Jak odwrócić niekontrolowany rozwój miast: inteligentne niebiesko-zielone miasto

The phenomenon of urban sprawl is relatively widespread. At its root are a number of factors that have caused people to leave cities and settle relatively close to them. There are both positive and negative consequences of urban sprawl, but the latter are far more numerous, so solutions are needed. Therefore, four questions have been formulated for this paper: 1. What are the negative consequences of urban sprawl? 2. Are there positive aspects to the phenomenon? 3. Do the negative consequences outweigh the positive ones? 4. What should be done to mitigate the negative consequences of urban sprawl? This study aims to identify a set of actions that can reduce the identified negative consequences of urban sprawl. We believe that the key at the planning level is to implement the concept of the smart blue-green city, which respects social needs. The elements of the proposed solution have been selected with a view to reducing the phenomenon of urban sprawl, i.e. keeping people in the city, rather than designing the urban and suburban structure.Zjawisko rozlewania się miast jest stosunkowo powszechne. U jego podstaw leży szereg czynników, które spowodowały, że ludzie opuszczają miasta i osiedlają się blisko nich. Istnieją zarówno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje rozlewania się miast, jednak te drugie zdecydowanie przeważają, więc potrzebne są odpowiednie rozwiązania. W związku z tym w artykule tym sformułowano cztery pytania: 1. Jakie są negatywne konsekwencje rozlewania się miast? 2. Czy istnieją pozytywne aspekty tego zjawiska? 3. Czy negatywne konsekwencje przeważają nad pozytywnymi? 4. Co należy zrobić, aby złagodzić negatywne konsekwencje niekontrolowanego rozwoju miast? Niniejsze badanie ma na celu zidentyfikowanie zestawu działań, które mogą zmniejszyć negatywne skutki rozlewania się miast. Uważamy, że kluczem do tego jest wdrożenie koncepcji Smart Blue-Green City, która uwzględnia potrzeby społeczne

Koncepcja zadrzewień śródpolnych według gen. D. Chłapowskiego we współczesnym zagospodarowaniu krajobrazu Wielkopolski na przykładzie wsi Białęgi-Trojanowo

The purpose of the publication is to present design assumptions for spatial-landscape solutions for the areas of the Wielkopolska countryside, which were developed on the basis of analyses of historical spatial-landscape structures of the estate of Gen. D. Chłapowski in Turwi. The first stage of the research used the case study method, the result of which formed the basis for the development of the spatial development concept for the Trojanowo village area. At the second stage of the research, spatial-landscape analyses were carried out for the existing mid-field greenery structures in the park using photometric measurements. Thus, the types were established and the parameters of spatial-landscape structures with the participation of high greenery were read. The study was given to mid-field greenery structures occurring in the Landscape Park, which was established on the territory of the former estate – farm of Gen. D. Chłapowski in Turwi with an area of about 10 000 hectares. This park is now a historical, but still valid model for the management of the open landscape of the Greater Poland countryside in terms of improving environmental conditions for agricultural crops. Based on the results obtained, a concept was developed for the development of the Białęgi–Trojanowo village area, covering approximately 200 hectares, aimed at developing agriculture and restoring the cultural values of the degraded agricultural landscape. The concept also proposed the reconstruction of the former layout of the Trojanowo farm, the extension of field roads and an extensive system of field and roadside trees.Istotnym czynnikiem zachowania i odtworzenia wartości kulturowych krajobrazu Wielkopolski jest utrzymanie krajobrazu w jego formach historycznych. Wymagana jest również w wielu przypadkach jego przebudowa lub rekonstrukcja. W pracy przestawiono wyniki analiz przestrzenno-krajobrazowych istniejących zadrzewień śródpolnych w dawnym majątku gen. Dezyderego Chłapowskiego w Turwi oraz koncepcje zagospodarowania fragmentu wsi Białęgi-Trojanowo jako przykład projektowy w planowaniu krajobrazu i zagospodarowaniu terenów wiejskich. Koncepcje zadrzewień śródpolnych według gen. Chłapowskiego są nadal aktualne w rozwoju przestrzennym, gospodarce rolnej i ochronie wiejskich krajobrazów Wielkopolski

Quaestiones Geographicae 43(4)

Z okazji 50-lecia czasopisma „Quaestiones Geographicae” serdecznie zapraszamy do lektury jubileuszowego numeru 43(4). Czasopismo „Quaestiones Geographicae” powstało w 1974 r. jako rocznik wydawany przez Instytut Geografii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jego założycielem i pierwszym redaktorem był profesor Stefan Kozarski. Od momentu powstania pismo publikuje artykuły w języku angielskim. Początkowo były to prace z zakresu geografii fizycznej i geografii człowieka, następnie zaczęły pojawiać się artykuły dotyczące planowania przestrzennego, zrównoważonego rozwoju, nauk o środowisku, systemów informacji geograficznej (GIS), turystyki i rekreacji. Obecnie „Quaestiones Geographicae” jest czasopismem wydawanym przez Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych oraz Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM

