Ekonomiczne aspekty skuteczności systemowej pomocy osobom uprawnionym do alimentów w ujęciu regionalnym

The system for assisting individuals entitled to child support provides financial support to children in situations where close relatives and legal enforcement of child support obligations fail. According to data from Statistics Poland (GUS ŚNR 2024), 2.0 million payments from the child support fund were made in 2023, amounting to a total of PLN 870.4 million, while the total amount of outstanding child support debt exceeded PLN 14 billion. In line with the principles of welfare economics, this system, through resource redistribution, reducing inequality, and alleviating poverty, has the potential to enhance overall social welfare while minimizing the societal costs of uncollectible child support. Additionally, the mechanisms embedded in the system to influence child support debtors are designed to reduce the societal burden of its operation. The realization of these benefits depends on the effectiveness of the system in fulfilling its designated functions. The primary objective of this study is to assess the effectiveness of the Polish system for assisting individuals entitled to child support from a regional perspective and in terms of the economic aspects of its operation. The analysis covers both the support provided to individuals facing financial hardship due to uncollectible child support and the institutional measures aimed at increasing the accountability of those obligated to pay child support. The analysis of the effectiveness of the support system for individuals entitled to alimony in Poland, conducted from a regional perspective, has provided conclusions that help identify challenges related to the implementation of its objectives. The framework of support established by the provisions of the Act on Assistance for Persons Entitled to Alimony (u.p.o.u.a.), aimed at assisting individuals in difficult financial situations due to the inability to enforce alimony, combined with measures to increase the responsibility of those obligated to pay alimony, finds justification in economic theory. However, the results of the analyses indicate that, in practice, the principles of welfare economics are not being fully implemented, which affects the degree of achievement of long-term social benefits associated with the assistance. Conducting analyses from a regional perspective has allowed for the observation of differences in the effectiveness of the support system for individuals entitled to alimony across various voivodeships. First and foremost, the benefit amounts determined based on uniform principles do not, in light of the obtained results, ensure an allocation of resources adequate to the cost of living. Furthermore, the observed limited scale of actions aimed at disciplining alimony debtors provides grounds for a review of regional strategies and legal solutions in terms of their effectiveness. Additionally, considering the persistent, though gradually decreasing over the years, disparities between voivodeships in the percentage levels of alimony debtors against whom municipalities have taken action relative to the total number of alimony debtors, this review should also take into account the adaptation of these instruments to local conditions. The adopted comprehensive approach to examining the effectiveness of systemic support for individuals entitled to alimony, from the perspective of the overall objectives pursued by the system, has allowed for the identification of the main areas of the Polish alimony support system that require improvement, particularly in addressing regional differences.System pomocy osobom uprawnionym do alimentów wspiera finansowo dzieci, gdy zawodzą osoby najbliższe, ograniczając jednocześnie obciążenie społeczeństwa kosztami jego funkcjonowania. W 2023 r. wypłacono 2 mln świadczeń z funduszu alimentacyjnego na łączną kwotę 870,4 mln zł, natomiast łączna kwota zadłużenia z tytułu tych wypłat wyniosła ponad 14 mld zł (GUS ŚNR 2024). Głównym celem badań jest ocena skuteczności polskiego systemu pomocy osobom uprawnionym do alimentów w ujęciu regionalnym oraz z perspektywy ekonomicznych aspektów jego działania. Analiza obejmuje zarówno wsparcie udzielane osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej z powodu nieściągalności alimentów, jak i działania instytucjonalne zmierzające do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji

