Szerokie rozumienie prawdy i niepesymistyczne ujęcie natury ludzkiej: forma i treść filozofii Oświecenia

Der vorliegende Artikel charakterisiert die Philosophie der Aufklärung anhand ihrer beiden wesentlichen Merkmale: auf formaler Ebene – ein umfassendes Verständnis von Wahrheit und auf inhaltlicher Ebene – eine nicht pessimistische Sichtweise der menschlichen Natur. Genau diese beiden Elemente unterscheiden die Aufklärung von anderen Formen des Freidenkertums, die bereits im 17. und 18. Jahrhundert existierten. Insbesondere unterscheiden sie sich vom Libertinismus, in dem – auf inhaltlicher Ebene – viele Thesen zu finden sind, die später für die Denker der Aufklärung charakteristisch wurden. So tauchen beispielsweise in religiösen Fragen bereits in den Gedanken der Libertins deistische, atheistische oder agnostische Positionen auf. Im Rahmen des Libertinismus sollten solche Wahrheiten jedoch nicht verbreitet werden. Sie sollten ausschließlich der aristokratischen Elite vorbehalten bleiben, da ihre Verbreitung als sozial und politisch gefährlich angesehen wurde – sie hätte nämlich dazu führen können, dass die Autorität der offenbarten Religion untergraben oder die Existenz Gottes in Frage gestellt worden wäre. Darüber hinaus basierte der Libertinismus auf einer pessimistischen Sichtweise der menschlichen Natur, die von ihrer grundlegenden Unvollkommenheit und Irrationalität ausging. Beide Merkmale – die elitäre Auffassung von Wahrheit und der anthropologische Pessimismus – werden durch die Philosophie der Aufklärung überwunden. Die Denker der Aufklärung befürworten den allgemeinen Zugang zur Wahrheit und eine optimistische Überzeugung von der Fähigkeit des Menschen zu Vernunft, Fortschritt und moralischer Vervollkommnung.This article characterizes the Enlightenment by identifying it on a formal level with an expansive view of truth and on a content-level with a non-pessimistic conception of human nature. These two traits differentiate the Enlightenment from other forms of free thought that were already present in the seventeenth and eighteenth centuries. In particular, they differentiate it from Libertinism, in which, on the level of content, it is possible to find many of the theses later advocated by the philosophers of the Enlightenment. For instance, regarding religious issues, we already find beliefs of a deist, atheist and agnostic nature developed in the libertine thought. But in the libertine vision such truths were not to be disseminated. They were to remain the secret patrimony of the aristocratic elite, since it was socially and politically dangerous for people to learn that revealed religions are false or that God does not exist. Moreover, in the libertine thought we find a pessimistic conception of human nature. With the Enlightenment both characteristics of the freethinking prevalent in the seventeenth century disappear.Niniejszy artykuł charakteryzuje filozofię Oświecenia poprzez jej dwie zasadnicze cechy: na poziomie formalnym – szerokiej koncepcji prawdy, oraz na poziomie treściowym – niepesymistycznego ujęcia natury ludzkiej. Właśnie te dwa elementy odróżniają Oświecenie od innych form wolnomyślicielstwa, które istniały już w XVII i XVIII wieku. W szczególności odróżniają je od libertynizmu, w którym – na poziomie treści – odnaleźć można wiele tez, które później stały się charakterystyczne dla myślicieli oświeceniowych. Przykładowo, w kwestiach religijnych już w myśli libertynów pojawiają się stanowiska o charakterze deistycznym, ateistycznym czy agnostycznym. Jednakże w ramach libertynizmu prawdy tego rodzaju nie miały być upowszechniane. Powinny pozostawać wyłączną domeną arystokratycznej elity, ponieważ ich rozpowszechnienie uznawano za społecznie i politycznie niebezpieczne – mogło bowiem prowadzić do podważenia autorytetu religii objawionej bądź zakwestionowania istnienia Boga. Co więcej, libertynizm opierał się na pesymistycznej wizji natury ludzkiej, zakładającej jej fundamentalną ułomność i irracjonalność. Obie te cechy – elitarystyczna koncepcja prawdy oraz antropologiczny pesymizm – zostają przezwyciężone przez filozofię Oświecenia. Oświeceniowi myśliciele opowiadają się za powszechnym dostępem do prawdy oraz za optymistycznym przekonaniem o zdolności człowieka do rozumu, postępu i moralnego doskonalenia się

