Cuadernos de Estudios Gallegos (E-Journal)
Not a member yet
542 research outputs found
Sort by
Tradición e innovación en la vitivinicultura de Valdeorras. De la recuperación del godello al enoturismo
This article studies the process, over the last 70 years, through which Godello wine from Valdeorras (Galicia, Spain) has become a successful product and brand. The information is based on two research projects, carried out between 2015 and 2022. After an initial phase of surveys in wineries, the research adopted an anthrohistorical approach to investigate wine experiences in situ. Specifically, a historical and ethnographic work was carried out in Valdeorras, with research in archives, bibliographic searches, interviews and, above all, direct observation with farmers, winemakers, technicians, oenologists, even wine tourists. The study discovered that the so-called “Godello miracle” is based on a unique collaboration between various institutions and the winemakers themselves, who have strategically worked to bring together traditional knowledge and innovation throughout the whole production and sales process.Este artículo estudia el proceso que, en los últimos 70 años, ha situado al Godello valdeorrés como un producto y una marca exitosos. La información parte de dos proyectos de investigación, realizados entre 2015 y 2022. Tras una primera fase de encuestas a bodegas, la investigación adoptó un enfoque antrohistórico para indagar in situ las experiencias vitivinícolas. En concreto, en Valdeorras se llevó a cabo un trabajo histórico y etnográfico, con indagación en archivos, rastreo bibliográfico, entrevistas y, sobre todo, observación directa con los diversos actores: agricultores, bodegueros, técnicos, enólogos, incluso enoturistas. El estudio descubrió que el llamado “milagro del Godello” se ha basado en una singular colaboración entre diversas instituciones y los propios vitivinicultores que han trabajado bajo la estrategia de articular los saberes tradicionales con la innovación en toda la cadena de producción y venta.
[gl] Este artigo estuda o proceso que, nos últimos 70 anos, situou o Godello valdeorrés como un produto e unha marca exitosos. A información parte de dous proxectos de investigación, realizados entre 2015 e 2022. Tras unha primeira fase de enquisas a adegas, a investigación adoptou un enfoque antrohistórico para indagar in situ as experiencias vitivinícolas. En concreto, en Valdeorras levouse a cabo un traballo histórico e etnográfico, con indagación en arquivos, rastrexo bibliográfico, entrevistas e, sobre todo, observación directa cos diversos actores: agricultores, adegueiros, técnicos, enólogos, mesmo enoturistas. O estudo descubriu que o chamado “milagre do Godello” baseouse nunha singular colaboración entre diversas institucións e os propios vitivinicultores que traballaron baixo a estratexia de articular os saberes tradicionais coa innovación en toda a cadea de produción e venda
A Tença do Temple y el cabildo compostelano: herencia y recepción patrimonial de la Orden del Temple tras su desaparición
This paper studies several documents related to the Tença do Temple preserved in the archives of the Cathedral of Santiago. The objective is to delve deeper into the tenencia from the Compostelan canonry (never before the subject of a monograph) and through it to examine the presence of the Templar Knights around the Terra do Salnés, Moraña, and Arcos da Condesa (Pontevedra). The first part of the paper will deal with the moment when the tenencia was created, once the assets formerly owned by the templars were handed over. It will also consider the legal action that the Compostelan canonry incumbents took before the Royal Court against the Count of Lemos Pedro Enríquez de Trastámara and Gonzalo Pérez de Goyanes, for the possession of these assets. The second part will analyse an inventory of the Tença do Temple from the fifteenth century (a copy of an older one) in which we find a list of the different properties they managed. This document not only provides us with a valuation of the Templar Knights’ patrimony and assets from this tenencia, but it also gives us a clear idea of how the order managed them.En este artículo se estudian una serie de documentos relacionados con la Tença do Temple conservados en el Archivo de la Catedral de Santiago. El objetivo es profundizar en esta tenencia del cabildo compostelano no analizada de manera monográfica hasta ahora, y considerar a través de sus propiedades la antigua presencia de la Orden del Temple en la zona de la Terra do Salnés, Moraña y Arcos da Condesa (Pontevedra). En una primera parte se abordará el momento de la fundación de la tenencia tras la recepción del conjunto de bienes que habían pertenecido a los templarios, así como el pleito que el cabildo de Santiago mantiene por la posesión de este patrimonio con el conde de Lemos Pedro Enríquez de Trastámara y Gonzalo Pérez de Goyanes ante la Audiencia Real. En un segundo punto se analizará un inventario de la Tença do Temple producido en el siglo XV, copia de una fuente anterior, el cual recoge un listado de las propiedades que administraba. Este escrito no sólo nos proporciona una apreciación de los bienes y rentas de esta tenencia, sino que también nos aproxima a una idea de su anterior articulación en el patrimonio de la Orden del Temple.