Wprowadzenie

Kolejny numer czasopisma „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna” poświęcony jest prezentacji dorobku naukowego pracowników Instytutu Ekonomii i Finansów UMCS. Autorami 11 artykułów są ekonomiści, traktujący przedmiot swoich zainteresowań w wymiarze terytorialnym. Część artykułów ma charakter teoretyczny, inne łączą teorię z empirią. Nowatorstwo prezentowanych rozważań dotyczyć może zarówno podejmowanej problematyki, jak i stosowanych metod. Artykuły zostały podzielone na cztery grupy. Pierwsza, najliczniejsza, dotyczy szeroko rozumianej problematyki ekologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem wyzwań związanych ze zmianami klimatu. Otwiera ją artykuł Joanny Szafran dotyczący adaptacji miejskiego systemu wodnego do zmian klimatu, ze szczególnym uwzględnieniem narzędzi i źródeł finansowania. W oparciu o doświadczenia międzynarodowe i krajowe dokonano w nim klasyfikacji działań zaradczych oraz wskazano potencjalne korzyści z ich zastosowania. Następnie przeanalizowano źródła finansowania inwestycji adaptacyjnych w Polsce w kontekście specyfiki podsektorów wodnych oraz wyboru opcji adaptacji

Od Redakcji

Oddając w Państwa ręce niniejszy tom „Rozwoju Regionalnego i Polityki Regionalnej”, mamy nadzieję, że włączą się Państwo w tworzenie kolejnych numerów naszego czasopisma, które jest indeksowane m.in. w bazie ERIH PLUS. Informujemy również, że według Komunikatu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 grudnia 2021 r. w sprawie wykazu czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych czasopismo „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, wydawane przez Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM, ma obecnie przyznane 70 punktów

Zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego województw w Polsce w latach 2011–2022. Prognozy na lata 2023–2025 z wykorzystaniem łańcuchów Markowa

The aim of the article is to present the disparities in the economic development levels of voivodeships in Poland from 2011 to 2022 based on the taxonomic indicator SK and to forecast the changes in the voivodeships’ membership in specific quartile groups for the years 2023–2025 due to the SK values. For selected macroeconomic variables, SK indicator values were calculated, identifying quartile groups of voivodeships with similar levels of economic development. The use of Markov chains allowed for the estimation of the transition probability matrix for voivodeships between groups, based on which forecasts of changes in the voivodeships’ membership in specific quartile groups were obtained for the next three years. The study showed an increase in the economic level of all Polish voivodeships. The Mazowieckie, Dolnośląskie, Wielkopolskie and Śląskie voivodeships belonged to the first quartile group throughout the analyzed period, achieving the highest level of economic development measured by the SK indicator. The most frequent transitions were between the second and third quartiles, while changes in the fourth quartile were observed very rarely. The average SK indicator values for the years 2011–2022 calculated for each voivodeship range from 0.4233 (Świętokrzyskie voivodeship) to 0.7809 (Mazowieckie voivodeship), confirming the persistent disparities in the economic development levels of voivodeships. The data used in the study was sourced from the Local Data Bank.Celem artykułu jest określenie zmian przynależności województw do poszczególnych grup kwartylowych ze względu na wartość wskaźnika SK mierzącego poziom rozwoju gospodarczego województw w latach 2011–2022 oraz prognoza przesunięć województw pomiędzy tymi grupami w kolejnych latach 2023–2025 z wykorzystaniem łańcuchów Markowa. Badanie wykazało wzrost poziomu gospodarczego wszystkich polskich województw. Województwa: mazowieckie, dolnośląskie, wielkopolskie i śląskie przez cały analizowany okres należały do pierwszej grupy kwartylowej, osiągając najwyższy poziom badanego zjawiska mierzonego wskaźnikiem SK. Najczęściej występowały zmiany przynależności pomiędzy drugą a trzecią grupą, podczas gdy zmiany w czwartej grupie kwartylowej obserwowano bardzo rzadko. Średnie wartości wskaźnika taksonomicznego SK z lat 2011–2022 obliczone dla każdego z województw wynoszą od 0,4266 do 0,7848, co potwierdza utrzymujące się dysproporcje w poziomie rozwoju gospodarczego województw. Źródłem danych wykorzystanych w badaniu jest Bank Danych Lokalnych

Potencjał chłodzący terenów zieleni na przykładzie parków miejskich Poznania i Wrocławia

