Cuadernos de Estudios Gallegos (E-Journal)
Not a member yet
542 research outputs found
Sort by
Manuel-Reyes García Hurtado (ed.), Soltando amarras. La costa noratlántica ibérica en la Edad Moderna, A Coruña, Universidade da Coruña, 2019 (Monografías Universidade da Coruña, 162), 398 págs. ISBN: 978-84-9749-750-3.
Francisco Cebreiro Ares, El Banco de San Carlos en Galicia (1783-1808). Periferia financiera, plata hispánica y final del Antiguo Régimen monetario, Paris, Éditions Hispaniques, Université Paris-Sorbonna, 2020.
La Santa Cena del colegio jesuítico de Monterrei (Ourense). Atribución, fuentes y difusión de un grabado de Johann Sadeler I y Peter de Witte
The Last Supper from Monterrei Castle, which has scarcely been studied, not only has an unusual theme but also unusual dimensions for an example of Galician art from the Ancient Regime. By combining cultural history and formal and iconographic studies, we analyse the painting with three initial hypotheses: its origin in a Jesuit foundation, its connection to Juan A. García de Bouzas and the use of a Flemish engraving as a model. The attribution to the College of Monterrei is supported by its IHS and the significance of the subject within the Society of Jesus. Moreover, we explain its probable presence in the “Museo de Pinturas de Orense” (1845-1852). There is plenty of evidence regarding the authorship by Bouzas or his workshop; from other works for the Jesuits, to formal and technical similarities with his own works and those of his master Luca Giordano. However, the lack of documentation forces us to propose a mere attribution. Finally, we have found the main artistic source of the work: an engraving by Johann Sadeler I –based on a painting by the Italo-Flemish artist Peter de Witte– that heads a dispersed artistic family of which, for the first time, we identify or link some copies.La Santa Cena del Castillo de Monterrei, de excepcional tema y dimensiones en el arte gallego de la Edad Moderna, apenas ha sido estudiada. Combinando la historia cultural y el estudio formal e iconográfico, analizamos la pintura con tres hipótesis de partida: su procedencia de una fundación jesuítica, su vinculación con Juan A. García de Bouzas y el uso de un modelo grabado flamenco. La adscripción al Colegio de Monterrei se ve respaldada por su IHS y la significación del tema para la Compañía. Además, exponemos su probable presencia en el “Museo de Pinturas de Orense” (1845-1852). De la autoría de Bouzas o su taller hay numerosos indicios: desde otros trabajos para los jesuitas hasta similitudes formales y técnicas con obras propias y de su maestro Luca Giordano. No obstante, la falta de documentación nos obliga a proponer una mera atribución. Por último, localizamos la principal fuente artística de la obra: un grabado de Johann Sadeler I basado en una pintura del ítalo-flamenco Peter de Witte que encabeza una dispersa familia artística de la que por primera vez identificamos o relacionamos algunas copias.
[gl] A Santa Cea do Castelo de Monterrei, de excepcional tema e dimensións na arte galega da Idade Moderna, apenas ten sido estudada. Combinando a historia cultural máis o estudo formal e iconográfico, analizamos a pintura con tres hipóteses de partida: a súa procedencia dunha fundación xesuítica, a súa vinculación con Juan A. García de Bouzas e o uso dun modelo gravado flamengo. A adscrición ao Colexio de Monterrei vese respaldada polo seu IHS e a significación do tema para a Compañía. Ademais, expoñemos a súa probable presenza no “Museo de Pinturas de Orense” (1845-1852). Da autoría de Bouzas ou o seu taller hai numerosos indicios: dende outros traballos para os xesuítas ata similitudes formais e técnicas con obras propias e do seu mestre Luca Giordano. Porén, a falta de documentación obríganos a propoñer unha mera atribución. Por último, localizamos a principal fonte artística da obra: un gravado de Johann Sadeler I baseado nunha pintura do italoflamengo Peter de Witte que encabeza unha dispersa familia artística da que por primeira vez identificamos ou relacionamos algunhas copias
La socialización de los notarios compostelanos en los siglos XIV-XVI a través de la cofradía de cambiadores de Santiago