[gl] Neste artigo estúdanse unha serie de documentos relacionados coa Tença do Temple conservados no Arquivo da Catedral de Santiago. O obxectivo é afondar na tenencia do cabido compostelán non analizada de maneira monográfica ata o de agora, e considerar a través das súas propiedades a antiga presenza da Orde do Temple na zona da Terra do Salnés, Moraña e Arcos da Condesa (Pontevedra). Nunha primeira parte abordarase o momento da fundación da tenencia trala recepción dun conxunto de bens que pertenceran aos templarios, así como o litixio que o cabido de Santiago mantivo pola posesión deste patrimonio co conde de Lemos Pedro Enríquez de Trastámara e Gonzalo Pérez de Goyanes ante a Audiencia Real. Nun segundo punto analizarase un inventario da Tença do Temple producido no século XV, copia dunha fonte anterior, o cal recolle un listado de propiedades que administraba. Este escrito non só nos proporciona unha apreciación dos bens e rendas desta tenencia, senón que tamén nos aproxima a unha idea da súa anterior articulación no patrimonio da Orde do Temple. 
El clero regular ante el primer reformismo borbónico (ca. 1700-1750): entre el inmovilismo y la tímida adaptación
The objective of this paper is the study of the attitude of the regular clergy in the face of the criticism received in the first half of 18th century. By reviewing a varied number of sources (economic-political literature, documentation from Spanish-Roman relations, and various texts written by members of religious orders) this work analyses the positions of the professed clergy in the face of three controversies, namely the accusation of encouraging the depopulation of the kingdom, the attempts at fiscal reform in the 1740s, and the reception of the Apostolici Ministerii bull (1723). Among the most outstanding contributions to this article, it is important to highlight the study of the Manifiesto del recibo de rentas (1743), a rather unknown work by Father Sarmiento. This text is crucial to understand the Benedictine’s intellectual profile and the opposition of the regular clergy to Bourbon reformism in fiscal terms. The plurality of attitudes detected oscillates between immobility and gradual adaptation. Although the religious orders managed to avoid the imposition of far-reaching reforms, the analysis of the disputes that existed between 1700-1750 is essential to understand the attacks that were to come about in the subsequent decadesEl estudio de la actitud del clero regular ante las críticas recibidas durante la primera mitad del siglo XVIII constituye el objetivo principal de este trabajo. En base a la revisión de un variado número de fuentes (literatura económico-política, documentación surgida de las relaciones hispano-romanas y varios textos elaborados por religiosos), analizamos la posición de los profesos ante tres polémicas: la acusación de fomentar la despoblación del reino, los intentos de reforma fiscal de la década de 1740 y la recepción de la bula Apostolici Ministerii (1723). Entre las aportaciones más destacadas de este artículo se encuentra el estudio del Manifiesto del recibo de rentas (1743), un escrito del padre Sarmiento muy poco conocido, pero clave para el conocimiento del perfil intelectual del benedictino y la oposición del clero regular al reformismo borbónico en materia fiscal. La pluralidad de actitudes detectadas oscila entre el inmovilismo y la paulatina adaptación. Aunque los religiosos consiguen eludir la imposición de reformas de calado, el análisis de las disputas existentes entre 1700-1750 se torna fundamental para comprender los ataques que se sobrevendrían en las siguientes décadas.
