Poziom rozwoju mieszkalnictwa w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii

The aim of this article is to present and assess the level of housing development in the municipalities that make up Metropolis GZM. The study analyzes the spatial variation of the housing development index and documents changes in the housing situation since the establishment of the Metropolis GZM in 2017. An indicator-based method is used to determine the level of housing development. The data utilized in the study are sourced from the Local Data Bank and housing market reports published by the National Bank of Poland. The results indicate that the Metropolis GZM is dominated by municipalities with a high or medium level of housing development, which account for 51.2% of the municipalities in the metropolitan area. The two best-performing sub-regions in terms of housing development are Bytomski and Gliwicki. Approximately 17% of municipalities have a low level of housing development. A positive trend is the increase in the housing development level in municipalities surrounding the metropolis, which has reached the level of municipalities in the metropolitan core by 2022. Rural municipalities have shown a significant increase in housing development over the six years studied. Municipalities with a low level of housing development are characterized, among other things, by insufficient results in housing construction, particularly in the areas of social and municipal housing. The highest level of housing development is found in municipalities focused on improving housing standards and implementing social rental housing.Celem artykułu jest przedstawienie i ocena stopnia rozwoju mieszkalnictwa w gminach tworzących GZM. W badaniu skoncentrowano się na analizie przestrzennego zróżnicowania wskaźnika rozwoju mieszkalnictwa oraz wskazano na zmiany, które zaszły od momentu powstania Metropolii. Zastosowano metodę wskaźnikową, korzystając z danych pochodzących z Banku Danych Lokalnych oraz Narodowego Banku Polskiego. Wyniki badania wskazują, że w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii dominują gminy o wysokim lub średnim poziomie rozwoju mieszkalnictwa. Najlepsze pod względem rozwoju mieszkalnictwa są dwa podregiony – bytomski i gliwicki. Niski poziom rozwoju mieszkalnictwa dotyczy około 17% gmin. Pozytywnym zjawiskiem był wzrost poziomu rozwoju mieszkalnictwa w gminach stanowiących otoczenie Metropolii, który w 2022 r. osiągnął poziom gmin wchodzących w skład rdzenia Metropolii. W gminach wiejskich odnotowano znaczący wzrost poziomu rozwoju mieszkalnictwa w badanych latach

Stan planowania miejskiej adaptacji do zmiany klimatu w województwie wielkopolskim

Adaptation planning in Polish cities has been optional and has focused mainly on the largest cities with more than 100,000 residents. The enactment of the Act of November 27, 2024, amending the Law – Environmental Protection Law and certain other laws, introduces an obligation for all cities with 20,000 residents and more to have a climate change adaptation plan. The question arises: Will the new planning obligation pose a major challenge for cities in the province? This study examined the status of climate change adaptation planning in all 119 cities in the Wielkopolska Province. The material for the study consisted of resolutions of City Councils published on the official websites of City Offices or in the Public Information Bulletin from 01.01.2015 to 30.06.2025 on climate change adaptation planning. The obligation to have a municipal climate change adaptation plan (MPA) by January 2, 2028, applies to 17 cities (according to the population as of 31.12.2024), which accounts for 14% of all cities in the Wielkopolska Province. In this group, the two largest cities – Poznań and Kalisz – have a municipal adaptation plan enacted in accordance with the Act of November 27, 2024, another 14 cities have an adaptation document prepared or are in the process of preparing one, and one city has not started the procedure for preparing a plan. Making it mandatory to have a municipal adaptation plan has significantly increased the number of cities starting to prepare MPAs. However, making adaptation planning dependent on city size perpetuates the existing relationship between city size and the advancement of climate change adaptation planning. A declining urban population may reduce the number of cities in the province required to have a municipal adaptation plan.Dotychczasowe planowanie adaptacji w polskich miastach było fakultatywne i ukierunkowane głównie na największe miasta. Wejście w życie ustawy z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, wprowadza obowiązek posiadania planu adaptacji do zmiany klimatu przez miasta liczące 20 tys. mieszkańców i więcej. Powstaje pytanie, czy nowy obowiązek planistyczny będzie stanowił duże wyzwanie dla miast w województwie wielkopolskim? W pracy zbadano stan planowania adaptacji do zmiany klimatu we wszystkich 119 miastach województwa wielkopolskiego. Ustalono, że obowiązek posiadania miejskiego planu adaptacji do zmiany klimatu (MPA) do 2 stycznia 2028 r. dotyczy 17 miast (14% wszystkich miast). W tej grupie 2 miasta spełniły już wymogi ustawy, 14 ma opracowany dokument dotyczący adaptacji lub jest w trakcie jego przygotowania, jedno miasto nie rozpoczęło przygotowania planu