Oświecenie – nawigowanie między Scyllą omnipotencji Boga a Charybdą omnipotencji człowieka

Der Artikel ist ein Versuch, die Philosophie und Kultur der Aufklärung auf sehr allgemeine Weise (aus großer Distanz) und gleichzeitig im vergleichenden Kontext zu betrachten: Ich werde die vorangegangene und die nachfolgende Epoche berücksichtigen. Inspiriert bin ich dabei von den Überlegungen Jerzy Stempowskis, einem herausragenden Kenner und Liebhaber der Aufklärung. Diese Betrachtung erfolgt vor allem unter einem „einzigen Blickwinkel”: dem Verhältnis zu den menschlichen Möglichkeiten, zur „Macht des Menschen”. Ich behaupte, dass die Aufklärung eine Epoche war, in der Mäßigung und Besonnenheit sowie der Glaube an einen „allmählichen” Fortschritt (als Reaktion auf den Fanatismus der Religionskriege) dominierten, und daher war die Aufklärung in ihrem Mainstream eine Zwischenepoche zwischen dem mittelalterlichen Glauben an die Allmacht Gottes (ausgerichtet auf die Erhaltung der scala naturae) und dem in der Moderne verbreiteten Glauben an die Allmacht des Menschen. In der Aufklärung war Freiheit nicht mehr Mittel zum Zweck, sondern wurde zu einem Selbstzweck. In der Moderne verwandelte sich der Glaube an die Allmacht des Menschen oft in den Glauben an die Allmacht eines einzelnen Menschen, der eine Klasse, eine Nation oder die Menschheit verkörperte: einen Anführer, einen spirituellen Führer, einen Quasi-Messias. Dieser Übergang vollzog sich auf radikalem ideologischem Boden, sowohl auf der rechten als auch auf der linken Seite des ideologischen Spektrums: im radikalen Nationalismus, in wissenschaftlichen Utopien und insbesondere unter egalitären Utopisten und Kommunisten. Dies war verbunden mit der Ablehnung des liberalen Freiheitsbegriffs und der Rückkehr zum Freiheitsbegriff als „Zustimmung zur guten Notwendigkeit”; Freiheit als „Akzeptanz des Willens des Führers”.This article is an attempt to look at the philosophy and culture of the Enlightenment in a very general way (from a great distance) and at the same time in a comparative context: I will take into account the eras preceding it and following it. I am inspired by the reflections of Jerzy Stempowski, an outstanding expert and an enthusiast of this era. This view is primarily from “one angle”—the attitude to human possibilities, to “human power.” I claim that the Enlightenment was a foundation governed by moderation and prudence as well as faith in “gradual” progress (as a reaction to the fanaticism of religious wars), and therefore that—in its mainstream—the Enlightenment was an intermediate era between the medieval belief in the omnipotence of God (focused on preserving the scala naturae) and the not uncommon belief in the omnipotence of man in modernity. In the Enlightenment, freedom ceases to be a means to good, but becomes an autotelic value. In modernity, the belief in human omnipotence is often transformed into the belief in the omnipotence of one man personifying a class, nation, or humanity: a leader, a spiritual guide, a quasi-Messiah. This transition takes place on a radical ideological ground, both on the right and on the left side of the ideological spectrum: in radical nationalism, in scientistic utopias, and especially among egalitarian utopians and communists. It involves the rejection of the liberal concept of freedom and a return to the concept of freedom as “consent to a good necessity,” freedom as “acceptance of the will of the leader.”Artykuł jest próbą spojrzenia na filozofię i kulturę oświecenia w sposób bardzo ogólny (z dużego dystansu) i zarazem w kontekście porównawczym: będę miał na uwadze epokę poprzedzającą i po nim następującą. Inspiracją są dla mnie refleksje Jerzego Stempowskiego, wybitnego znawcy i miłośnika oświecenia. Owo spojrzenie jest przede wszystkim pod „jednym kątem”: stosunku do ludzkich możliwości, do „potęgi człowieka”. Twierdzę, że oświecenie było opoką, w której dominował umiar i roztropność oraz wiara w „gradualny” postęp (jako reakcja na fanatyzm wojen religijnych), a przeto – w swoim mainstreamie – oświecenie było epoką pośrednią między średniowiecznym przekonaniem o omnipotencji Boga (nastawionym na konserwowanie scala naturae), a częstym w nowoczesności przekonaniem o omnipotencji człowieka. W oświeceniu wolność przestała być środkiem do dobra, a stała się wartością autoteliczną. W nowoczesności zaś wiara w omnipotencję człowieka przekształcała się nierzadko w wiarę w omnipotencję jednego człowieka uosabiającego klasę, naród lub ludzkość: wodza, przewodnika duchowego, quasi-Mesjasza. Przejście to dokonywało się na radykalnym gruncie ideowym, zarówno po prawej, jak i po lewej stronie ideowego spektrum: w radykalnym nacjonalizmie, w utopiach scjentystycznych, a szczególnie wśród egalitarnych utopistów i komunistów. Wiązało się z odrzuceniem liberalnej koncepcji wolności i powrotem do koncepcji wolności jako „zgody na dobrą konieczność”; wolności jako „akceptacji woli wodza”

