Securitization of Historical Memory during the Russo-Ukrainian War

Celem artykułu jest analiza polityki historycznej Ukrainy w czasie wojny w kontekście bezpieczeństwa narodowego. Ramy teoretyczne opierają się na koncepcji sekurytyzacji wypracowanej przez szkołę kopenhaską (Barry Buzan, Ole Wæver) oraz na koncepcji polityki bezpieczeństwa mnemonicznego (Politics of Mnemonical Security) Marii Mälksoo. Metodologia badań bazuje na podejściu transdyscyplinarnym oraz zasadach obiektywizmu, historyzmu i systemowości; wykorzystano metody analizy i syntezy, uogólniania i systematyzacji, a także metody porównawczo-historyczną, historyczno-typologiczną oraz problemowo-chronologiczną. Nowość badawcza polega na tym, że artykuł po raz pierwszy analizuje zjawisko sekurytyzacji pamięci w trakcie wojny rosyjsko-ukraińskiej na tle specyfiki krajobrazu pamięci w Europie Wschodniej i Środkowej, dokonuje analizy ustawodawstwa oraz przedstawia poglądy przedstawicieli władz Ukrainy na rolę historii w czasie wojny. Sekurytyzacja pamięci historycznej na Ukrainie rozpoczęła się po rosyjskiej agresji w 2014 r. i służy jako środek zapewnienia bezpieczeństwa narodowej narracji historycznej poprzez delegitymizację lub bezpośrednią kryminalizację narracji sowieckich i rosyjskich, uznawanych za zagrożenie dla państwa i społeczeństwa. Jej główną przyczyną jest nadużywanie przez władze rosyjskie „argumentów historycznych”, obejmujących m.in. negowanie istnienia narodu ukraińskiego i języka ukraińskiego, twierdzenia o Ukrainie jako „państwie upadłym” i państwie nazistowskim, a także koncepcje „ruskiego miru”, Noworosji oraz „podzielonego narodu rosyjskiego”. Sekurytyzacja jest wymuszoną i tymczasową polityką czasu wojny. W społeczeństwie demokratycznym i pluralistycznym pamięć narodowa nie może być formułowana odgórnie ani regulowana biurokratycznie. Po zakończeniu wojny pamięć historyczna powinna zostać desekurytyzowana, zdeweaponizowana i przywrócona do sfery partycypacji politycznej oraz debaty publicznej

Suwerenność – między tradycją myśli politycznej a wyzwaniami XXI wieku. Sprawozdanie z konferencji naukowej „Suwerenność w myśli politycznej w XX i XXI wieku”, Wydział Politologii i Dziennikarstwa UMCS w Lublinie, 5 czerwca 2024 roku

Sovereignty – Between the Tradition of Political Thought and the Challenges of the 21st Century. A Report from the Academic Conference “Sovereignty in Political Thought in the 20th and 21st Centuries”, Faculty of Political Science and Journalism, Maria Curie-Skłodowska University in Lublin, 5 June 2024Suwerenność – między tradycją myśli politycznej a wyzwaniami XXI wieku. Sprawozdanie z konferencji naukowej „Suwerenność w myśli politycznej w XX i XXI wieku”, Wydział Politologii i Dziennikarstwa UMCS w Lublinie, 5 czerwca 2024 rok

Large Language Models as Revolutionary Media Objects: Rethinking Relationality, Agency, and Knowledge in the Age of Generative AI

The rise of generative AI, like large language models (LLMs), highlights a profound shift in the contemporary media landscape. LLMs produce deep mediatization effects, being part of the emerging generative infrastructure of contemporary digital capitalism. This paper conceptualizes LLMs as revolutionary media objects, drawing on theories from actor-network theory, object-oriented ontology, and critical AI studies to argue that their generative capacities enable new forms of non-human forms of machine semiosis, synthetic subjectivity, and recursive epistemologies. These generative models decenter anthropocentric frameworks and showcase a need for reevaluation of the relationship between humans, objects, and meaning and knowledge production via the phenomena of machine semiosis and digital habitus. Through a systematic literature review and theoretical synthesis, this work introduces concepts such as synthetic relationality, generative ecologies, and agentic co-entanglement to analyze how LLMs reconfigure sociality, power, and epistemology. The paper offers a novel framework for understanding the role of generative AI in reshaping contemporary platform infrastructures, with significant effects toward central concepts like agency, sociality, and knowledge production. This paper contributes to ongoing discussions within media theory and critical studies on AI about the role of LLMs in contemporary society

Mniejszości narodowe i bezpieczeństwo Litwy w obecnym kontekście politycznym i historycznym