Polityki publiczne w kontekście nierówności w dostępie do Internetu wśród seniorów: wybrane polityki miejskie i wnioski z debaty oksfordzkiej w Poznaniu

The aim of the article is to present activities that, in the Author’s opinion, fit into the most current postulates of science in the field of modern care for seniors, in terms of digital inclusion. The Author collected global research on the digital well-being of people of post-productive age, and then compared them with selected examples of public policies implemented by two Polish cities: Warsaw and Poznań, and two associations of local government units, which are concentrated around relatively large urban centers. The choice of Warsaw is dictated by the relatively wide range of public services for seniors, as well as the possibility of positioning this city in relation to other European metropolises. In turn, Poznań has one of the oldest and still developing senior policies in Poland, which predisposes it to be an appropriate point of reference for other cities with similar characteristics (e.g. for Łódź, Gdańsk, Wrocław, Kraków). It should be borne in mind when addressing the issue of senior policies that their addressees are a heterogeneous group. Starting from demographic variables, through spatial ones, we can talk about younger and older seniors, about seniors from large cities, smaller cities, or from villages. The group covered by the considerations of this article will be seniors, i.e. people of post-productive age, living in cities. Although the literature on the subject has already devoted a lot of space to defining the concept of “senior”, this discussion still remains unresolved, and the authors of individual publications usually operationalize the concept.W artykule poruszono zagadnienie wykluczenia cyfrowego seniorów, zwłaszcza w miastach, i jego konsekwencji. Zidentyfikowano, że starsze osoby często borykają się z ograniczeniami finansowymi, społecznymi, fizycznymi oraz poznawczymi, które zmniejszają możliwość dostępu do Internetu. Brak umiejętności cyfrowych utrudnia korzystanie z usług, bankowości, ochrony zdrowia, a także ogranicza ich życie społeczne oraz łączność z bliskimi. Artykuł podkreśla potrzebę rozwoju polityk miejskich wspierających edukację cyfrową osób starszych oraz dostęp do nowoczesnych technologii, by przeciwdziałać ich marginalizacji. Przykłady można odnotować w Warszawie i Poznaniu, gdzie przedsięwzięcia skierowane na integrację cyfrową seniorów funkcjonują od dłuższego czasu. Inicjatywy te obejmują m.in. tworzenie podręczników oraz organizowanie specjalnych warsztatów dla seniorów. Projekty takie pokazują na przykład, jak samorządy miejskie mogą skutecznie współpracować z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w celu zwiększenia dostępności cyfrowej

Wprowadzenie

Przedstawiamy Państwu nr 76 czasopisma „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, przygotowywanego przez Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Stanowi on zbiór dwunastu artykułów opracowanych przez autorów z ośrodków naukowych z całej Polski w formule varia. W niniejszym tomie autorzy poruszają zróżnicowane zagadnienia dotyczące uwarunkowań, przebiegu i konsekwencji procesów rozwoju społeczno-gospodarczego zachodzących zarówno na poziomie regionalnym, jak i lokalnym

Koncepcja przedsiębiorstw państwowych opartych na wiedzy jako instrumentów realizacji polityki regionalnej ukierunkowanej na misje

