Рецепция Достоевского в русском культурном ренессансе: особенности, влияние, ограничения

Abstract

Representatives of the cultural renaissance were the first to recognize in Dostoevsky not only a realistic writer addressing important social issues, as Belinsky did, and not only a "cruel talent," as Dostoevsky was described by Mikhailovsky (a phrase so striking that it stuck with the writer for decades), but also a religious artist, one who seemed to encompass with almost divine intent every page of his creative reality. To "correctly" interpret Dostoevsky\u27s work, for them, meant linking it closely to Christianity, and it was this connection that they demonstrated and affirmed in various ways in their writings. The aim of this text is not, as it might seem at first glance, to undermine or reject the religious interpretation of Dostoevsky, but to show that there is another Dostoevsky, one that cannot be seen within the confessional interpretation generated in the Russian cultural renaissance, which causes the pluralistic and philosophical heterogeneity of his text to suffer. I will attempt to do this by problematizing, based on the text of the novels, several concepts and ideas that stand out particularly in the world of Dostoevsky\u27s works and are also the most inspiring for the representatives of the Russian cultural revival.Przedstawiciele renesansu kulturowego jako pierwsi dostrzegli w Dostojewskim nie tylko pisarza realistycznego poruszającego ważkie społeczne problemy, jak Bieliński, i nie tylko „okrutny talent” jak z kolei określił Dostojewskiego Michajłowski (wyrażenie tak wymowne, że przylgnęło do pisarza na dziesięciolecia) lecz artystę religijnego, ogarniającego jakimś nieledwie boskim zamysłem każdą stronicę swojej twórczej rzeczywistości. Odczytać „prawidłowo” twórczość Dostojewskiego znaczyło dla nich związać go ściśle z chrześcijaństwem i właśnie ten związek na różne sposoby w swych pismach pokazywali i potwierdzali. Celem niniejszego tekstu nie jest, jak się może zdawać na pierwszy rzut oka, podważenie i odrzucenie tez religijnej interpretacji Dostojewskiego, lecz pokazanie, że jest też inny Dostojewski, którego w ramach wygenerowanej w rosyjskim renesansie kulturowym wykładni konfesyjnej nie sposób dostrzec przez co cierpi pluralistyczna i filozoficzna heterogeniczność jego tekstu. Spróbuję to uczynić w trybie problematyzowania w oparciu o literę powieści kilku koncepcji i idei jako szczególnie się wybijających w świecie Dostojewskiego a zarazem najbardziej inspirujących dla przedstawicieli rosyjskiego odrodzenia kulturowego.Представители культурного ренессанса первыми заметили в Достоевском не только реалиста, затрагивающего важнейшие социальные проблемы, как Белинский, и не только «жестокий талант», как охарактеризовал его Михайловский (выражение, настолько выразительное, что прилипло к писателю на десятилетия), но и религиозного художника, который, казалось, охватывал своим почти божественным замыслом каждую страницу своей творческой реальности. Правильно интерпретировать творчество Достоевского для них означало связать его непосредственно с христианством, и именно эту связь они разными способами показывали и подтверждали в своих трудах. Цель данного текста не заключается, как может показаться на первый взгляд, в опровержении и отрицании религиозной интерпретации Достоевского, а в том, чтобы показать, что существует и другой Достоевский, которого в рамках конфессиональной интерпретации, возникшей в русской культурной ренессансной традиции, невозможно увидеть, что приводит к ущербу плюралистической и философской гетерогенности его текста. Я постараюсь сделать это, проанализировав на основе текста романов несколько концепций и идей, которые особенно выделяются в мире Достоевского и одновременно являются наиболее вдохновляющими для представителей русского культурного возрождения