Okrucieństwo w dawnej polszczyźnie – pojęcie, wartość – na podstawie rzeczowników okrucieństwo, okrutność

The article explores the understanding and evaluation of the Polish cultural concept of okrucieństwo (cruelty) in the period from Old Polish to the end of the Middle Polish era. The study is based on contextual uses of two lexemes expressing that concept: okrutność i okrucieństwo. The data consist of exemplifications from dictionaries and corpora of historical texts. The meaning of the concept of okrucieństwo in previous times was an inclination to inflict suffering and its realisation in deeds. The concept was stable at that time; the first traces of an extension of its meaning only appeared at the end of the Middle Polish period, when animals (apart from people) began to be perceived as objects of cruelty. Cruelty was evaluated negatively, exposed in texts in various ways, including by placing it among other negative concepts, by adding negative epithets, or by including horrifying content. The concept was unequivocally negatively evaluated throughout the period under study and remains so to this day; deviations from this evaluation have been completely exceptional, and therefore can be considered a universal anti-value.Artykuł stanowi próbę odtworzenia pojmowania i wartościowania okrucieństwa w okresie od staropolszczyzny do końca doby średniopolskiej na podstawie kontekstowych użyć dwóch reprezentujących pojęcie leksemów – okrutność i okrucieństwo. Materiał badawczy stanowią egzemplifikacje z odpowiednich słowników i korpusów tekstów historycznych. Sensem pojęcia okrucieństwo w dawnych czasach było zadawanie cierpienia, widziane jako skłonność człowieka i jej realizacja w czynach. Pojęcie było w tym czasie stabilne, jego ewolucja, a raczej jej pierwszy ślad, nastąpiła dopiero pod koniec doby średniopolskiej – było to rozszerzenie sensu – jako obiekty okrucieństwa zaczęto postrzegać nie tylko ludzi (jak wcześniej), ale i zwierzęta. Z pojmowaniem okrucieństwa łączyła się jego ujemna aksjologizacja eksponowana w tekstach na różne sposoby, m.in. przez umieszczanie go pośród innych pojęć negatywnie wartościowanych, opatrywanie negatywnymi epitetami, czy epatowanie grozą. Pojęcie było przez cały badany okres oceniane jednoznacznie negatywnie i tak jest do dzisiaj, odstępstwa od takiej oceny były zupełnie wyjątkowe, a zatem można je uznać za uniwersalną antywartość