This article presents the concept of knowledge-based state-owned enterprises (KBSOEs) as instruments for implementing mission-oriented regional policy. Despite decades of public interventions and various policy tools – including structural funds, operational programs, regional development agencies, and smart specializations – many regions remain in economic stagnation. A key factor in regional policy effectiveness is the knowledge. KBSOEs combine four elements: market-based operation, state ownership control, strategic use of knowledge as a fundamental organizational resource, and mission-oriented focus on solving specific regional challenges. This hybrid organizational form differs from traditional state-owned enterprises, universities, and regional development agencies. In regional innovation systems, KBSOEs can perform several critical functions: coordination, incubation, application, and strategic guidance. The SWOT analysis reveals that while KBSOEs offer significant potential for addressing regional development challenges, their implementation requires careful institutional design to prevent politicization and ensure effective governance. The article also outlines a research plan for further development of the KBSOE concept across three complementary dimensions: theoretical, empirical, and operational. This research should employ a multidisciplinary approach combining economics, management science, regional studies, political science, and sociology.W artykule zaprezentowano koncepcję przedsiębiorstw państwowych opartych na wiedzy (knowledge-based state-owned enterprises, KBSOEs) jako instrumentów realizacji polityki ukierunkowanej na misje (mission-oriented policy) na poziomie regionalnym. KBSOEs to hybrydowe podmioty łączące cechy przedsiębiorstw państwowych (SOEs) oraz organizacji opartych na wiedzy (KBOs), których głównym zasobem strategicznym jest wiedza wykorzystywana do rozwiązywania złożonych wyzwań rozwojowych w regionach. Przedstawiono ramy koncepcyjne KBSOEs, przeanalizowano ich potencjalne funkcje w regionalnych systemach innowacji, zestawiono z innymi podmiotami tych systemów oraz przeprowadzono analizę SWOT. Zaproponowano także wielowymiarowy plan badawczy wyznaczający kierunki dalszego rozwoju koncepcji w wymiarze teoretycznym, empirycznym i operacyjnym

Zagraniczne migracje absolwentów szkół średnich na przykładzie województwa lubelskiego

The aim of the article is to identify and assess the intensity, selectivity, and destinations of post-secondary school international migration, which has so far been poorly recognized. The authors used a unique dataset from five editions of census-type surveys tracking the mobility of secondary school graduates in Lublin (Poland), conducted annually between 2016 and 2020, which provided information on the international migration patterns of 572 individuals. The article examines the scale and structure of both student and economic migration. The international migration rate among graduates was 3.4%, with nearly half of migrated individuals studying at Higher Education Institutions (HEIs). The migration rate remained relatively stable during the studied period of 2016–2020, including the pandemic year of 2020. The selectivity of migration was assessed using structural indicators and logit models. Higher mobility was confirmed among women (especially in student migration) and graduates of technical schools (particularly in economic migration). The likelihood of student migration was significantly increased by obtaining an International Baccalaureate diploma, and graduates with higher final exam scores also displayed a greater propensity for migration. The determinants of economic migration were found to be different: the risk of migration was higher for those with lower exam scores or those who did not take (or were not eligible to take) the exam. The research shows that fields of study chosen by migrants differed from those selected by their peers in Poland. Fields such as business, administration and law, humanities and arts, and natural sciences and mathematics were relatively more popular abroad, whereas engineering, industry, construction, services, education, and agriculture, forestry, fisheries, and veterinary sciences were less popular. The United Kingdom was the most popular destination regarding both student and labor migration; however, its popularity significantly declined over the study period. What is more, the consequences of Brexit appear to have a much stronger impact on post-secondary migrations than on total permanent emigrations reported by Statistics Poland (GUS). Considering student migration, young individuals tend to choose HEIs ranked higher in the Shanghai Ranking than top Polish universities, though only a small number of graduates began studies at institutions ranked in the top 100. Both the decision on fields of study and university selection align with the findings of human capital theory and sociological theories of migration. Interviews with talented youth provided further insights into the motives behind their mobility, which included a belief in the superiority of Western education systems over the Polish one, a desire for life change, and the wish to experience a different lifestyle from that in Poland. The level of economic development of their home city or region had little influence on their decisions. Overall, this student migration appears to be primarily driven by pull factors associated with the destination area, while push factors specific to the home region play a minimal role. In the case of economic migration, on the other hand, the situation in the labor market of the home region appears to play a significant role.Celem artykułu jest identyfikacja i ocena natężenia, selektywności i kierunków zagranicznych migracji pomaturalnych, które pozostają dotychczas bardzo słabo rozpoznane. Autorzy wykorzystali unikalne dane pochodzące z pięciu edycji badań losów absolwentów szkół średnich realizowanych w Lublinie w latach 2016–2020, które dostarczyły informacji o migracjach zagranicznych 572 osób. W artykule przeanalizowano skalę i strukturę zarówno migracji edukacyjnych, jak i ekonomicznych. Na podstawie informacji o wyniku egzaminu maturalnego potwierdzono pozytywną selekcję w odniesieniu do migracji edukacyjnych i negatywną selekcję w odniesieniu do migracji ekonomicznych. W dyskusji wykorzystano wywiady z uzdolnioną młodzieżą, oceniając migracje absolwentów zarówno z perspektywy teorii migracji, jak i konsekwencji dla regionu wysyłającego

