Tendance to one child preference in conservative families: The İstanbul example

Abstract

Bu çalışma, İstanbul'da yaşayan muhafazakâr ailelerde tek çocuk tercihine yönelimin olup olmadığını, varsa nedenlerini ve bu tercihin arka planındaki toplumsal dinamiklerini incelemeyi amaçlamıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiş olup, veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Çalışma grubu; İstanbul'da yaşayan, kendilerini muhafazakâr olarak tanımlayan ve tek çocuk sahibi olan 10 aileden toplam 20 katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırma bulguları, muhafazakâr ailelerde tek çocuk tercihinin çok boyutlu bir olgu olduğunu ve bu tercihin ardında ekonomik, sosyal, kültürel ve bireysel faktörlerin etkileşiminin bulunduğunu ortaya koymuştur. Muhafazakâr ailelerin dini referanslarla modern yaşam pratikleri arasında yeni bir denge kurma çabasında olduğu görülmüştür. İslami öğretilerde çok çocuk sahibi olmanın teşvik edilmesine rağmen, muhafazakâr ailelerin tek çocuk tercihine yönelmesi, dini değerlerin güncel yaşam koşulları içerisinde yeniden yorumlandığını göstermektedir. Ekonomik faktörlerin muhafazakâr ailelerin aile planlaması kararlarında belirleyici bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Çocuk yetiştirme maliyetlerinin artması, eğitim giderlerinin yükselmesi ve yaşam standartlarını koruma kaygısı, muhafazakar aileleri tek çocuk tercihine yöneltmektedir. Toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında, kadınların iş hayatına artan katılımı ve eğitim düzeylerinin yükselmesine rağmen, ev içi sorumlulukların hala büyük ölçüde kadınlarda olması, tek çocuk tercihini güçlendiren faktörlerden biri olarak ortaya çıkmaktadır. Geniş aileden çekirdek aileye geçiş, geleneksel destek mekanizmalarının zayıflaması ve bireyselleşme eğilimlerinin güçlenmesi, aile planlaması kararlarını etkileyen temel faktörler arasında yer almaktadır. Çocuk yetiştirme pratikleri açısından, muhafazakâr ailelerde niteliksel bir dönüşümün yaşandığı, çocuğun eğitimi ve gelişimi için yapılan yatırımların arttığı gözlemlenmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda, muhafazakâr ailelerde tek çocuk tercihinin uzun vadeli sonuçlarını inceleyen boylamsal çalışmaların yapılması, farklı sosyo-ekonomik düzeydeki muhafazakâr ailelerin karşılaştırmalı analizinin gerçekleştirilmesi ve aile destek mekanizmalarının güçlendirilmesine yönelik sosyal politikaların geliştirilmesi önerilmektedir