Examining the Relationships Between Leadership Attributes and Organisational Trust in Companies in Innovative Industries

Theoretical background: Discussions on the search for factors to increase the company's market position increasingly focus on intangible assets. One of them is trust, which supports the management of organisations. The most important trust creator is the leader who, through organisational trust-building activities, influences the growth of employee innovation.Purpose of the article: Adopting the assumption that the manager influences the level of trust allowed us to formulate the aim of the article, which is to identify the relationship between leadership attributes and horizontal and vertical trust supporting the creation of innovation. Research methods: The aim was achieved by using the survey method, employing CAWI technique. The survey frame was innovative industry companies employing more than 50 people. Based on a random selection method, a research sample of 575 employees working in innovative companies in the pharmaceutical, energy, automotive and IT industries was established.Main findings: The research identified the impact of leadership attributes on vertical and horizontal trust, in particular establishing positive relationships with other employees, sharing ideas and information, being accountable for the tasks at hand, providing constructive advice, being helpful to other employees, receiving help from colleagues, and an atmosphere of genuine mutual trust between employees and supervisors. The findings provide insights into the application of leadership attributes for building a trust-based organisational culture

Trends in Logistics – Future Plans

Theoretical background: Based on available literature and additional sources of information, an analysis of the directions of development and the most important innovations, technologies, and processes shaping logistics areas was made. The analyses were carried out based on available scientific publications, industry reports, and current information available on websites and business portals, as well as on scientific websites and on the websites of companies and organizations operating in logistics areas.Purpose of the article: Logistics is currently one of the fastest growing branches of the economy. Megatrends, including climate change, armed conflicts, the COVID-19 epidemic, digitalization, and urbanization, have contributed to the intensification of the pace of transformations taking place in the area of logistics. This study refers to the distinction and discussion of current and future development trends in the logistics industry. The final part presents a project of a quantitative study aimed at obtaining information on the strength and time of the impact of individual trends on logistics and the economy.Research methods: Below consideration  to use general methodology in the field of management sciences as well as descriptive methodology in the area of issues related to logistics. The monographic method, observation and document analysis were also used.Main findings: Isolating and distinguishing logistics areas with the greatest development potential. Indicating future trends in logistics. Defining key competencies and skills in the functioning and development of logistics. Highlighting threats and actions that need to be taken to appropriately respond to changing conditions and market trends

Właściwość wojewody w zakresie zarządzania kryzysowego

The voivode is appointed to satisfy public needs at the regional level. One such need is ensuring security, and this is achieved through mechanisms specific to crisis management. In this sphere, the voivode plays a prominent role. The article aims to determine the legal status of the voivode in the area of crisis management, specifically the tasks and responsibilities of the voivode with respect to counteracting crisis situations and mitigating the consequences they entail. This objective required an analysis of the legal provisions regulating the voivode’s position as a representative of the Council of Ministers in the field, as well as the voivode’s responsibilities in crisis management. Two research methods were used to conduct the study under consideration in this paper: the dogmatic-legal and theoretical-legal methods.Wojewoda został powołany do zaspokajania potrzeb publicznych występujących na szczeblu regionu. Jedną z takich potrzeb jest zapewnienie bezpieczeństwa, a służyć temu mają również mechanizmy właściwe zarządzaniu kryzysowemu. W tej sferze ważne miejsce zajmuje właśnie wojewoda. Celem artykułu jest określenie statusu prawnego wojewody w obszarze zarządzania kryzysowego, a w szczególności jego zadań i kompetencji związanych z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym i usuwaniem skutków, jakie za sobą niosą. Cel ten wymagał przeanalizowania przepisów prawnych regulujących nie tylko jego pozycję jako przedstawiciela Rady Ministrów w terenie, lecz także jego właściwość w zakresie zarządzania kryzysowego. Do przeprowadzenia badań będących przedmiotem artykułu wykorzystano dwie metody badawcze: dogmatyczno-prawną oraz teoretyczno-prawną