[gl] O estudo da actitude do clero regular ante as críticas recibidas na primeira metade do século XVIII constitúe o obxectivo deste traballo. Tendo en conta un variado número de fontes (literatura económico-política, documentación xurdida das relacións hispanoromanas e varios textos elaborados por relixiosos), analizamos a posición dos profesos ante tres polémicas: a acusación de fomentar o despoboamento do reino, os intentos de reforma fiscal da década de 1740 e a recepción da bula Apostolici Ministerii (1723). Entre as aportacións máis destacadas deste artigo pódense salientar o estudo do Manifiesto del recibo de rentas (1743), un texto apenas coñecido do padre Sarmiento, pero chave para o coñecemento do perfil intelectual do monxe bieito e a oposición do clero regular ao reformismo borbónico no eido fiscal. A pluralidade de actitudes detectadas oscila entre o inmobilismo e a paulatina adaptación. Aínda que os relixiosos conseguen eludir a imposición de reformas de calado, a análise das disputas existentes entre 1700-1750 tórnase fundamental para comprender os ataques que sobrevirían nas seguintes décadas
Un emigrante gallego alistado en el ejército estadounidense durante la Segunda Guerra Mundial. El caso de Manuel Otero Martínez
Emigration has represented a sign of identity for Galicia and is a key historical and cultural feature. Emigration to the United States (US), although less extensive compared to other American destinations, has a series of characteristics that give it a notable singularity. Although still scarce, different studies have provided information about the profile of the Galician migrant to the North American country, and about the complex processes of adaptation-integration-assimilation, and the creation of transnational identities. However, the registration and recruitment into the US Armed Forces of Galicians residing in this country during World War II has been not explored and is known only through the occasional appearance of personal stories. The systematic investigation of these stories can serve as a basis for the knowledge and recovery of the memory of the Galician emigrants who suffered this extreme degree of assimilation.La emigración ha constituido para Galicia una seña de identidad y un elemento histórico-cultural de primera magnitud. La emigración a los Estados Unidos, aunque minoritaria respecto a otros destinos americanos, reúne una serie de características que le confieren una notable singularidad. Aunque todavía escasos, diferentes estudios han aportado información sobre el perfil del emigrante gallego al país norteamericano y acerca de los complejos procesos de adaptación-integración-asimilación y la formación de identidades transnacionales. Sin embargo, el registro y reclutamiento en las fuerzas armadas estadounidenses de gallegos residentes en Estados Unidos durante la Segunda Guerra Mundial es un aspecto totalmente inexplorado, conocido sólo a través de la aparición ocasional de historias personales. La investigación sistemática de las mismas puede servir de base para el conocimiento y la recuperación de la memoria de los emigrantes gallegos que sufrieron este grado extremo de asimilación.
[gl] A emigración constituíu para Galicia un sinal de identidade e un elemento histórico-cultural de primeira magnitude. A emigración aos Estados Unidos, aínda que minoritaria respecto a outros destinos americanos, reúne unha serie de características que lle confiren unha notable singularidade. Aínda que escasos, diferentes estudios achegaron información sobre o perfil do emigrante galego ao país norteamericano e acerca dos complexos procesos de adaptación-integración-asimilación e a formación de identidades transnacionais. Porén, o rexistro e recrutamento nas forzas armadas estadounidenses de galegos residentes nos Estados Unidos durante a Segunda Guerra Mundial é un aspecto totalmente inexplorado, coñecido só pola aparición ocasional de historias persoais. A investigación sistemática das mesmas pode servir de base para o coñecemento e a recuperación da memoria dos emigrantes galegos que sufriron este grao extremo de asimilación
Doña María de Ulloa, camarera mayor de la reina doña Juana I de Castilla. Familia y contexto político
Doña María de Ulloa, condesa viuda de Salinas, sirve como camarera mayor de la reina doña Juana I de Castilla. Descendiente de la familia real castellana, la condesa pertenece a una nueva nobleza que asciende gracias a los servicios a la Corona y las conexiones familiares. Situaciones personales y políticas le otorgan posición relevante a principios del siglo XVI.