Koncentracja działalności gospodarczej w miastach należących do Polskiej Krajowej Sieci Miast Cittaslow

The Polish National Cittaslow Network associates small cities which, in line with the slow city concept, strive towards sustainable development and ensurance of proper relations between economic development, care of the natural environment and improved quality of life of the city residents. The development of Polish slow cities should rely on the local, endogenous potential. Thus, an opportunity for every slow city to develop is through the support to local producers and development of local production, and in particular the support of the dominant branches that could allow the city to achieve some specialisation. The aim of this study has been to analyse the concentration of business activity in the member cities of the Polish National Cittaslow Network, and to identify potential areas for specialisation of each city. The study covered 36 cities which belong to the Polish National Cittaslow Network. To evaluate the degree of concentration of the PKD sections (Polish Classification of Business Activities) in this cities, Florence’s location quotient was applied. The value of this index in year 2022 and the dynamics of its change in years 2018–2022 were calculated. The classification of the PKD sections in every city was also performed, thereby distinguishing four clusters. Based on the study, it has been demonstrated which PKD sections corresponded to the highest degree of the concentration of business activities. The sections which can be referred to as the “engines of the local economy” have been identified. Other clusters of the PKD sections have been also distinguished, which have been named as: developing sections, sections losing importance, sections of the marginal importance for the local economy. The study results have a practical dimension as they point to potential directions in the specialisation of the Polish slow cities.Polska Krajowa Sieć Miast Cittaslow zrzesza małe miasta, które zgodnie z założeniami koncepcji slow city dążą do zrównoważonego rozwoju i zapewnienia odpowiednich relacji między wzrostem gospodarczym, dbałością o środowisko i poprawą jakości życia mieszkańców. Rozwój polskich slow cities powinien odbywać się w oparciu o lokalny, endogeniczny potencjał. Szansą poszczególnych miast w tym zakresie jest więc wspieranie producentów lokalnych i rozwój lokalnej wytwórczości, a w szczególności wspieranie branż dominujących, w których miasta mogłyby osiągnąć specjalizację. Celem badań była analiza koncentracji działalności gospodarczej w miastach należących do polskiej sieci Cittaslow oraz identyfikacja obszarów specjalizacji poszczególnych miast. Badaniami objęto 36 miast należących do sieci. Do oceny stopnia koncentracji sekcji PKD w tych miastach wykorzystano iloraz lokalizacji Florence’a. Obliczono wartość tego wskaźnika dla roku 2022, jak również jego dynamikę zmian w okresie 2018–2022. Przeprowadzono też klasyfikację sekcji PKD w poszczególnych miastach, wyróżniając cztery skupienia. Na podstawie badań wykazano, w których sekcjach PKD występuje w miastach największy stopień koncentracji działalności gospodarczej. Zidentyfikowano sekcje, które w danych miastach można nazwać „kołami napędowymi” ich lokalnej gospodarki. Zidentyfikowano także pozostałe skupienia sekcji PKD: sekcje rozwojowe, sekcje tracące na znaczeniu, sekcje o marginalnym znaczeniu dla lokalnej gospodarki. Wyniki badań mają wymiar praktyczny, wskazują bowiem kierunki specjalizacji lokalnej badanych slow cities

Konkurencyjność regionalnych rynków pracy na pograniczu ukraińsko-polskim: analiza porównawcza