The aim of this work is to study the social networks and practices of Compostela’s public notaries in the 14th-16th centuries through their affiliation to the Santiago Guild of Money Changers and the development of their profession. Thanks to the critical analysis of the Libros dos Cambeadores, the public notaries’ registers, the legislation, and other examples from the Iberian Peninsula, we shall prove that the Guild of Money Changers became a rallying point for the different kind of notaries, a space where they could build and strengthen their family relationships and professional bonds with the rest of the urban oligarchy. This situation was characterised by notaries’ inbreeding, their practices of marriage, the heritage of the notarial profession, the diversification of their economic activities, and finally their social mobility. In short, the public notaries of Santiago de Compostela became such an essential intermediary figure within society from the administrative, social, economic, and cultural point of view, due to their high socio-economic status and their work in the field of written culture.El objetivo de esta investigación es el análisis de las redes y prácticas sociales de los notarios compostelanos en los siglos XIV-XVI a través de su pertenencia a la cofradía de cambiadores de Santiago y del ejercicio de su profesión. Mediante una aproximación desde la diplomática a los Libros dos Cambeadores, a los protocolos notariales, a la legislación y a otros casos peninsulares, comprobaremos que la cofradía de cambiadores se convirtió en punto de encuentro de los distintos tipos de notarios, donde crear y asentar los vínculos familiares y profesionales con el resto de la oligarquía urbana. Una realidad marcada por la endogamia del notariado, su política matrimonial, la patrimonialización de los oficios, la diversificación de sus actividades económicas y, finalmente, la movilidad social de estos profesionales. En suma, los notarios compostelanos se convirtieron en intermediarios imprescindibles dentro de la comunidad en el plano administrativo, social, económico y cultural, gracias a su posición socioeconómica elevada y a su trabajo en el ámbito de la cultura escrita.
[gl] Nesta investigación analízanse as redes e prácticas sociais dos notarios composteláns nos séculos XIV-XVI a través da súa pertenza á confraría de cambiadores de Santiago e do exercicio da súa profesión. Mediante un achegamento dende a diplomática aos Libros dos Cambeadores, aos protocolos notariais, á lexislación e a outras casuísticas peninsulares, comprobaremos que a confraría de cambiadores se converteu nun punto de encontro dos distintos tipos de notarios, onde crear e asentar os vínculos familiares e profesionais co resto da oligarquía urbana. Unha realidade marcada pola endogamia do notariado, a súa política matrimonial, a patrimonialización dos oficios, a diversificación das súas actividades económicas e, finalmente, a mobilidade social destes profesionais. En suma, os notarios composteláns convertéronse en intermediarios imprescindibles dentro da comunidade no plano administrativo, social, económico e cultural, grazas á súa posición socioeconómica elevada e ao seu traballo no eido da cultura escrita
Una aproximación a Santiago y su urbanismo a través del colegio mayor La Estila y el Instituto de Investigaciones Agrobiológicas
This article not only aims to review the early work of the architect Miguel Fisac (1913-2006), but also to understand the impact he had on the cultural and urban development of Santiago de Compostela. Both Miguel Fisac and Santiago de Compostela are fundamental historical figures that require greater critical attention in the literature to appreciate the role they played in the political, ideological, and cultural development of Francoism. Miguel Fisac is one of the architects who, theoretically and practically, favoured the introduction of modernity into Spanish architecture after the Civil War.
From a practical point of view, two of the buildings he designed in his early years as an architect were decisive for the growth of Santiago de Compostela, not only because of the circumstances of the time, but also due to their relevance to urban planning, and to the scientific and university settings. These are the University Residence La Estila (1947/1948), that would boost the urban makeup of the northern part of the city; and the Institute of Agrobiological Research (1952), a building typology devoted to research within the framework of a university campus.Este artículo propone revisar la obra temprana del arquitecto Miguel Fisac (1913-2006) y entender el impacto que tuvo en el desarrollo cultural y urbano de Santiago de Compostela. Tanto Miguel Fisac como Santiago de Compostela son figuras históricas fundamentales que requieren mayor atención crítica en la literatura para entender el papel que jugaron en el desarrollo político, ideológico y cultural del Franquismo. Miguel Fisac es uno de los arquitectos que, teórica y prácticamente, favoreció la introducción de la modernidad en la arquitectura española tras la Guerra Civil.
