ ํตํด ์์ ๊ฐ์ ๊ฐ์ง๊ฒ ๋์๋ค. ์์ ์ ์ ์ฑ์ ๋ง๋ ์ง๋ก์ ๋ํด์ ๊ณ ๋ฏผํด๋ณด๋ ๊ณผ์ ์ ๊ฐ์ง๊ฒ ๋์์ผ๋ฉฐ ์์ ์ ๋ชฉํ๋ฅผ ์ค์ ํ๊ณ ๊ณํ์ ์ธ์ฐ๊ธฐ๋ ํ์๋ค. ๋ง์ง๋ง์ผ๋ก ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ฌ์
๋จ ์์์ ๊ด๊ณ๋ค์ ํตํด ์ง์ง๋ฐ๋ ๊ฒฝํ์ ๊ฐ์ง๊ณ ์์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์ ๊ฐ ๋์ง๊ฐ์ ํตํด ์ค์ค๋ก ์์์ ๊ฐ์ง๊ธฐ๋ ํ์์ผ๋ฉฐ ์ฌ์
๋จ ๋ด๋น์ ์ ์๋์ผ๋ก๋ถํฐ ๋์์ ๋ฐ๊ณ ์กด์ค๋ฐ๋ ๊ฒฝํ์ ํ๊ธฐ๋ ํ์๋ค.
์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์๊ฒ ์ํ์ ์๋ฏธ์ ๋ํด์๋ โ๊ฒฝ์ ์ ์ํโ, โ์ ์์ ์ํโ 2๊ฐ์ง ์์ฃผ์ ๋ก ๋ถ์๋์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ํ์ ๋ชจ์ต์ โ๊ฒฝ์ ์ ์ํโ๋ก ์ดํดํ๊ณ ์์๋ค. ์ํ์ ๋ณธ์ง์ ์ธ ์๋ฏธ์ธ ์ค์ค๋ก ์ด์๊ฐ๋ ๋ชจ์ต, ์ฆ ํ์๊ธํ ์ํ๋ก ์ดํดํ๊ณ ์์๋ค. ํํธ, ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์๋ ์ํ์ ์๋ฏธ๋ฅผ ์ ์์ ์ํ์ ์ธก๋ฉด์์ ์ดํดํ๊ธฐ๋ ํ์๋ค. ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์๊ฒ ์ํ์ ์๋ฏธ๋ฅผ โ์์ ์ ๋ํ ์ดํด์ ์์ง๋ฅผ ๊ฐ์ง๋ ๊ฒโ์ผ๋ก ์ดํดํ๊ธฐ๋ ํ์๋๋ฐ, ์ทจ์
์ ํ๊ธฐ ์ ์ ์์ ์ด ์ด๋ค ๊ฒ์ ํ ๊ฒ์ธ์ง, ์ด๋ค ๊ฒ์ ์ํ๋์ง๋ฅผ ์๊ณ ์์ ๊ฐ์ ๊ฐ์ง๊ณ ์๋ ์ํ๊ฐ ๋๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํ๋ค๊ณ ์ธ์ํ๊ณ ์์๋ค. ๋ง์ง๋ง์ผ๋ก ๊ฒฝ์ ์ ์ธ ์ํ์ ์ํ์ ๋๋ฌํ๊ธฐ ์ํด์๋ ์ฒญ๋
์ฐธ์ฌ์์ด ์ธ์ํ๊ณ ์๋ ์ ์์ ์ํ ๊ณผ์ ์ด ์ ํ๋๋ ๊ฒ์ด ์ค์ํจ์ ์ฐธ์ฌ์์ ๋ชฉ์๋ฆฌ๋ฅผ ํตํด ํ์ธํ ์ ์์๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ๊ธฐ์กด ์ํ์ฌ์
๊ด๋ จ ์ฐ๊ตฌ์์ ์ฃผ์ํ๊ฒ ๋ค๋ฃจ์ด์ง์ง ์์๋ ์ฒญ๋
์ ๊ฒฝํ์ ๋ํด ํ๊ตฌํ์๋ค๋ ์ ์์ ์์๊ฐ ์๋ค. ๋ํ ์ํ์ ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ ํ๋ฆ์ด ๊ฒฝ์ ์ ์ธ ์ด์ ์์ ์ ์์ ์์ญ๊น์ง ํ์ฅ๋๊ณ ์๋ ๊ฐ์ด๋ฐ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ์ ์ฐธ์ฌํ๊ณ ์๋ ์ฒญ๋
๋น์ฌ์์ ์
์ฅ์์ ์ ์์ ์ํ์ ์ค์์ฑ์ ํ์ธํ์๋ค.This study aims to suggest the direction of Self-Sufficiency Programs and the Youth Self-Sufficiency Program by exploring the experiences of young participants in Self-Sufficiency Programs in order to support them to overcome poverty and provide opportunities to lead independent lives.