New challenges of world economic development affect the functioning of labour markets at the international, national and regional levels. The article presents the results of the analysis of the competitiveness of the labour markets in the adjacent border regions of Ukraine and Poland at the national level and in the cross-border dimension. Based on the RCI 2.0 calculation methodology, the effectiveness of the development of labour markets in the Ukrainian-Polish borderland was assessed. Relying on the results of the survey conducted in the form of in-depth interviews, the main trends in the formation of demand and supply for labour force in the border regions of Ukraine were determined. The article examines the impact of the war in Ukraine on the structure of job seekers and the dynamics of migration processes to neighboring EU countries, including Poland as one of the main recipient countries of refugees from Ukraine. The results of the study make it possible to assess the prospects for the development of the labour markets and are of practical importance for the development of effective tools for regulating the labour markets of both countries.Globalne wyzwania wpływają na funkcjonowanie rynków pracy na poziomie międzynarodowym, krajowym i regionalnym. Artykuł przedstawia wyniki analizy konkurencyjności rynków pracy w regionach przygranicznych Ukrainy i Polski na poziomie krajowym oraz w wymiarze transgranicznym. Na podstawie wskaźnika RCI 2.0 oceniono efektywność rozwoju rynków pracy na pograniczu ukraińsko-polskim. Opierając się na wynikach badania przeprowadzonego w formie wywiadów pogłębionych, określono główne trendy w kształtowaniu popytu i podaży siły roboczej w regionach przygranicznych Ukrainy. Artykuł prezentuje wpływ wojny na Ukrainie na strukturę osób poszukujących pracy oraz dynamikę procesów migracyjnych do sąsiednich krajów UE, w tym Polski jako jednego z głównych krajów przyjmujących uchodźców z Ukrainy. Wyniki badania umożliwiają ocenę perspektyw rozwoju rynków pracy oraz mają praktyczne znaczenie dla opracowania skutecznych narzędzi regulacji rynków pracy obu krajów

Procesy koncentracji ziemi w Polsce w świetle paradygmatu rozwoju D.C. Northa

The subject of this paper is the process of land ownership consolidation. The primary goal of the research is to address the question of whether a connection exists between institutional conditions arising from various historical experiences in Polish regions and the dynamics of land ownership concentration processes in Poland, and whether this can lead to a spatially diversified model of development for Polish agriculture. The research was conducted based on a critical analysis of literature concerning institutional aspects of rural areas and data from the General Agricultural Censuses of 2010 and 2020. The research results are presented in the form of process mapping. As indicated by the conducted studies, land ownership concentration processes are advancing in Polish agriculture, leading to the emergence of industrial agriculture, which may contradict the paradigm of sustainable development. However, in spatial terms, these processes occur unevenly, and their scale and dynamics depend on different historical experiences. Concentration processes are primarily visible in western and northern Poland, regions where an almost complete population exchange occurred as a result of World War II, leading to a disruption of institutional continuity. In Southeastern and Central Poland, these processes occur more slowly. This may lead to the formation of a dual model of agricultural development in Poland, where, on the one hand, industrial agriculture will operate, striving for increased competitiveness through productivity growth, and, on the other hand, sustainable agriculture will develop (in Southeastern and Central Poland).Przedmiotem rozważań w niniejszej pracy są problemy związane z procesem koncentracji własności ziemi. Głównym celem badań jest odpowiedź na pytanie, czy istnieje związek pomiędzy uwarunkowaniami instytucjonalnymi, wynikającymi z różnych doświadczeń historycznych polskich regionów, a dynamiką procesów koncentracji własności ziemi w Polsce i czy może to doprowadzić do zdywersyfikowanego przestrzennie modelu rozwoju polskiego rolnictwa. Badania zostały przeprowadzone w oparciu o krytyczną analizę literatury przedmiotu dotyczącej aspektów instytucjonalnych obszarów wiejskich oraz dane z Powszechnych Spisów Rolnych z 2010 i 2020 r. Wyniki przedstawiono w formie mapowania procesów. Na podstawie badań można stwierdzić, że w polskim rolnictwie postępują procesy koncentracji własności ziemi, prowadzące do powstawania rolnictwa industrialnego, co może stać w sprzeczności z paradygmatem zrównoważonego rozwoju. W wymiarze przestrzennym procesy te zachodzą jednak nierównomiernie, a ich skala i dynamika zależą od odmiennych doświadczeń historycznych. Przede wszystkim procesy koncentracji widoczne są w zachodniej i północnej Polsce, czyli w regionach, w których w rezultacie II wojny światowej nastąpiła niemalże całkowita wymiana ludności, co doprowadziło do zerwania ciągłości instytucjonalnej. W Polsce południowo-wschodniej i centralnej procesy te zachodzą wolniej. Może to przyczynić się do ukształtowania dualnego modelu rozwoju rolnictwa w Polsce, w którym to z jednej strony funkcjonować będzie rolnictwo industrialne dążące do wzrostu konkurencyjności poprzez wzrost produktywności, a z drugiej strony rozwijać się będzie rolnictwo zrównoważone (w południowo-wschodniej i centralnej Polsce)

Adaptacja miejskiego systemu wodnego do zmian klimatu – narzędzia i źródła finansowania