O sprawiedliwości w sądowym stosowaniu prawa

The article addresses the issue of justice in the judicial application of law. The discussion is focused on justice understood in substantive terms. The traditional formula “to render to everyone his or her own” (suum cuique tribuere) was adopted, filled with the content of natural, innate rights of the human person. The study identifies difficult cases and particularly difficult cases (referred to as truly difficult cases) in the judicial application of law. Difficult cases are situations where the legal provisions (normative act) that are to be the basis for the decision are unjust, immoral, wrong. Various possibilities of reaching a fair decision in such situations are identified, based on “legal instruments”, and therefore within the legal framework, focusing on the validation decision (establishing the normative basis for the law applying decision) and on practical (operative) interpretation. Particularly difficult cases (matters) are situations where a legal regulation is manifestly unjust, and thus morally grossly defective, wrong, while the law (the legal system) lacks “instruments” that would give the possibility of making a just decision. The possibilities available in such extraordinary, particularly exceptional and difficult situations of making a just decision, but which are necessary for the sake of justice, have been pointed out. The question of truth has also been tackled. The judge/court administers justice based on the truth. Learning about what has occurred in reality and establishing the facts in accordance with reality is the starting point, the precondition and basis for a just decision, while the basic (main) purpose of court proceedings is a just decision, which requires, in difficult cases and particularly difficult cases, to include in the legal (juridical) basis of the decision the normative requirements of justice (carriers of a just decision), which value is commitment-generating, obligation-making, and which “demands” that “everyone be given his or her own”.W artykule podjęta została problematyka sprawiedliwości w sądowym stosowaniu prawa. Prowadzone rozważania ukierunkowują na sprawiedliwość rozumianą substancjalnie. Przyjęto tradycyjną formułę „oddać każdemu to, co mu się należy” (suum cuique tribuere), wypełnioną treścią naturalnych przyrodzonych uprawnień/praw człowieka. W opracowaniu modelowo wyróżniono trudne przypadki i szczególnie trudne przypadki (określone jako rzeczywiście trudne sprawy) w sądowym stosowaniu prawa. Trudne przypadki to sytuacje, gdy przepisy prawne (akt normatywny), które miałyby być podstawą decyzji, są niesprawiedliwe, amoralne, złe. Wskazano różne możliwości dochodzenia do decyzji sprawiedliwej w takich sytuacjach w oparciu o „instrumentarium prawne”, a zatem w ramach prawa, koncentrując się na decyzji walidacyjnej (ustalającej podstawę normatywną decyzji stosowania prawa) oraz na wykładni praktycznej (operatywnej). Szczególnie trudne przypadki (sprawy) to sytuacje, gdy regulacja prawna jest oczywiście niesprawiedliwa, a tym samym moralnie rażąco wadliwa, zła, a w prawie (w systemie prawa) nie ma „instrumentów” dających możliwość podjęcia decyzji sprawiedliwej. Wskazano, jakie są możliwości w takich nadzwyczajnych, szczególnie wyjątkowych i trudnych, lecz koniecznych z uwagi na sprawiedliwość sytuacjach podjęcia decyzji sprawiedliwej. Podjęto także problem prawdy. Sędzia/sąd w oparciu o prawdę wymierza sprawiedliwość. Poznanie tego, co zaistniało w rzeczywistości oraz zgodne z rzeczywistością ustalenie faktów jest punktem wyjścia, warunkiem i podstawą decyzji sprawiedliwej, natomiast zasadniczym (głównym) celem postępowania sądowego jest rozstrzygnięcie sprawiedliwe, co wymaga w trudnych przypadkach i szczególnie trudnych przypadkach włączenia w podstawę prawną (jurydyczną) decyzji normatywnych wymogów sprawiedliwości (nośników decyzji sprawiedliwej), która to wartość jest powinnościorodna, zobowiązująca i „domaga się”, by „oddać każdemu to, co mu się należy”