Propozycja wykorzystania zdjęć Landsat do oceny warunków termalnych na potrzeby opracowania miejskich planów adaptacji w Polsce

The article proposes the inclusion of surface temperature (LST) distribution, derived from Landsat 8/9 satellite images, in assessing thermal conditions in urban areas. This approach is intended to assist in the development of urban climate adaptation plans. The city of Chojnice, located in northern Poland with a population of nearly 39,000 residents, has been selected as the study area to test this procedure. The proposed framework offers a more detailed diagnosis of the city’s exposure, sensitivity, and vulnerability to high LSTs, particularly during late spring and summer when there is an increased risk of decreased thermal comfort for residents. The designed procedure is spatially explicit, enabling the identification of areas within the urban landscape that are most and least exposed to high temperatures. This capability allows adaptation measures to be tailored to specific locations effectively. Additionally, by utilising open data sources and allowing for adjustments to the assessment grid size, the proposed methodology can be reproduced in other cities. In Chojnice, over 60% of the city’s area has a low vulnerability to heat. This is primarily found in areas with significant forest coverage, such as the northern green wedge in the Struga Jarcewska valley, near water bodies, allotment gardens, and agricultural lands. Nearly 30% of the city is classified as having high vulnerability, mainly encompassing the densely developed areas with a high density of buildings and limited green spaces. The remaining 10% of the city area, which features a diverse and mosaic land cover, falls into the medium vulnerability to heat impact category.Celem artykułu jest przedstawienie propozycji uwzględnienia rozkładu temperatury powierzchniowej (LST), obliczonej na podstawie zdjęć satelitarnych Landsat, do diagnozy warunków termalnych w mieście na potrzeby przygotowania miejskich planów adaptacji. Postępowanie badawcze zostało przeprowadzone na przykładzie miasta Chojnic. Proponowana procedura ma umożliwić uszczegółowienie diagnozy w zakresie ekspozycji, wrażliwości i podatności miasta na oddziaływanie wysokich temperatur w okresie późnej wiosny i lata, kiedy istnieje wysokie ryzyko pogorszenia komfortu termicznego mieszkańców. W toku badań ustalono, że we wskazanym okresie ponad 60% powierzchni miasta może odznaczać się niską podatnością na wysokie temperatury otoczenia. Najniższa podatność dotyczyła zwłaszcza terenów leśnych (północny klin zieleni w dolinie Strugi Jarcewskiej), zbiorników wodnych i ich sąsiedztwa, ogródków działkowych oraz gruntów rolnych. Prawie 30% powierzchni Chojnic charakteryzowało się wysoką podatnością. Były to głównie gęsto zabudowane obszary o dużej zwartości zabudowy i ograniczonym udziale terenów biologicznie czynnych. Pozostałe 10% powierzchni miasta, cechujące się mozaikowym pokryciem terenu, zaklasyfikowano do kategorii średniej podatności na oddziaływanie wysokiej temperatury powierzchniowej. Przedstawione w artykule postępowanie oparte na rozkładzie LST ma wyraźne odniesienie przestrzenne. Pozwala zidentyfikować w tkance miejskiej najbardziej i najmniej eksponowane i wrażliwe miejsca, dzięki czemu działania adaptacyjne mogą być dostosowane do konkretnych lokalizacji. Dzięki wykorzystaniu otwartych źródeł danych i elastyczności w doborze podstawowych pól oceny zaproponowana metodyka może być replikowana w innych miastach