Due to increasing anthropopression, cities accumulate many stress factors for water resources and, at the same time, are particularly exposed to the effects of climate change. In the plans for adapting large cities in Poland (44MPA and Warsaw), the water economy was recognized as the most sensitive sector, which affects the functioning of other urban sectors. The article aims to systematize the tools for adapting Polish cities to the main water-hazards associated with climate change, as well as to indicate sources of their funding. The first part presents the main threats resulting from urbanization and climate change for water systems in cities. Based on international and national experiences, a classification of remedial actions is made, and potential benefits from their application are indicated. Next, the sources of funding for adaptive investments in Poland are analyzed in the context of the specifics of water subsectors and the choice of adaptation options. Water infrastructure is generally capital-intensive and long-term and serves public purposes, so it is financed from public budgets, including EU funds and programs. The conclusions drawn from the study are the necessity of an integrated approach to water threats and urban development, considering the benefits of NbS, raising awareness among local users, and broader involvement in financing the water security of cities and municipalities.Artykuł ma na celu usystematyzowanie narzędzi adaptacji polskich miast do głównych zagrożeń wodnych towarzyszących zmianom klimatu, a także wskazanie źródeł ich finansowania. W pierwszej części przedstawiono główne zagrożenia wynikające z urbanizacji i zmian klimatu dla systemów wodnych w miastach. W oparciu o doświadczenia międzynarodowe i krajowe dokonano klasyfikacji działań zaradczych oraz wskazano potencjalne korzyści z ich zastosowania. Następnie przeanalizowano źródła finansowania inwestycji adaptacyjnych w Polsce w kontekście specyfiki podsektorów wodnych oraz wyboru opcji adaptacji. Wnioski płynące z opracowania to konieczność zintegrowanego podejścia do zagrożeń wodnych i rozwoju miast, uwzględnianie korzyści z NbS, podnoszenie świadomości lokalnych użytkowników i szersze ich włączenie w finansowanie bezpieczeństwa wodnego wspólnot lokalnych

W kierunku gminy miejsko-wiejskiej: analiza możliwości i konsekwencji ewentualnej konsolidacji miasta i gminy wiejskiej Wągrowiec

The main objective of this article is to assess the possibilities and consequences of a potential consolidation of the town and rural municipalities of Wągrowiec into a single local government unit – an urban-rural municipality. The spatial scope of the study covers two administratively separate yet functionally interconnected local governments located in the Greater Poland Voivodeship, within Wągrowiec County. The temporal scope refers to the state as of 2022, with a projection of the potential effects of consolidation through 2030. The study consists of five main stages. The first stage includes a review of the literature on municipal consolidation reforms in both international and national contexts. The second stage presents the geographical location and characteristics of the two municipalities. The third stage discusses the potential opportunities and consequences of a merger, including the identification of possible financial benefits – particularly the ministerial consolidation bonus. The fourth stage presents the results of a survey conducted among residents of both the town and rural municipalities of Wągrowiec, covering their opinions on the proposed merger, willingness to participate in a potential referendum, and perceptions of potential benefits and risks associated with creating a new administrative unit. The final stage provides conclusions and recommendations embedded in a broader discussion on the future of urban and rural municipalities and the feasibility of their potential consolidation. The analysis indicates that a newly formed urban-rural municipality could receive a ministerial bonus of over PLN 33 million within five years, which would significantly enhance investment capacity, particularly in the rural areas. Survey results suggest that residents of both municipalities would be likely to participate in a possible referendum on the merger.Głównym celem artykułu jest określenie możliwości i konsekwencji ewentualnej konsolidacji miasta i gminy wiejskiej Wągrowiec w jedną jednostkę samorządu terytorialnego, tj. gminę miejsko-wiejską. Zakres przestrzenny pracy obejmuje dwa odrębne administracyjnie, lecz funkcjonalnie powiązane samorządy lokalne, położone w województwie wielkopolskim, w powiecie wągrowieckim. Zakres czasowy odnosi się natomiast do stanu na rok 2022, z projekcją skutków ewentualnej konsolidacji do roku 2030. Opracowanie zostało podzielone na pięć zasadniczych etapów. Z analizy wynika, że nowo utworzona gmina miejsko-wiejska mogłaby otrzymać bonus ministerialny w wysokości ponad 33 mln zł w ciągu pięciu kolejnych lat, co stworzyłoby znaczący potencjał inwestycyjny, zwłaszcza dla obszaru wiejskiego. Wyniki badań ankietowych wykazały, że mieszkańcy obu gmin raczej wzięliby udział w ewentualnym referendum dotyczącym połączenia gmin w jedną jednostkę samorządu terytorialnego

Środowiskowe i społeczne korzyści rewitalizacji terenów poeksploatacyjnych z perspektywy świadczeń ekosystemowych. Przykład Stawów Hubertus w Mysłowicach