Several studies indicate the cooling effect of urban greenery and their influence on mitigating the urban heat island effect. The results of studies can differ significantly based on various factors, with the primary factor being the research methods. This study aims to indicate a universal method for assessing the impact of green areas on the thermal environment using satellite images. Pilot studies were conducted for two cities, Poznań and Wrocław. Publicly available satellite scenes from Landsat 8–9 and Copernicus project data were used. The findings indicate that there are moderate variations in land cover between different cities, as well as significant differences in the number and types of parks. In Wrocław, 73 parks were identified, with 66% of them being forest parks. In Poznań, there were 48 parks, and 83% of them were predominantly grassy areas. In the case of surface waters and forest areas, the average land surface temperature was 28.8–30°C, while for squares and buildings, it was 36.2–36.7°C. Studies have shown that the range of the land surface temperature resulting from the land cover is about 11°C and that green areas play a crucial role in cooling the surroundings of parks. In Poznań, the average temperatures in the 0–100 m buffer were 0.6°C lower than in the 100–200 m buffer, in Wrocław this difference was 0.7°C. The temperature in the 0–100 m buffer was influenced by the vegetation index for parks (NDVI) and the height of buildings, and in the case of the 100–200 buffer around the park, also by the sealing of the surface. The methodology developed and adopted in the study of two cities allows for extending the research to other cities, even outside Poland.Celem niniejszych badań jest wskazanie uniwersalnej metody oceny wpływu terenów zieleni na termikę otoczenia z wykorzystaniem zdjęć satelitarnych. Przeprowadzono pilotażowe badania dla dwóch miast: Poznania i Wrocławia. Wykorzystano publicznie dostępne sceny satelitarne Landsat 8–9 oraz dane projektu Copernicus, stąd wypracowana i przyjęta w badaniach dwóch miast metodyka pozwala na rozszerzenie badań na inne miasta, także poza Polską. Badania wykazały, że rozpiętość temperatury powierzchni ziemi wynikającej z pokrycia terenu wynosi około 11°C oraz że tereny zieleni odgrywają bardzo istotną rolę w chłodzeniu otoczenia parków. W Poznaniu średnie temperatury w buforze 0–100 m były o 0,6°C niższe niż w buforze 100–200 m, we Wrocławiu różnica ta wynosiła 0,7°C. Na temperaturę w buforze 0–100 m wpływ miał indeks wegetacji dla parków (NDVI) i wysokość budynków, a w przypadku bufora 100–200 wokół parku – także uszczelnienie powierzchni

Laboratorium miejskie jako instrument budowy miast neutralnych dla klimatu – przykłady dobrych praktyk

Cities are a key area for taking pro-ecological activities and creating innovative solutions. Through cooperation, innovation, investment and education, they can play an important role in achieving climate neutrality by 2050. Therefore, city districts or their selected spaces function as laboratories of transformative pro-climate solutions. This is due to the instrument, which is called as a urban laboratory (urban lab). The urban lab is an instrument of cooperation between city authorities, residents, entrepreneurs, scientific entities and other stakeholders whose aim is to develop innovative solutions to urban problems, supporting the construction of neutral cities. An urban lab can be defined in many ways – as a physical (office) space where innovative solutions are developed, but it can also be a separate area of the city, e.g. a district or a street. Urban lab can also be a system for creating and testing innovative products and services that are intended to support the sustainable development of the city and improve the quality of life of residents. The essence of this instrument is based on cooperation between city stakeholders in order to develop innovative solutions to urban problems and test them in urban space. The aim of the article is to characterize the use of city laboratories along with examples of good practice. The publication analyzed and defined various forms of urban labs operating in cities around the world. In addition, leading urban labs and selected pro-ecological projects that were implemented in districts of cities such as Barcelona and Amsterdam were characterized. The experiences and selected achievements of the Polish precursors of this instrument – Urban Lab Gdynia and Urban Lab Rzeszów – were also recalled. The analyzes and characteristics of the above examples of good practices may be a source of inspiration for other Polish cities that are currently and in the future implementing climate neutrality strategies in their areas. The author’s part of the work is to initiate research on the issues of popularization and ways of using the urban laboratory as an instrument for building climate-neutral cities in Poland.Laboratorium miejskie (ang. urban lab) jest to instrument współpracy między władzami miast, mieszkańcami, przedsiębiorcami, podmiotami naukowymi i innymi interesariuszami, której celem jest opracowywanie innowacyjnych rozwiązań dotyczących problemów miejskich, sprzyjających budowie neutralnych klimatycznie miast. Celem artykułu jest charakterystyka różnorodnych form funkcjonowania laboratoriów miejskich wraz z przykładami dobrych praktyk, tj. głównych obszarów miasta podlegających transformacji klimatycznej wraz z kluczowymi projektami. W obliczu konieczności przystosowywania się polskich miast do zmian klimatycznych, przykłady funkcjonowania tego instrumentu oraz realizowanych za ich pomocą projektów mogą stanowić cenne źródło inspiracji dla decydentów miejskich. Autorską częścią pracy jest zainicjowanie badań nad problematyką popularyzacji i sposobów wykorzystania laboratorium miejskiego jako instrumentu budowy neutralnych klimatycznie miast w Polsce

