Działalność Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska w sferze ochrony i adaptacji historycznych obiektów poprzemysłowych do współczesnych funkcji

The adaptive reuse of historic buildings is one of the important contemporary challenges of spatial management. The aim of the study was to verify whether and to what extent adaptive processes can be effectively implemented by NGOs. The text analyzes the activities of such an entity, answering the question of to what extent its intervention has become an opportunity for the survival of post-industrial heritage resources in a way that preserves their substance, cultural values, and relations with the surrounding space and community. The case study concerns an example of such an organization – the Foundation for the Preservation of Silesian Industrial Heritage. The analysis of the NGO’s activities was based on materials provided by the Foundation, an interview with the Foundation’s head, and information obtained from Foundation employees, as well as participant observation and visits to facilities managed by the Foundation. The analysis covers the period from 2004, when the NGO took over the first of the buildings. The organization performs, albeit with varying intensity and effect, all the functions that a NGO involved in the care of heritage sites and spaces can perform. The most important of these are inducing local change and indirectly influencing the activities of other entities, building resource resilience, and implementing a service program of historical, social, and ecological significance. The organization’s influence on mobilizing capital is also important, in particular the involvement of local communities in the participatory management of heritage spaces.Adaptacyjne ponowne użycie obiektów historycznych stanowi jedno z ważnych współczesnych wyzwań gospodarki przestrzennej. Celem badania była weryfikacja, czy i w jakim wymiarze procesy adaptacyjne mogą skutecznie być realizowane przez organizacje pozarządowe. W tekście poddano analizie działanie takiego podmiotu, odpowiadając na pytanie, na ile jego ingerencja stała się szansą dla przetrwania trudnego zasobu dziedzictwa poprzemysłowego w sposób zachowujący jego substancję, wartości kulturowe oraz relacje z otaczającą przestrzenią i społecznością. Studium przypadku dotyczy Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska. Analizą objęto okres od roku 2004, w którym NGO przejęło pierwszy z obiektów historycznych

Dobre praktyki w projektowaniu zielonych budżetów obywatelskich w Polsce

The article examines the design and practice of 13 standalone green participatory budgets implemented in Poland between 2016 and 2024. The research combines a literature review with critical analysis of local regulations to identify good practices that advance procedural and distributive dimensions of environmental justice. The study addresses three questions: (1) which local authorities adhere most and least closely to environmental-justice principles in their green participatory budgets; (2) which statutory and organisational arrangements most effectively enhance procedural and distributive justice; and (3) what shortcomings characterise the examined mechanisms and how these can be addressed to realise the full potential of green participatory budgets. Findings show considerable variation in how rules are devised. On the whole, procedures in Łódź and Ustka align most strongly with the environmental-justice framework, while several municipalities struggle to satisfy even basic procedural or distributive criteria. Several good practices are highlighted, including consulting residents when drafting procedures (Łódź) and expe-rimenting with alternative vote aggregation methods to limit elite capture (Wieliczka). Overall, existing rules contribute far more to procedural than to distributive justice. Yet, the key necessary improvement across all municipalities is the introduction of a distinct evaluative stage within participation schedules, enabling civil society to engage more actively in co-creating and revising the rules of participation.Celem artykułu jest identyfikacja dobrych praktyk w projektowaniu zasad funkcjonowania zielonych budżetów obywatelskich w Polsce oraz wskazanie możliwych sposobów udoskonalenia tego narzędzia. Badaniem objęto 13 polskich samorządów, które wdrożyły swoje procedury w latach 2016–2024. Badania wykazały zróżnicowanie podejść w projektowaniu zielonych budżetów obywatelskich przez polskie samorządy. Obok procedur wyróżniających się pozytywnie (Łódź, Ustka) zidentyfikowano liczne rozwiązania o konstrukcjach umiarkowanie lub nieznacznie związanych z ideą sprawiedliwości ekologicznej. W doskonaleniu zielonych budżetów obywatelskich należy skupić się m.in. na konsekwentnym włączaniu społeczeństwa obywatelskiego na etapach selekcji zadań (niezależnie od przyjętego trybu ich wyłaniania), a także ewaluacji procedury oraz projektowania jej zasad