The presented study identifies the premises for understanding the idea of ecological restoration and shows the benefits that can be obtained from adequately planned restoration of post-mining areas. Ecosystem services were used to link the decision-making process and possible benefits. This approach’s conceptual framework considers environmental benefits (regulatory and provisioning services) and includes social benefits in the assessment. Although it focuses on the restoration of degraded ecosystems, ecological restoration can contribute to the creation or strengthening of cultural services provided by functioning ecosystems. However, the assessment of cultural services is not based on the analysis of the typology of ecosystems or ecological processes but is based on the perception of people who interact with the ecosystems that are the subject of their interest (Brancalion et al. 2014). Hence, the study used a combination of two methods: expert assessment of ecosystem potential (Burkhard et al. 2014), which enables preliminary identification and comparison of benefits provided by ecosystem systems planned in different revitalization scenarios, and verification of these scenarios by potential users, which will take into account their preferences and expectations, combining environmental and social aspects of the revitalization process. The case study Stawy Hubertus, showed that restoration of post-mining areas provides ecosystem services that are identified, used by residents, and for which they have their preferences. This supports the strong recommendation to use ES as a social indicator of restoration, supporting decision-making processes to strengthen residents’ quality of life and ensure the sustainable transformation of post-mining regions.Opracowanie identyfikuje przesłanki do zrozumienia idei rewitalizacji ekologicznej oraz wskazuje korzyści, jakie można uzyskać z odpowiednio zaplanowanej odnowy terenów poeksploatacyjnych. Jako ogniwo łączące proces decyzyjny oraz możliwe do uzyskania korzyści zastosowano koncepcję świadczeń ekosystemowych (Costanza i in. 1997, Solon 2008). Badania przeprowadzone na obszarze Stawów Hubertus w Mysłowicach wykazały, że rewitalizacja terenów poeksploatacyjnych dostarcza usługi ekosystemowe, które są identyfikowane, wykorzystywane przez mieszkańców i co do których mają oni swoje preferencje. Przemawia to za zdecydowaną rekomendacją wykorzystania świadczeń ekosystemowych jako społecznych wskaźników rewitalizacji, stanowiących wsparcie procesów decyzyjnych, ukierunkowanych na poprawę jakości życia mieszkańców i zapewniających zrównoważoną transformację regionów pogórniczych

Innowacje w procesach zarządzania zasobami ludzkimi przedsiębiorstw województwa warmińsko-mazurskiego

Organizations, regardless of their division criteria, strive to achieve a competitive position on the market in which they operate. For this purpose, they use various strategies aimed at optimal use of their resources. Management theorists and practitioners emphasize that the success of any organization depends primarily on the quality of competences of employees who are able to respond to new challenges resulting from ongoing changes, including: in the implementation of the latest technologies. In this context, there is a question about innovative activities in the field of human resources management (HRM), which should result in an increase in the competitiveness of a given entity. Hence, the aim of the research was to identify innovative activities in HRM task areas. The research was conducted in 110 organizations operating in the Warmian-Masurian Voivodeship. The research used the diagnostic survey method and descriptive statistics. Based on the results obtained, it can be concluded that the innovation of personnel processes is carried out mainly in the field of recruitment and selection of employees, their professional development and evaluation, as well as in the scope of streamlining personal administrative activities. Limited use of innovative solutions in all task areas of personnel functions is unfavorable because it may reduce the pro-innovation activity of employees.Organizacje, niezależnie od kryteriów ich podziału, dążą do uzyskania konkurencyjnej pozycji na rynku, na którym działają. W tym celu stosują różne strategie, m.in. wdrażanie innowacyjnych rozwiązań w obszarze zadaniowym zarządzania zasobami ludzkimi. W tym kontekście zachodzi pytanie o innowacyjne działania w realizacji funkcji personalnej, które w konsekwencji powinny skutkować wzrostem konkurencyjności danego podmiotu. Zauważa się, że istniejące publikacje dotyczą zazwyczaj dużych podmiotów biznesowych. Występuje zaś niedostatek empirycznych opracowań odnoszących się do przedmiotowych praktyk w podmiotach MSP. Stąd celem badań była identyfikacja działań innowacyjnych w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi (zzl), głównie w podmiotach mikro, małych i średnich według liczby zatrudnionych pracowników. Badania przeprowadzono w 110 podmiotach działających w województwie warmińsko-mazurskim. Na podstawie uzyskanych rezultatów można stwierdzić, że działania innowacyjne w zakresie zzl realizowane są przede wszystkim w obszarach doboru, rozwoju zawodowego oraz oceniania pracowników. Zakłada się, że prezentowany artykuł wpisze się w minimalizowanie luki badawczej