Ocena ekoefektywności gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce z wykorzystaniem metody DEA

Co-efficiency in local government units represents a management philosophy focused on achieving three objectives: optimizing costs of providing local public services, minimizing their environmental impact, and ensuring high quality of life for residents. This comprehensive approach to evaluating municipal waste management systems considers both the need to minimize operational costs that affect fees paid by residents, as well as the necessity to reduce the negative impact of waste on society and the environment. Despite growing interest among researchers in the concept of eco-efficiency in local government, there is a lack of comprehensive empirical research evaluating waste management systems in Poland through the lens of this concept. In response to this research gap, this article presents the results of municipal waste management analysis conducted in 2023 in Polish cities constituting the cores of urban functional areas. The main objective of the study was to conduct a comprehensive comparative analysis of technical efficiency and eco-efficiency of waste management systems in the evaluated local government units. The research addresses challenges faced by Polish local governments related to implementing the circular economy concept and meeting obligations imposed by the European Union regarding specific municipal waste recycling targets and landfill reduction requirements. The research approach employed a two-stage methodology: first measuring technical efficiency and eco-efficiency of waste management using the data envelopment analysis (DEA) method with a non-oriented model assuming constant returns to scale, and then assessing the impact of environmental variables on the obtained efficiency indicators using Kendall’s tau correlation coefficient. The average level of efficiency indicators in 2023 was approximately 0.6, indicating a significant need for improvement in the functioning of waste management systems in the evaluated cities. The empirical analysis identified the main factors determining the efficiency of municipal waste management in the evaluated Polish cities: education level of the residents, the mass of generated waste, and the tourist activity of the city. Based on the obtained results, recommendations were formulated providing practical guidelines for the decision-makers regarding the improvement of waste management systems in the examined local government units.W artykule przeprowadzono analizę gospodarki odpadami komunalnymi w 2023 r. w polskich miastach stanowiących rdzenie miejskich obszarów funkcjonalnych. Głównym celem badań była kompleksowa analiza porównawcza efektywności technicznej i ekoefektywności systemów gospodarowania odpadami w wyżej wspomnianych miastach. Zastosowane podejście badawcze obejmowało pomiar obu efektywności za pomocą metody DEA oraz ocenę wpływu zmiennych środowiskowych na uzyskane wyniki. Średni poziom wskaźników efektywności w 2023 r. kształtował się na poziomie około 0,6, co wskazuje na potrzebę poprawy funkcjonowania systemów gospodarowania odpadami w ocenianych miastach. Na podstawie przeprowadzonej analizy empirycznej zidentyfikowano również główne czynniki warunkujące efektywność gospodarowania odpadami komunalnymi w polskich miastach oraz sformułowano rekomendacje służące poprawie funkcjonowania tych systemów w badanych jednostkach samorządu terytorialneg

Restoring the memory of the Jewish minority in a cityscape: a case study of Poznań