W stronę samopodtrzymywalności regionów. Perspektywa strategii inteligentnych specjalizacji

Maciej Tarkowski Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2025, 366 s.,ISBN 978-83-8206-752-1 Autor podjął próbę określenia prawidłowości rządzących transformacją regionów do samopodtrzymywalności, w szczególności wskazania terytorialnie zróżnicowanych mechanizmów oraz przyczyn porażek i sukcesów w zwiększaniu stopnia samopodtrzymywalności produkcji i konsumpcji. To główny cel rozważań prowadzonych na płaszczyźnie teoretycznej i empirycznej. Osadzono je w perspektywie strategii inteligentnych specjalizacji, stanowiących narzędzie terytorialnie ukierunkowanej polityki innowacyjnej Unii Europejskiej. Strategie te wdrożono po raz pierwszy na szeroką skalę w ramach długoterminowego budżetu UE na lata 2014–2020. Stworzyło to okazję do wglądu w oddziaływanie nowych narzędzi publicznej interwencji na procesy rozwoju regionalnego. Architektura strategii, oparta z jednej strony na oddolnych procesach przedsiębiorczego odkrywania, z drugiej – na zbiorowym, społecznie legitymowanym definiowaniu priorytetów rozwojowych, pozwoliła w wieloaspektowy sposób prześledzić procesy formowania regionalnych ścieżek ewolucji gospodarczej

Zapotrzebowanie na nową zabudowę mieszkaniową według zasad planu ogólnego a procesy demograficzno-przestrzenne i dotychczasowa praktyka urbanistyczna

The article presents a series of original basic research focused on estimating the demand for new housing development (ZAP) and spatial-demographic balances, which, in master plans, are a determinant of the area’s possibilities for spatial development in the borough. In addition to ZAP, the work included an overview of related demographic, housing and construction market dynamics. The study aimed to assess the impact of the expected results from the balance sheets on the improvement of spatial structures within boroughs as part of the ongoing reform of spatial planning. The result of the research shows that the introduced balancing model based on a uniform ZAP estimation algorithm for all local governments can hardly be considered an optimal solution. It is based on the concept of duplicating the results of urbanization of the last 20 years, which limits the development opportunities of most cities and, contrary to the intentions of the legislator, disproportionately promotes boroughs in suburbanization areas. In addition, the construction of the regulations is so incomplete that most municipalities outside of urban functional areas will receive an individual, uniform, flat-rate calculation – independent of the ZAP precomputing. A comparison of the results of the research subgroups raises uncertainty when it comes to the effects of future master plans, especially from the perspective of the country’s development priorities and the formation of its settlement structure.Artykuł przedstawia serię autorskich badań podstawowych skupionych wokół szacowania zapotrzebowania na nową zabudowę mieszkaniową (ZAP) i bilansów przestrzenno-demograficznych, które w planach ogólnych są wyznacznikiem obszarowych możliwości rozwoju przestrzennego gmin. Oprócz ZAP prace objęły przegląd powiązanych z nim procesów demograficznych, mieszkaniowych i dynamiki rynku budowlanego. Celem badań była próba oceny wpływu bilansów na zmianę struktur przestrzennych gmin w ramach toczącej się reformy planowania przestrzennego. Na ich podstawie można stwierdzić, że wprowadzony model bilansowania oparty na jednolitym dla wszystkich samorządów algorytmie szacowania ZAP trudno uznać za rozwiązanie optymalne. Przegląd wyników rodzi wątpliwości co do skutków przestrzennych przyszłych planów ogólnych zwłaszcza z perspektywy priorytetów rozwojowych państwa i kształtowania jego struktury osadniczej