Desde un punto de vista práctico, dos de los edificios que trazó en sus primeros años como arquitecto fueron determinantes en el crecimiento de Santiago de Compostela, tanto por el momento como por la relevancia en el ámbito urbanístico, científico y universitario. Se trata del colegio mayor La Estila (1947/1948), residencia para estudiantes universitarios que supondrá un impulso en el tejido urbano de la zona norte de la ciudad; y del Instituto de Investigaciones Agrobiológicas (1952), una tipología edilicia dedicada a la investigación en el marco de un campus universitario.
[gl] Este artigo propón revisar a obra temperá do arquitecto Miguel Fisac (1913-2006) e entender o impacto que tivo no desenvolvemento cultural e urbano de Santiago de Compostela. Tanto Miguel Fisac como Santiago de Compostela son figuras históricas fundamentais que requiren maior atención crítica na literatura para entender o papel que xogaron no desenvolvemento político, ideolóxico e cultural do Franquismo. Miguel Fisac é un dos arquitectos que, teórica e practicamente, favoreceron a introdución da modernidade na arquitectura española trala Guerra Civil.
Desde un punto de vista práctico, dous dos edificios que trazou nos seus primeiros anos como arquitecto foron determinantes no crecemento de Santiago de Compostela, tanto polo momento como pola relevancia no ámbito urbanístico, científico e universitario. Trátase do colexio maior La Estila (1947/1948), unha residencia para estudantes universitarios que suporá un pulo no tecido urbano da zona norte da cidade; e do Instituto de Agrobiológicas (1952), unha tipoloxía edilicia dedicada á investigación no marco dun campus universitario
Marta Cendón Fernández, Domingo L. González Lopo, Marcelino Agís Villav erde (coords.), Ochocientos años de la Orden de la Merced. Patrimonio, cultura y pensamiento, Santiago de Compostela, Teófilo Edicións, 2020, 233 págs. ISBN: 978-84-122463-0-8.
Feliciano Míguez y su Mapa del Reino. Una aportación a la cartografía de Galicia en el siglo XVIII
This paper is the public presentation of an unpublished map, created in 1763 by the Galician military engineer Feliciano Míguez, which was thought to be missing. The only reference to the engineer’s map was by the cartographer Tomás López, when he included it among the works he used to draw up his own, published in 1784. This paper consists of a short biography of the author, an analysis of the formal and technical aspects of the map, and a review of the institutions in which it was deposited and where its significance and importance went unnoticed. Finally, there is an attempt to establish a possible relationship with other maps that were made in Galicia in the same decade.En este trabajo se presenta al público un mapa inédito de Galicia, levantado en 1763 por el ingeniero militar gallego, Feliciano Míguez y que se consideraba en paradero desconocido. La única referencia a este mapa la hizo el cartógrafo Tomás López cuando lo relacionó entre las obras empleadas para formar el suyo, publicado en 1784. En este estudio se ofrece una pequeña biografía de su autor, se analizan los aspectos formales y técnicos del mapa, se traza un recorrido por las instituciones en las que estuvo depositado y en las que pasó desapercibida su trascendencia e importancia y, finalmente, se establece su posible relación con otros mapas que se formaron en Galicia en la misma década.