W krajobrazie zapisana jest pamięć. Może ona być podtrzymywana, zapomniana, przywrócona lub wymazana przez społeczność lokalną. Ze względu na niejednorodność społeczności lokalnych, w krajobrazie zapisane są różne pamięci, a polityka pamięci zależy od ideologii i trendów społecznych. Szczególnie trudna jest sytuacja mniejszości, które często są zdominowane przez większość także w krajobrazie. Autorka skupia się na analizie nośników pamięci o żydowskiej mniejszości na przykładzie studium przypadku Poznania. W rezultacie wskazuje 40 takich elementów, w tym 37 w krajobrazie miasta. W ich uaktywnianiu bierze udział wielu interesariuszy, a proces ten przyśpieszył w ciągu ostatnich 25 lat, jednakże jest to dopiero początek pracy nad przywracaniem pamięci o mniejszości żydowskiej w mieście.The landscapes bear different memories which can be held, sustained, forgotten, or erased by local communities. As the local society is usually non-homogeneous, there are different memories, and the policy of memory depends on the politics and also on global social trends. Especially difficult is the situation of minorities, whose memory is dominated in the cityscape by the ruling majority. The author focuses on the analysis of Jewish memory carriers using the case study of Poznań in Poland. As a result, forty of them have been defined and analysed in a cityscape. There are many actors involved, and the process of restoring memory to the landscape has accelerated in the last 25 years, but it is still at its beginnings

Wpływ polityki regionalnej na poziomie NUTS 2 na rozwój gospodarki cyfrowej w Polsce

This article examines the role of regional policy in shaping the development of the digital economy in Poland, with a focus on the NUTS 2 level (voivodeships). Its main objective is to assess the extent to which regional development strategies incorporate issues related to digital transformation, and to evaluate how closely they align with the actual level of digital development across regions. The study employs two complementary approaches: a qualitative analysis of 16 regional strategies for the period up to 2030, and a quantitative analysis based on selected statistical indicators related to digital infrastructure, competencies, and employment in high-tech sectors. The qualitative part involves classifying regions according to the presence and intensity of references to key components of the digital economy, such as infrastructure, digital education, e-services, and the technological transformation of enterprises. The quantitative analysis draws on six diagnostic indicators, which were normalized and aggregated into a synthetic digital development index. Using the Jenks natural breaks method, three levels of digital development were identified: high, medium, and low. The comparative analysis highlights regions where strategic planning is consistent with actual development, as well as those where significant discrepancies exist. The results indicate that regional policy can play different roles: reinforcing (in digitally advanced regions), aspirational (in those aiming to catch up), or marginal (where digital themes are insufficiently addressed in strategic documents). The article also discusses the study’s limitations, including the temporal mismatch between strategic documents and statistical data, the limited set of indicators used, and the exclusion of other levels of public policy. Future research directions include correlation analysis, evaluation of policy implementation, and more in-depth institutional and territorial studies. The findings contribute to the ongoing debate on the effectiveness of regional policy as an instrument for supporting digital transformation in Poland.Artykuł analizuje wpływ polityki regionalnej na poziomie NUTS 2 na rozwój gospodarki cyfrowej w Polsce. W badaniu zestawiono treść strategii rozwoju 16 województw do 2030 r. z aktualnymi wskaźnikami opisującymi stan cyfryzacji. Zastosowano analizę jakościową oraz ilościową, uzupełnioną taksonomią, która pozwoliła wyodrębnić trzy poziomy rozwoju cyfrowego. Wyniki pokazują znaczące różnice regionalne – w niektórych województwach polityka regionalna wzmacnia istniejący potencjał, w innych pełni funkcję aspiracyjną. Wskazano również przypadki braku spójności między strategiami a rzeczywistością. Artykuł kończy się refleksją nad ograniczeniami badania i propozycją dalszych kierunków analizy, w tym badań korelacyjnych oraz oceny wdrażania polityk cyfrowych

Przestrzenna koncentracja regionalnych źródeł wiedzy w Polsce: rola uczelni w procesie patentowania w latach 2020–2024