Innowacyjność w Polsce z perspektywy regionalnej

Innovation is an important issue in the context of the socio-economic development of enterprises, regions and even entire countries. It is a key element of the economic competitiveness of regions. The innovativeness of regions is the result of the innovativeness of entities located in their territory. Innovations play a special role among the various sources of competitive advantages. Their successive creation combined with the ability to adapt to the changing environment creates better opportunities for entrepreneurs to stay in a competitive market and, as a result, leads to the socio-economic development of regions. The aim of the article is to analyze the diversity of innovation potential and assess the level of innovation of voivodeships in Poland in the years 2010–2022. The study assessed such measures as: expenditures on innovation activity in enterprises in relation to GDP, expenditures on innovation activity in enterprises per 1 professionally active person, the share of expenditures on innovation activity in enterprises in national expenditures. Measures regarding the innovative activity of enterprises, the size and structure of expenditures on innovation as well as the effects of implemented innovation activities also play an important role. In order to comprehensively assess the level of innovation of voivodeships in Poland, one of the methods of multidimensional comparative analysis was used – a synthetic indicator was constructed using the Hellwig development pattern method. Based on the conducted analysis, significant differentiation of Polish regions in terms of innovation was indicated. The analysis shows that regions with a higher level of socio-economic development, including a higher share of the service sector in their economy, are characterized by greater involvement in innovation activities. Therefore, a relationship can be observed between the level of innovation and the level of socio-economic development measured by GDP. As a rule, voivodeships with a high GDP are also characterized by a higher level of innovation.Celem artykułu jest analiza i ocena zróżnicowania potencjału innowacyjnego, jak również poziomu innowacyjności regionów w Polsce w okresie 2010–2022. W opracowaniu dokonano oceny podstawowych mierników innowacyjności dotyczących aktywności innowacyjnej, nakładów, efektów oraz współpracy podejmowanej w ramach aktywności innowacyjnej. W celu kompleksowej oceny poziomu innowacyjności województw w Polsce wykorzystano jedną z metod wielowymiarowej analizy porównawczej – skonstruowano syntetyczny wskaźnik z wykorzystaniem metody wzorca rozwoju Hellwiga

Przemiany przestrzenne w województwie wielkopolskim w kontekście koncentracji i rozpraszania zabudowy