[gl] Neste traballo preséntase ao público un mapa inédito de Galicia, levantado en 1763 polo enxeñeiro militar galego, Feliciano Míguez e que se consideraba en paradoiro descoñecido. A única referencia deste mapa fíxoa o cartógrafo Tomás López cando o relacionou entre as obras empregadas para formar o seu, publicado en 1784. Neste estudo ofrécese unha pequena biografía do seu autor, analízanse os aspectos formais e técnicos do mapa, faise un percorrido polas institucións nas que estivo depositado e nas que pasou desapercibida a súa transcendencia e importancia e, finalmente, inténtase establecer unha posible relación con outros mapas que se formaron en Galicia na mesma década
La consolidación de las élites urbanas a finales de la Edad Media: estudio histórico-diplomático del mayorazgo del jerezano Gonzalo Pérez de Gallegos
Ever since the conquest of the Valley of the Guadalquivir in the 13th century, late medieval Andalusian cities were governed by a small group of families linked to frontier military life, agricultural activities, service to the monarchy and high nobility. The institution of the regiment by Alfonso XI legally sanctioned the oligarchic system, although the closure and the consolidation process of the council elite did not become effective until the second half of the 15th century. The quasi-hereditary transfer of council appointments, the acceptance of aristocratic values and lifestyles, the establishment of the right of primogeniture and the legal recognition of the nobility (well into the 16th century) were the last stages of this drawn-out process of political promotion and consolidation. The Gallegos lineage from Jerez de la Frontera is a good example. They arrived from Galicia in 1269 as settlers and two centuries later they had consolidated their status within the governing elite. At the beginning of the 16th century, Gonzalo Pérez Gallegos served the Dukes of Medinaceli, was a part of the town´s regiment and played an active role in life on the frontier. In 1527, close to his death, and thanks to the royal licence from Charles I, he sought to guarantee his lineage´s position by establishing his right of primogeniture before a public notary.Las ciudades andaluzas bajomedievales estuvieron gobernadas prácticamente desde la conquista del valle del Guadalquivir en el siglo XIII por un reducido grupo de familias vinculadas a la vida militar fronteriza, a las actividades agropecuarias y al servicio de la monarquía y a la alta nobleza. La institución del regimiento por Alfonso XI sancionó legalmente el sistema oligárquico, aunque el proceso de cierre y consolidación de la élite concejil no se hizo efectivo hasta la segunda mitad del siglo XV. El traspaso cuasi hereditario de los oficios concejiles, la asunción de los valores aristocráticos y su estilo de vida, la institución de mayorazgos y, ya bien entrado el siglo XVI, el reconocimiento jurídico de la hidalguía, fueron las últimas etapas de este largo proceso de ascenso y consolidación política. El linaje Gallegos de Jerez de la Frontera es un buen ejemplo de ello. Llegados desde tierras gallegas como pobladores en 1269, dos siglos después se habían consolidado dentro del grupo dirigente. A comienzos del siglo XVI, Gonzalo Pérez de Gallegos servía a los duques de Medinaceli, pertenecía al regimiento urbano y había participado activamente en la vida fronteriza. Cercano a su muerte y gracias a la licencia regia concedida por Carlos I, quiso garantizar en 1527 la posición alcanzada por su linaje instituyendo su mayorazgo ante un escribano público de la ciudad.
[gl] As cidades andaluzas baixomedievais estiveron gobernadas practicamente dende a conquista do val do Guadalquivir no século XIII por un reducido grupo de familias vencelladas á vida militar fronteiriza, ás actvidades agropecuarias e ao servizo da monarquía e á alta nobreza. A institución do rexemento por Afonso XI sancionou legalmente o sistema oligárquico, aínda que o proceso de peche e consolidación da elite concellil non se completou ata a segunda metade do século XV. O traspaso case hereditario dos oficios dos concellos, a asunción dos valores aristocráticos e o seu estilo de vida, a institución de morgados, e xa no século XVI, o recoñecemento xurídico da fidalguía, foron as derradeiras etapas deste longo proceso de ascenso e consolidación política. A liñaxe Gallegos de Jerez de la Frontera é un bo exemplo deste fenómeno. Procedentes de terras galegas como poboadores en 1269, dous séculos despois xa estaban consolidados dentro do grupo dirixente. A comezos do século XVI, Gonzalo Pérez de Gallegos traballaba ás ordes dos duques de Medinaceli, pertencía ao rexemento urbano e participara de xeito activo na vida de fronteira. Estando preto da súa morte e grazas á licenza rexia que lle fora outorgada por Carlos I, Gonzalo Pérez quixo garantir en 1527 a posición acadada pola súa liñaxe instituíndo o seu morgado diante dun escribán público da cidade
Sucessão e herança: transmissão e reprodução social da aristocracia portuguesa no final da Idade Média
This article aims to highlight how late medieval Portuguese aristocrats transmitted their estates, focusing on the relationship between these mechanisms and the social reproduction of the group. To achieve this, we suggest two different options. On the one hand, succession, which applies to indivisible estates; on the other hand, inheritance, on which an equalitarian share between every heir was imposed. Although they are different, these systems are complementary, and the relationship between them is of paramount importance to understanding the social reproduction of the aristocracy. Succession progressively included the main sources of the aristocracy’s seigneurial powers, while inheritance nurtured a set of relationships that were fundamental to the group, such as the “spiritualization” of the fortune, and the negotiation of matrimonial alliances that reiterated social relationships through the creation of dowries. Both options represent fundamental features for the group’s ability to build its cohesion and to maintain its seigneurial and also curial profile.Este artículo tiene como objetivo discenir los mecanismos de trasmisión del patrimonio de la aristocracia curial portuguesa al final de la Edad Media, intentando articularlos con la capacidad de reproducción social del grupo. Para ello, se propone el uso de dos categorías distintas. Por un lado, la sucesión, aplicada a un conjunto de bienes indivisibles; por otro lado, la herencia, sobre la cual se imponía un reparto igualitario entre los herederos. Aunque distintas, las categorías son complementarias, y su articulación es esencial para comprender la reprodución social de la aristocracia. La sucesión engloba progresivamente las principales bases señoriales del poder de la aristocracia, mientras que la herencia permite alimentar un conjunto de relaciones determinantes para el grupo, designadamente la “espiritualización” de parte de la fortuna, e la negociación de alianzas matrimoniales a través de la formación de dotes que reiteraban los lazos sociales. Las dos categorias encarnan funciones essenciales para que el grupo construya su cohesión e asegure el mantenimiento de su perfil simultáneamente señorial y curial.