This article examines the spatial concentration of granted patents in Poland from 2020 to 2024, focusing on the role of public and ecclesiastical universities in fostering innovation. The study assesses whether higher education institutions serve as key centers of knowledge creation and technological advancement and explores regional disparities in patenting activity. Given the importance of intellectual property as a measure of a country’s innovation capacity, understanding the geographic distribution of patents can provide valuable insights into the mechanisms of knowledge transfer, commercialization of research, and regional innovation ecosystems. The analysis reveals that Poland’s patenting activity is heavily concentrated in a few major academic and economic centers. The highest number of granted patents was recorded in Warsaw (1,239), followed by Kraków (1,052), Lublin (711), Wrocław (653), and Poznań (529). These cities demonstrate a high correlation between the number of patents and the presence of universities, indicating the significant role of academic institutions in fostering technological progress. This analysis examines the relative intensity of patenting activity in five major Polish academic centers by assessing two additional indicators: the number of patents per 100,000 inhabitants and the number of patents per university. Lublin demonstrates the highest values in both metrics, indicating a particularly strong academic contribution to patent production relative to its population size and institutional base. These findings suggest a concentrated and efficient innovation system in Lublin, with universities serving as key drivers of knowledge commercialization. In the analyzed urban centers, universities constitute the primary source of patenting activity, accounting for a significant share of all granted patents: Warsaw – 31%, Kraków – 48%, Lublin – 56%, Wrocław – 36%, and Poznań – 41%. In contrast, other institutions such as business incubators and technology parks play a relatively marginal role in the overall structure of patent generation. A key finding of this study is the pronounced regional disparity in patenting activity. Western and central Poland exhibit significantly higher patenting rates compared to the eastern regions, with Lublin being a notable exception. The spatial concentration of patents in a limited number of metropolitan areas highlights the uneven distribution of innovative potential across the country. The relatively low number of granted patents in smaller cities and rural areas suggests that the benefits of innovation are not evenly distributed and that certain regions may face structural barriers to technological development. These disparities may stem from a variety of factors, including differences in industrial structures, access to research infrastructure, and the extent of collaboration between academia and industry. The results of the study confirm that universities play a crucial role in the national innovation system, but their impact varies depending on the efficiency of technology transfer mechanisms. The analysis of regional innovation strategies reveals significant variation in how Polish voivodeships conceptualize the role of universities in knowledge creation and patenting. Notably, the Lublin region demonstrates the highest relative intensity of patent activity – both per capita and per university – which aligns with its strategic emphasis on academic institutions as central actors in regional innovation systems. In cities with strong innovation ecosystems, such as Warsaw and Kraków, patenting activity is driven by well-developed research and development (R&D) infrastructure, robust cooperation between universities and the private sector, and access to financial resources. Conversely, in regions with weaker innovation networks, the presence of universities alone does not necessarily translate into high levels of patenting activity.Artykuł analizuje przestrzenną koncentrację patentów udzielonych w Polsce w latach 2020–2024, uwzględniając rolę uczelni publicznych w procesie generowania innowacji. Wyniki wskazują na dominację Warszawy i Krakowa jako głównych źródeł wiedzy oraz ujawniają regionalne dysproporcje w aktywności innowacyjnej. Wśród miast o łącznej liczbie patentów przewyższającej 500 znalazły się również Lublin, Wrocław i Poznań. Województwa śląskie, mazowieckie, wielkopolskie, łódzkie i pomorskie charakteryzują się wyższą liczbą małych (o małej liczbie uzyskanych patentów) źródeł wiedzy, natomiast lubuskie, kujawsko-pomorskie i warmińsko-mazurskie niewielką liczbą ośrodków i o niskiej aktywności patentowej. Udowodniono, że uczelnie stanowią główne źródło wiedzy, generując znaczną część patentów w badanych miastach, a Lublin jest dominującym ośrodkiem pod względem liczby patentów przypadających na 100 000 mieszkańców oraz na jedną uczelnię