Modernizm vs postmodernizm – rola formy urbanistycznej w kształtowaniu jakości życia na przykładzie osiedli Radogoszcz Zachód i Radogoszcz Wschód w Łodzi

A common residential environment in Poland is post-war neighbourhoods, the so-called large socialist housing estates. Their plans and construction adhered to the principles of architectural, urban design, and planning movements, including modernism and postmodernism. Both modernism and postmodernism recognised the need to create high-quality residential environments. However, they proposed different urban forms to address this need. The question is, which urban form – i.e., modern or postmodern – performs better from the perspective of life quality. Therefore, in this paper, we explore the role of urban form for life quality by studying two neighbouring large housing estates in Lodz, Poland – Radogoszcz Zachód and Radogoszcz Wschód – which were planned, designed and constructed according to the principles of modernism and postmodernism, respectively. To these ends, we employed field and online queries, and online surveys to capture the objective and subjective dimensions of life quality. As a result, we revealed apparent differences in the urban forms between these two estates, but a relatively similar objective dimension of life quality available on both. At the same time, we found some differences in the subjective assessments of urban form made by residents of the estates, generally favouring the postmodernist one. Despite this tendency, the overall subjective assessment of life quality in both estates turned out to be almost equal. This finding may suggest that, when considering their overall life quality, residents were not primarily guided by the issue of urban form.Powojenne osiedla blokowe stanowią powszechną przestrzeń mieszkaniową w Polsce. Celem artykułu jest zatem eksploracja roli formy urbanistycznej takich osiedli w kształtowaniu jakości życia ich mieszkańców. Badaniu porównawczemu poddano dwa łódzkie osiedla – Radogoszcz Zachód i Radogoszcz Wschód – które powstały odpowiednio na założeniach modernizmu i postmodernizmu. Badanie objęło kwerendy terenową i kameralną oraz ankietę. Ujawniło ono znaczące różnice w formie urbanistycznej obu osiedli, a zarazem względnie zbliżone, obiektywne warunki kształtowania jakości życia na ich obszarze. Z kolei formę urbanistyczną oraz aspekty subiektywnej jakości życia oceniono korzystniej na osiedlu postmodernistycznym w porównaniu z modernistycznym. Oceny aspektów jakości życia nieodnoszących się wprost do przestrzeni mieszkaniowej okazały się niemal identyczne wśród mieszkańców obu osiedli

Wprowadzenie

Zapraszamy Państwa do zapoznania się z nr 78 czasopisma „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna” przygotowywanego przez Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Stanowi on zbiór dziesięciu artykułów opracowanych przez autorów z ośrodków naukowych z całej Polski w formule varia. W tomie tym autorzy poruszają zróżnicowane zagadnienia dotyczące uwarunkowań, przebiegu i konsekwencji procesów rozwoju społeczno-gospodarczego zachodzących w Polsce zarówno na poziomie regionalnym, jak i lokalnym, analizują znaczenie kapitału społecznego w kształtowaniu współczesnych procesów rozwojowych, dzielą się wynikami swoich badań odnoszącymi się do funkcjonowania samorządu lokalnego w Polsce oraz wyzwań związanych ze zwiększaniem partycypacji społecznej w jego funkcjonowaniu. Wskazują również na skutki zmian, jakie zaszły w Polsce w sferze planowania przestrzennego, omawiając ich następstwa dla zagospodarowania przestrzeni

Kapitał społeczny w perspektywie geograficznej – przegląd wybranych zagadnień badawczych