[gl] Dona María de Ulloa, condesa viúva de Salinas, serve como camareira maior da raíña dona Xoana I de Castela. Descendente da familia real castelá, a condesa pertence a unha nova nobreza que ascende grazas aos servizos á Coroa e ás conexións familiares. Situacións persoais e políticas outórganlle unha posición relevante a comezos do século XVI
La juglaría femenina en la cultura visual románica. Los tímpanos de San Miguel do Monte y Santa María de Ucelle
The minstrelsy culture had an important iconographical development in the European Romanesque and images of dance and music can be found in several formats and techniques, ranging from miniatures to monumental sculptures. In the Northwest of the Iberian Peninsula, these depictions are relatively common and feature a wide range of typological diversity, in which the female image also occupies a place of relevance. In this paper, an analysis of the state of the art regarding the Romanesque minstrel image will be carried out in order to subsequently analyse some significant samples from the Galician area, paying special attention to the examples of San Miguel do Monte (Chantada, Lugo) and Santa María de Ucelle (Coles, Ourense), in which the supposed minstrelsy scenes occupy the unusual space of the tympana. The examination of this visual corpus will allow us to put forward some hypotheses regarding the possible functions of these images in relation to the cultural context in which they were created.La cultura juglaresca tuvo un importante desarrollo iconográfico en el conjunto del románico europeo y las imágenes de danza y de música pueden encontrarse en múltiples formatos y técnicas, que van desde la miniatura a la escultura monumental. En el Noroeste hispano, estas representaciones son relativamente comunes y presentan una amplia variedad tipológica, en la que además la imagen femenina ocupa un lugar de relevancia. En el presente trabajo se realizará un análisis sobre el estado de la cuestión acerca de la imagen juglaresca románica para, posteriormente, analizar algunas muestras significativas del área gallega, con especial atención a los ejemplos de San Miguel do Monte (Chantada, Lugo) y Santa María de Ucelle (Coles, Ourense), en los que las supuestas escenas de juglaría ocupan el inusual espacio de los tímpanos. El estudio de este corpus visual permitirá plantearse las posibles funciones de estas imágenes en relación con los contextos culturales en las que fueron creadas.
[gl] A cultura xograresca tivo un importante desenvolvemento iconográfico no conxunto do románico europeo e as imaxes de danza e de música poden atoparse en múltiples formatos e técnicas, que van desde a miniatura á escultura monumental. No Noroeste hispano, estas representacións son relativamente comúns e presentan unha ampla variedade tipolóxica, na que ademais a imaxe feminina ocupa un lugar de relevancia. No presente traballo realizarase unha análise sobre o estado da cuestión acerca da imaxe xograresca románica para, posteriormente, analizar algunhas mostras significativas da área galega, con especial atención aos exemplos de San Miguel do Monte (Chantada, Lugo) e Santa María de Ucelle (Coles, Ourense), nos que as supostas escenas de xograría ocupan o inusual espazo dos tímpanos. O estudo deste corpus visual permitirá considerar as posibles funcións destas imaxes en relación cos contextos culturais nos que foron creadas
Hibridación estilística en la escultura hispano languedociana en torno al 1100: el caso del taller de escultores del transepto de la catedral de Santiago de Compostela
A group of sculptors worked on the great transept of the Romanesque cathedral of Santiago de Compostela in the early years of the 12th century to make the capitals for the columns of the pillars and perimeter walls. Among the overwhelming presence of vegetal motifs, a Romanesque reinterpretation of the classic Corinthian capital, there is a series of figurative capitals that have not yet been the subject of a comprehensive study.A formal analysis is therefore carried out of these examples of Hispano-Languedocian sculpture in which, despite the stylistic hybridization detected in the workshop, it is possible to identify specific masters who create works of the highest quality despite their apparently marginal location.Furthermore, the location of the works of each stylistic trend in the topography of the transept helps to understand both the distribution of work within the workshop and the evolution of the construction of this space over time.En el gran transepto de la catedral románica de Santiago de Compostela trabaja en los primeros años del siglo XII un grupo de escultores que realizan los capiteles para las columnas de los pilares y muros perimetrales. Entre la abrumadora presencia de temas vegetales, reinterpretación románica del clásico capitel corintio, aparece una serie de capiteles figurados que no habían sido hasta ahora objeto de un estudio de conjunto.Se realiza así un análisis desde el punto de vista formal de estos ejemplos de escultura hispano languedociana en los que a pesar de la hibridación estilística que se detecta en el taller, es posible identificar maestros concretos que crean obras de altísima calidad a pesar de su posición aparentemente marginal.Además, la situación de las obras de cada tendencia estilística en la topografía del transepto ayuda a entender tanto la distribución del trabajo en el seno del taller como la evolución de la construcción de este espacio en el tiempo.