The focus of this research is on the spatial evolution of the built environment within the Greater Poland Voivodeship, spanning from 2014 to 2023. The recent amendments to legal frameworks governing spatial planning in Poland are designed to mitigate the emergence of uncoordinated and haphazard development, promoting instead the formation of densely urbanized areas. Within this context, the purpose of this study is to assess the evolution of construction activities in Greater Poland, specifically evaluating whether they have resulted in more compact clusters or if new developments have exacerbated urban sprawl. To achieve this, a comparative analysis of the built environment in 2014 versus 2023 was performed utilizing the DBSCAN algorithm. This algorithm is a density-based clustering method that identifies areas with a higher density of structures relative to their surroundings. For the purposes of this analysis, criteria were set to a minimum of 500 buildings, with a maximum permissible inter-structure distance of 1,000 meters. Building data was sourced from the BDOT10k database. The analysis revealed a 10% growth in the built-up area across Greater Poland from 2014 to 2023, with an approximately 20% rise in the number of buildings forming clusters and a 2% rise in those outside clusters. However, when focusing on newly erected structures, findings indicate that nearly 60% of these new constructions formed clusters with pre-existing buildings, whereas around 40% were dispersed. Despite the fact that cluster formation prevails and a trend towards more compact grouping is evident with a diminishing proportion of non-clustered structures, the fact that over 40% of new facilities are situated significantly apart from existing developments underscores the imperative to further restrict uncontrolled expansion. Implementing new tools, such as designated infill development areas within general plans, may effectively mitigate urban sprawl.Przedmiotem badań są przemiany przestrzenne zabudowy w województwie wielkopolskim zachodzące w latach 2014–2023. Celem pracy jest zweryfikowanie, w jaki sposób w wymienionym okresie rozwijała się zabudowa, w szczególności czy nowe reali – zacje przyczyniały się do występowania zjawiska urban sprawl. Analizy stanu zabudowy z wykorzystaniem algorytmu DBSCAN wykazały, że prawie 60% budynków powstałych po 2014 r. stworzyło klastry z dotychczasową zabudową. Ponad 40-procentowy przyrost nowych obiektów położonych w znacznym oddaleniu od istniejących siedlisk świadczy o konieczności dalszego ograniczania niekontrolowanej zabudowy. Nowe narzędzie, jakie stanowią obszary uzupełnienia zabudowy w planach ogólnych, może przyczynić się do ograniczenia zjawiska urban sprawl

Między policentrycznością a hierarchią: planowanie lokalnych centrów w zintegrowanych strategiach rozwoju gmin suburbialnych Warszawskiego Obszaru Funkcjonalnego

The aim of this article is to determine whether and to what extent the concept of polycentricity – understood as a means of achieving a more balanced spatial structure in chaotically urbanised suburban municipalities – is being implemented through new tools of integrated development planning. A study of municipalities within the Warsaw Functional Area reveals a growing emphasis in their development policies on the creation of local centres and spaces for social integration. However, this trend does not necessarily equate to the development of a truly polycentric structure. In the context of implementing the polycentricity concept, the regional (voivodeship) scale appears to be the most appropriate, as it is only at this level that a meaningful decentralisation of functions and strengthening of inter-centre complementarity can occur; to a lesser extent, this also applies to the supra-local scale. At the level of individual municipalities, due to the limited population potential and insufficient multifunctionality of local centres, a hierarchical system of local centres – dominated by social functions and with marginal economic components, particularly at lower levels of the hierarchy – proves to be more viable. In the suburban municipalities of the Warsaw Functional Area, new tools of integrated development planning, such as the functional – spatial structure model and municipal strategic intervention areas, are being used to support local centres, but only to a limited extent. This is mainly because structuring space around a system of local centres is not treated as a priority in the process of municipal development strategy formation, and instead serves a secondary, supportive role to other policy objectives.Celem artykułu jest określenie, czy i na ile koncepcja policentryczności, traktowana jako sposób na osiągnięcie bardziej zrównoważonej struktury przestrzennej chaotycznie zabudowywanych gmin suburbialnych, jest wdrażana za pomocą nowych narzędzi zintegrowanego planowania rozwoju. Badanie gmin Warszawskiego Obszaru Funkcjonalnego wykazało, że w przypadku pojedynczej gminy, ze względu na ograniczony potencjał ludnościowy poszczególnych centrów oraz ich niewystarczającą wielofunkcyjność, lepiej sprawdza się model hierarchicznego systemu lokalnych centrów, zdominowanych przez funkcje społeczne. W badanych gminach narzędzia zintegrowanego planowania rozwoju w postaci modelu struktury funkcjonalno-przestrzennej wraz z ustaleniami i rekomendacjami w zakresie kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej oraz gminne obszary strategicznej interwencji są wykorzystywane do wzmacniania lokalnych centrów w ograniczonym zakresie, a porządkowanie struktury przestrzennej w oparciu o system lokalnych centrów nie jest traktowane jako priorytet rozwojowy