With the advent of the National Basic Livelihood Security System in 2000, the Self-Sufficiency Program has been dedicated to provide working opportunities to low-income people with working ability to help them cultivate self-sufficiency and acquire skills so that they can become self-sufficient. Moreover in June 2018, โYouth Self-Sufficiency Programโ was newly introduced as the participation of young people increased. Most of the young people participating in Self-Sufficiency Programs are economically vulnerable due to the poor socioeconomic status of their parents. In addition, they usually suffer from complex problems, such as family discord, low self-esteem, and depression, which are psychological obstacles to self-sufficiency. Regarding this situation, the Youth Self-Sufficiency Program group is making efforts to provide not only employment services, but also emotional support for solving complex problems. However, the recent revision of the manual of the Youth Self-Sufficiency Program has caused confusion in the field. In the transition period of forming the direction of the Youth Self-Sufficiency Program, it is necessary to explore how young participants evaluate and perceive the Self-Sufficiency Programs.
In examining the research problem, this study seeks to examine the direction of Self-Sufficiency Programs using the concepts of โeconomic self-sufficiencyโ and โemotional self-sufficiencyโ. In general, economic self-sufficiency means achieving welfare-exit and poverty-exit through employment or starting a business. Initially, most of the discussions related to self-sufficiency were discussed in terms of economic sufficiency. However, there were limitations in the process of implementing and evaluating the programs solely for the purpose of economic self-sufficiency. As a result attempts have been made to understand self-sufficiency as a โprocess that encompasses emotional aspects to achieve economic goalsโ (Hong et al., 2009). Now bunch of scholarly works claims that psychological and emotional self-sufficiency should be prioritized in order to achieve economic self-sufficiency. Furthermore, it has been suggested that it is important to reflect the participant's voices on the direction of Self-Sufficiency Programs (Daugherty & Barber, 2001). Therefore, this study aims to analyze the meaning of self-sufficiency from the perspective of Youth Self-Sufficiency Program participants.
This study has three research questions: (i) How do young participants evaluate the experience in Self-Sufficiency Program? (ii) How do young participants evaluate the experience in Youth Self-Sufficiency Program? (iii) What is the meaning of self-sufficiency that young participants perceive?
To answer these questions, in-depth interview was conducted to explore the experience of young participants in the Self-Sufficiency Programs and the collected data were analyzed using framework analysis. Interviews were conducted for 10 Self-Sufficiency Program participants aged 19 to 39. Participants were recommended after explaining the purpose of the study to the front line staff of the K Regional Self-Support Center located in Seoul through a sampling method of reputational case selection. Their period of participation in Self-Sufficiency Programs varied from at least 3 months to up to 4 years and 11 months, and they were all conditional recipients.
The results of the study were examined in terms of โthe experience of participation in the Self-Sufficiency Programโ, โthe experience of participatin in the youth self-sufficiency progrmโ, and โthe perception of self-sufficiencyโ. As a result, 2 topic groups and 4 sub-themes were derived from the experience of participating in Self-Sufficiency Programs, 3 topic groups and 6 sub-themes were derived from the experience of participating in the Youth Self-Sufficiency Programs, and 2 topic groups and 4 sub-themes were derived from the meaning of self-sufficiency.
From the experience of participating in the Self-Sufficiency Program, two sub-themes were derived: โthe best choice in a given situationโ and โa negative perception about self-sufficiency participation and fear of being complacentโ. The young participants participated in Self-Sufficiency Program for fear of losing their family's entitlement to the welfare services, while it served as an opportunity to come out into society for those who stayed at home after losing their jobs. In addition, young participants who had to constantly work in an unstable working environment for a living gainged chance to prepare for a better future. Young participants made the best choice for self-sufficiency under the given circumstances, and were guaranteed economic and time leeway, but at the same time they had a fear of being complacent within the system of self-sufficiency.
From the experience of participating in the Youth Self-Sufficiency Program, three sub-themes were derived: โthe process of preparing for employmentโ, โthe process of understanding oneself and gaining confidenceโ, and โthe sense of support through relationshipsโ. While participating in the Youth Self-Sufficiency Program, the participation process was recognized not only as activities that directly help employment, such as obtaining a certificate, but also as a preparation for the overall activities they would experience after employment. There were also moments for the young participants to understand themselves and they gained confidence while participating in the Youth Self-Sufficiency Program. In addition, they started to think about their career path that suits their preference, while setting their own goals and making plans. Last but not least, young participants were experiencing sense of support through relationships within the program. Through the sense of unity among the young participants, they felt comfort and sense of being respected by the teachers in charge of the program.