[gl] No gran transepto da catedral románica de Santiago de Compostela traballa nos primeiros anos do século XII un grupo de escultores que realizan os capiteis para as columnas dos piares e muros perimetrais. Entre a abafadora presenza de temas vexetais, reinterpretación románica do clásico capitel corintio, aparece unha serie de capiteis figurados que non foran ata o de agora obxecto dun estudo de conxunto.Realízase así unha análise desde o punto de vista formal destes exemplos de escultura hispano languedociana nos que a pesar da hibridación estilística que se detecta no taller, é posible identificar mestres concretos que crean obras de altísima calidade a pesar da súa posición aparentemente marxinal.Ademais, a situación das obras de cada tendencia estilística na topografía do transepto axuda a entender tanto a distribución do traballo no seo do taller como a evolución da construción deste espazo no tempo
La prensa como medio para recuperar la memoria artística: noticias de piezas de platería compostelana anónimas o en paradero desconocido
The objective of this paper is to report on a series of unpublished news articles about pieces of Compostela silversmithing from the late 19th and early 20th century, which have mostly been lost. The methodology used to carry out this work included the extraction of hundreds of news stories about this topic from the Newspaper Library of the University of Santiago de Compostela, where more than thirty newspapers from Compostela and Galicia have been used as sources. We believe that the selected articles not only reveal that in Santiago, in the aforementioned chronology, there was a very important generation of silversmiths, forgotten by historiography, but also that sumptuous works of silversmithing were manufactured there. Among them, we highlight the non-clerical pieces, which are not well preserved in Galicia, and especially those commissioned to pay tribute to politicians and important figures of the moment. The news stories show that extraordinary pieces were manufactured in Compostela, including those of classical iconography and in the most varied styles, ranging from neo-Gothic to classical and baroque, as well as Catalan Modernism, which is especially relevant for its originality.El objetivo de este trabajo es dar a conocer una serie de noticias inéditas sobre piezas de platería compostelana de finales del siglo XIX y principios del siglo XX, que en su mayoría se encuentran en paradero desconocido. La metodología empleada ha sido el vaciado de la Hemeroteca de la Universidad de Santiago de Compostela, donde hemos trabajado como fuentes con más de treinta periódicos compostelanos y de ámbito gallego, hallando cientos de noticias al respecto. Creemos que los textos escogidos demuestran que en la cronología propuesta existió en Santiago una generación de plateros muy importante, olvidada por la historiografía, además de desvelar la construcción de suntuosas obras de platería. Entre ellas destacan las piezas civiles, muy poco conservadas en Galicia, y sobre todo las encargadas para homenajear a políticos y personajes importantes del momento. Las noticias demuestran que en Compostela se construyeron extraordinarias obras con programas de iconografía clásica y de los más variados estilos, pasando del Neogótico al Clasicismo y el Barroco, con especial relevancia, por su originalidad, del Modernismo de raíz catalana.
[gl] O obxectivo deste traballo é dar a coñecer unha serie de noticias inéditas sobre pezas de pratería compostelá de finais do século XIX e principios do século XX, que na súa maioría se atopan en paradoiro descoñecido. A metodoloxía empregada foi o baleirado da Hemeroteca da Universidade de Santiago de Compostela, onde traballamos como fontes con máis de trinta periódicos composteláns e de ámbito galego, atopando centos de noticias con respecto a este tema. Cremos que os textos escollidos demostran que na cronoloxía proposta existiu en Santiago unha xeración de prateiros moi importante, esquecida pola historiografía, ademais de desvelar a construción de suntuosas obras de pratería. Entre elas destacan as pezas civís, moi pouco conservadas en Galicia, e sobre todo as encargadas para homenaxear a políticos e personaxes importantes do momento. As noticias amosan que en Compostela se construíron extraordinarias obras con programas de iconografía clásica e dos máis variados estilos, pasando do Neogótico ao Clasicismo e ao Barroco, con especial relevancia, pola súa orixinalidade, do Modernismo de raíz catalá