Choć początkowo koncepcja kapitału społecznego była rozwijana przede wszystkim na gruncie socjologii, stopniowo zainteresowanie nią pojawiło się wśród innych dyscyplin, w tym geografii. Z punktu widzenia geografii istotny jest nie tyle sam fakt istnienia tego kapitału, ile raczej to, gdzie on powstaje, jak jest przestrzennie zróżnicowany oraz czy za pomocą kapitału społecznego można wyjaśniać przestrzenne zróżnicowanie innych zjawisk i procesów społecznych, takich jak rozwój gospodarczy. Celem niniejszego artykułu jest przegląd wybranej problematyki badawczej dotyczącej kapitału społecznego w perspektywie geograficznej oraz dyskusja nad nią. Uwaga autorów skupiona jest przede wszystkim na zagadnieniach przestrzennego zróżnicowania kapitału społecznego oraz przyczyn tego zróżnicowania, wpływu kapitału społecznego na rozwój gospodarczy oraz mechanizmów tego wpływu, a także znaczenia kapitału tego typu dla międzynarodowej wymiany gospodarczej

Turystyka zrównoważona jako element planowania strategicznego i polityki regionalnej najbardziej atrakcyjnych regionów województwa wielkopolskiego

The article explores the extent to which principles of sustainable tourism are incorporated into the development strategies of the most tourist-attractive areas in the Greater Poland (Wielkopolska) region of Poland. The research covers 11 counties and 62 municipalities and is based on the analysis of strategic documents and expert interviews. Although tourism is generally acknowledged as an important sector in most local strategies, references to sustainability are rare and often vague. The study reveals that recommendations provided by the Tourism Sustainability Group (TSG) have not been fully implemented. There is a significant need for dedicated, sustainability-focused tourism strategies, better monitoring systems, and more active participation of local communities in tourism planning processes. While some municipalities demonstrate awareness of the potential for integrating tourism with other sectors such as agriculture or local craftsmanship, this remains limited. Similarly, although most of the strategic documents were developed using participatory methods and expert consultation, this involvement is rarely specific to tourism. Long-term planning and environmental limits, such as carrying capacity, are also insufficiently addressed. In conclusion, the article emphasizes the necessity for more comprehensive, practical, and context-specific planning tools that genuinely align with the principles of sustainable tourism in regional and local governance.Celem artykułu jest analiza stopnia uwzględniania zasad turystyki zrównoważonej w strategiach rozwoju najbardziej atrakcyjnych turystycznie regionów województwa wielkopolskiego. Badaniem objęto 11 powiatów i 62 gminy, wykorzystując analizę dokumentów oraz wywiady eksperckie. Choć turystyka jest obecna w większości strategii, zapisy dotyczące zrównoważonego rozwoju są nieliczne i ogólnikowe. Zaleceń Grupy ds. Turystyki Zrównoważonej (TSG) nie wdraża się w pełni. Artykuł wskazuje na potrzebę opracowania dedykowanych strategii, lepszego monitoringu oraz większego udziału społeczności lokalnych w planowaniu turystyki