[pt] Este artigo tem como objetivo discernir os mecanismos de transmissão do património da aristocracia curial portuguesa no final da Idade Média, procurando articulá-los com a capacidade de reprodução social do grupo. Para tal, propõe-se a utilização de duas categorias distintas. Por um lado, a sucessão, aplicada ao conjunto de bens indivisíveis; por outro lado, a herança, sobre a qual se impunha uma repartição igualitária entre os herdeiros. Embora distintas, as categorias são complementares, e a sua articulação é essencial para compreender a reprodução social da aristocracia. A sucessão engloba progressivamente as principais bases senhoriais do poder da aristocracia, enquanto a herança permite alimentar um conjunto de relações determinantes para o grupo, designadamente a «espiritualização» de parte da fortuna, e a negociação de alianças matrimoniais através da formação de dotes que reiteravam os laços sociais. Ambas as categorias encarnam funções essenciais para o grupo construir a sua coesão e assegurar a manutenção do seu perfil simultaneamente senhorial e curial
Almofalla. ¿Un campamento militar árabe en el Noroeste de Iberia?
In this paper we examine the distribution, in North-western Iberia, of the Andalusian Arabic term Almofalla, meaning ‘military camp’, and analyse its microtoponymic use in medieval documentation, notably on the outskirts of the episcopal centres in Calahorra, Oca, and León. Accepting that all the appearances of the term do not necessarily have the same origin, we will explore three different historical contexts that may explain its use: the 8th century Islamic invasion, Arab raids (aceifas) during the 9th and 10th centuries, or as a loan word used in Iberian Romance dialects during the 12th century, particularly with regard to the campaigns of Alfonso I of Aragón.Este trabajo se centra en la distribución de la voz árabe andalusí Almofalla, con el significado de ‘campamento militar’, en el noroeste de la Península Ibérica. Observamos su uso como microtopónimo en la documentación medieval, concentrada, sobre todo, en las afueras de algunas sedes episcopales como Calahorra, Oca y León. Sin presuponer que todas las apariciones de esta voz tengan necesariamente el mismo origen, contemplamos diferentes dinámicas históricas que podrían explicar su presencia. En concreto, son tres los contextos que exploramos: la invasión islámica de principios del siglo VIII, las aceifas de los siglos IX y X, o su empleo como préstamo en los dialectos romances del siglo XII, sobre todo en relación con las campañas de Alfonso I ‘el Batallador’.
[gl] Este traballo céntrase na distribución da voz árabe andalusí Almofalla, co significado de ‘campamento militar’, no noroeste da Península Ibérica. Observamos o seu uso como microtopónimo na documentación medieval, concentrada, sobre todo, nos arredores dalgunhas sedes episcopais como Calahorra, Oca e León. Sen supor que todas as aparicións desta voz teñen necesariamente a mesma orixe, contemplamos diferentes dinámicas históricas que poderían explicar a súa presenza. En concreto, hai tres contextos que exploramos: a invasión islámica de principios do século VIII, as aceifas dos séculos IX e X ou o seu uso como préstamo nos dialectos románicos do século XII, especialmente en relación ás campañas de Afonso I ‘o Batallador’