Regarding the meaning of self-sufficiency for young participants, two sub-themes were analyzed: โeconomic self-sufficiencyโ and โemotional self-sufficiencyโ. The young participants understood the meaning of self-sufficiency as โeconomic self-sufficiencyโ. In fact, they understood the essential meaning of self-sufficiency as welfare-exit from receiving welfare grant. The young participants also understood the meaning of self-sufficiency in terms of emotional self-sufficiency. For young participants, the meaning of self-sufficiency was โunderstanding oneself and having willโ, and they recognized that it was important to know what they were going to do and what they were good at before getting a job and become confident of oneself. From the voices of the participants, it was confirmed that in order to achieve economic self-sufficiency, experiencing the emotional self-sufficiency should be prioritized.
This study is significant in that it explores the experiences of young participants, which were not mainly addressed in existing Self-Sufficiency Programs. Also, while the flow of existing research on the goal of self-sufficiency is expanding from the economic focus to the emotional fields, the importance of emotional self-sufficiency is said to be confirmed based on the experience of young participants in the Youth Self-Sufficiency Program.์ 1 ์ฅ ์๋ก 1
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ ๋ฐ ํ์์ฑ 1
์ 2 ์ฅ ์ด๋ก ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ 6
์ 1 ์ ๊ตญ๋ฏผ๊ธฐ์ด์ํ๋ณด์ฅ์ ๋ 6
1. ๊ตญ๋ฏผ๊ธฐ์ด์ํ๋ณด์ฅ์ ๋ ๊ฐ์ 10
์ 2 ์ ์ํ์ฌ์
11
1. ์ํ์ฌ์
๊ฐ์ 11
2. ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ 18
3. ์ํ์ฌ์
๊ด๋ จ ์ธ๋ถ์ ๋ 22
์ 3 ์ ์ํ์ฌ์
์ ์ฒญ๋
25
1. ์ฒญ๋
์ ๋ํ ๊ธฐ์กด ๋
ผ์ 25
2. ์ํ์ฌ์
์ ์ฒญ๋
27
์ 4 ์ ์ํ์ฌ์
์ ๋ชฉํ 31
1. ์ํ์ ์ ํต์ ์ ๊ทผ : ๊ฒฝ์ ์ ์ํ 31
2. ์ํ์ ํฌ๊ด์ ์ ๊ทผ : ์ ์์ ์ํ 33
3. ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ์ ํ๊ณ 39
์ 3 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 41
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ๋์ ๋ฐ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 41
1. ์ง์ ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 41
2. ์ฐ๊ตฌ์ฐธ์ฌ์ ์ ์ ๋ฐ ์๋ฃ์์ง 41
3. ์๋ฃ๋ถ์๋ฐฉ๋ฒ 45
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ์ค๋ฆฌ์ ๊ณ ๋ ค์ฌํญ 46
์ 3 ์ฅ ์ฐ๊ตฌ ๊ฒฐ๊ณผ 48
์ 1 ์ ์ฒญ๋
์ํ์ฐธ์ฌ์ ์๊ฐ 49
์ 2 ์ ์ํ์ฌ์
์ฐธ์ฌ ๊ฒฝํ 53
1. ์ฃผ์ด์ง ์ํฉ ์์์ ์ต์ ์ ์ ํ 53
2. ์ํ์ฌ์
์ ์์ฃผํ๊ฒ ๋ ๊น๋ด ๋๋ ค์ 60
์ 3 ์ ์ฒญ๋
์๋ฆฝ๋์ ์ฌ์
๋จ ์ฐธ์ฌ ๊ฒฝํ 66
1. ์ทจ์
์ค๋น๋ฅผ ํ๋ ๊ณผ์ 41
2. ๋๋ฅผ ์ดํดํ๊ณ ์์ ๊ฐ์ ๊ฐ์ง๋ ๊ณผ์ 72
3. ๊ด๊ณ๋ฅผ ํตํด ์ง์ง๋ฅผ ์ป๋ ๊ณผ์ 76
์ 4 ์ ์ํ์ ์๋ฏธ 84
1. ๊ฒฝ์ ์ ์ํ 84
2. ์ ์์ ์ํ 87
์ 5 ์ฅ ๊ฒฐ๋ก 90
์ 1 ์ ๊ฒฐ๊ณผ ์์ฝ ๋ฐ ๋
ผ์ 90
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ํจ์ 96
1. ์ด๋ก ์ ํจ์ 96
2. ์ ์ฑ
์ ํจ์ 97
์ 3 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ํ๊ณ์ ํ์์ฐ๊ตฌ์ ๋ํ ์ ์ธ 100
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ 102
Abstract 114์