Rynek powierzchni magazynowych w Wielkopolsce: kondycja i perspektywy rozwoju

Poland is one of the leading countries in the warehouse space rental market in Europe, and the Greater Poland (Wielkopolska) region accounts for nearly one-fifth of the national warehouse space, making it one of the key logistics regions in the country.The aim of this analysis is to assess the dynamics of changes in the warehouse space market in Greater Poland, with particular emphasis on its response to crisis situations. Empirical research was conducted based on primary data obtained from Colliers, one of the leading advisory agencies providing commercial real estate consulting services. The company’s internal data were analyzed using the methodology adopted by the author. A quantitative and qualitative approach was applied, which allowed for the analysis of numerical trends as well as the identification of structural and cyclical conditions influencing the development of this market segment. Among other findings, it was established that the pandemic had a positive impact on the warehouse market, while the war in Ukraine had a negative one. The Greater Poland market is highly sensitive in terms of existing, new, planned, and under-construction supply, as well as the vacancy rate. Demand is slowly increasing; however, it remains more than twice as low as in the post-pandemic period. From a structural perspective, Big-box and BTS (Built-to-Suit) facilities dominate the market. A small portion of the total GLA (Gross Leasable Area) is made up of warehouses intended for last-mile logistics (so-called LML) and Small Business Units (SBU). LML facilities are often larger than SBUs and are designed to handle large shipment volumes and operate in a cross-dock or micro-fulfillment model. Moreover, a dozen SBUs or LMLs do not equal the area of a single large Big-box facility, hence the differences. Considering the full scope of the analysis, it can be concluded that the Greater Poland warehouse market is gradually shifting toward the strongest players.Polska jest jednym z liderów wynajmu powierzchni magazynowych w Europie, a region wielkopolski ma blisko jedną piątą udziału w krajowej powierzchni magazynowej, co czyni go jednym z kluczowych regionów logistycznych w Polsce. Celem rozważań jest ocena dynamiki zmian na rynku powierzchni magazynowych w Wielkopolsce ze szczególnym uwzględnieniem jego reakcji na sytuacje kryzysowe. Między innymi ustalono, że pandemia pozytywnie wpłynęła na rynek magazynowy, a wojna na Ukrainie negatywnie. Rynek wielkopolski jest wysoko wrażliwy w odniesieniu do podaży istniejącej, nowej, planowanej i w budowie oraz poziomu pustostanów. Popyt powoli wzrasta, niemniej jest ponad dwa razy niższy niż w czasie popandemicznym. Według ujęcia strukturalnego dominują obiektu typu big-box i BTS. Rynek wielkopolski parametrycznie sukcesywnie przesuwa się w kierunku najsilniejszych regionów powierzchni magazynowych

Model struktury funkcjonalno-przestrzennej województwa: między teorią a praktyką

The research objective of our article is to expand the existing knowledge on the regional model of the functional and spatial structure as a mandatory element of development strategy with the perspective (i.e. knowledge and experience) of regional planning practitioners. The presented research is based on an analysis of legal texts, literature on the subject, and in-depth interviews with 88 experts, representatives of local government administration, and planning specialists. The study also covers regional development strategies. Furthermore, we attempted to assess the progress of integrating socio-economic and spatial planning systems in the context of legislative reforms in Poland. The research employs an interdisciplinary methodological approach. A detailed analysis of the law regulating the obligatory preparation of the regional model of the functional and spatial structure in regional and local development strategies was conducted. A review of the literature on the subject enabled the systematisation of scientific definitions of the ‘model’ and the identification of proposals for its key elements, pointing to the dominant visionary nature of this instrument. An important contribution of the article is the analysis of the practitioners’ perspective, based on a series of in-depth interviews conducted in 2024 as part of the ‘ReActPlan’ research project. The issues raised in the article focus on the content, nature and relations of the regional model of the functional and spatial structure with the regional spatial development plan, with regard to the proposed functional integration, which could reduce the time-consuming nature of the planning process. The article presents a critical analysis of the ill-considered sequence of implementing the reform of the development management system in Poland. It points out that the time-line obliging municipalities to prepare development strategies and general plans before the finalisation of work on new regional development strategies – and, consequently, their regional models of the functional and spatial structure – may significantly limit or even deprive the model of its coordinating role towards local self-government units, leading to a lack of the expected vertical and horizontal coherence in the development management system of Poland.W artykule podjęto próbę poszerzenia dotychczasowej wiedzy na temat modelu struktury funkcjonalno-przestrzennej jako elementu strategii rozwoju o perspektywę praktyków planowania regionalnego. Zaprezentowane badania opierają się na analizie tekstów prawnych, literatury przedmiotu oraz wywiadów pogłębionych z 88 ekspertami, przedstawicielami administracji samorządowej i specjalistami planowania. Analizą objęto również strategie rozwoju województw. Przeprowadzona przez autorów artykułu dyskusja odnosi się do zawartości, charakteru oraz relacji modelu z planami zagospodarowania przestrzennego województw. Ponadto autorzy scharakteryzowali wyzwania związane z sekwencją wprowadzania reformy systemu zarządzania rozwojem w Polsce