The article aims to discuss the likelihood of the potential involvement of the Polish or Russian minority in Lithuania in separatist and centrifugal action. The centuries-long subordination to Russia caused profound changes to Lithuania’s ethnic composition. Given the historical context, it should be emphasized that the main driver of changes was the geopolitical setting. The regaining of independence made the Lithuanian elite face the challenge of addressing the problems of ethnic and national minorities in the context of state security.Ethnic background and the ensuing national identity shape the cohesion of modern states but, at the same time, may disintegrate them in specific cases. The regaining of independence reversed the trend of the national identity, both Lithuanian and of other ethnic groups, fading under the Soviet pressure. The state authorities are making efforts to integrate all Lithuania-based ethnic groups. One of the main strategies is to encourage pro-state attitudes and a sense of social solidarity. This is an extremely important security factor given the neo-imperialist aspirations and undertones in the security policy of the Russian Federation.Celem artykułu jest omówienie prawdopodobieństwa potencjalnego zaangażowania mniejszości polskiej lub rosyjskiej na Litwie w działania separatystyczne i odśrodkowe. Wielowiekowe podporządkowanie Rosji spowodowało głębokie zmiany w składzie etnicznym Litwy. Biorąc pod uwagę kontekst historyczny, należy podkreślić, że głównym motorem tych zmian była sytuacja geopolityczna. Odzyskanie niepodległości postawiło elity litewskie przed wyzwaniem rozwiązania problemów mniejszości etnicznych i narodowych w kontekście bezpieczeństwa państwa.Pochodzenie etniczne i wynikająca z niego tożsamość narodowa kształtują spójność współczesnych państw, ale jednocześnie w konkretnych przypadkach mogą je dezintegrować. Odzyskanie niepodległości odwróciło tendencję zanikania tożsamości narodowej, zarówno litewskiej, jak i innych grup etnicznych, pod presją sowiecką. Władze państwowe podejmują wysiłki na rzecz integracji wszystkich grup etnicznych zamieszkujących Litwę. Jedną z głównych strategii jest promowanie postaw propaństwowych i poczucia solidarności społecznej. Jest to niezwykle ważny czynnik bezpieczeństwa, biorąc pod uwagę neoimperialne aspiracje i podteksty w polityce bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej

Problematyka usprawiedliwiania nieobecności ucznia w szkole i weryfikacji usprawiedliwień w świetle przepisów prawa polskiego

The article aims to examine the issue of justifying absences from compulsory classes by both parents of minor students and adult students themselves. The issue was brought forward in light of the lack of definitive legislative direction on the matter. It frequently gives rise to incorrect interpretations and non-compliant practices within the field of education. Given the foregoing, the main thesis of the article calls for clear and unambiguous legal solutions, in particular addressing the following questions: Who is authorised to justify a student’s absence and in what form? Can submitted excuse letters be validated? Who, and based on what criteria, can conduct such validation? What tools should be used to make it happen? The article is a scientific and research work. The research on this subject is original, which permits the assumption that the text may offer substantial contributions to both scholarly discourse and educational practice. Although the impact of the findings is chiefly national in scope, the absence of legal mechanisms for validating students’ excuse letters is a widespread issue across numerous EU member states. As such, the solutions proposed in the article may be of value within European educational contexts.Celem artykułu jest analiza problematyki usprawiedliwiania nieobecności uczniów na zajęciach obowiązkowych przez rodziców uczniów oraz przez uczniów pełnoletnich. Temat został podjęty z uwagi na brak jasnych rozstrzygnięć legislacyjnych w tym względzie. Doprowadza to niejednokrotnie do błędnych interpretacji oraz sprzecznych z prawem działań w praktyce oświatowej. Główna teza zagadnienia sprowadza się do postulatu o konieczność wprowadzenia jasnych i niebudzących wątpliwości rozwiązań prawnych, a w szczególności ma dać odpowiedź na pytania: Kto może dokonywać usprawiedliwienia ucznia i w jakiej formie? Czy dopuszczalna jest weryfikacja przedstawianych usprawiedliwień? Kto i w oparciu o jakie kryteria powinien ją przeprowadzać? Jakich narzędzi należy użyć? Artykuł ma charakter naukowo-badawczy. Badania w tym przedmiocie są oryginalne, co pozwala założyć, że tekst będzie miał znaczną wartość dla nauki oraz praktyki oświatowej. Zasięg efektów w głównej mierze ma charakter krajowy, ale z uwagi na to, że problematyka braku prawnych narzędzi weryfikujących nieobecności ucznia dotyczy większości krajów unijnych, zawarte w artykule propozycje rozwiązań mogą służyć szkolnictwu europejskiemu

Polityka zagraniczna Polski wobec państw Partnerstwa Wschodniego do 2023 roku

Poland has consistently displayed a strong strategic interest in Eastern Europe, shaped by a set of interrelated factors that influence how the region is perceived by Polish political elites and so ciety. The most salient determinants include perceptions of threats to national security and the politi cal climate in Poland’s relations with individual Eastern European neighbours. Poland’s eastern policy is also conditioned by the broader state of relations between Russia and the West, which affects both regional stability and the scope for EU engagement. This article examines whether Poland’s foreign policy toward the Eastern Partnership states changed after 2023, following the change of government, and identifies the main areas in which any shifts in priorities and instruments occurred. The study employs a qualitative research design grounded in the liberal theoretical tradition, drawing on the analysis of official documents and political statements.Polska konsekwentnie wykazuje strategiczne zainteresowanie Europą Wschodnią, wy nikające z powiązanych ze sobą czynników wpływających na sposób postrzegania tego regionu przez polskie elity polityczne oraz społeczeństwo. Do najważniejszych determinant należą postrzeganie za grożeń dla bezpieczeństwa narodowego oraz klimat polityczny w relacjach Polski z poszczególnymi państwami Europy Wschodniej. Na kształt polskiej polityki wschodniej wpływa również ogólny stan relacji między Rosją a Zachodem, który oddziałuje zarówno na stabilność regionalną, jak i na zakres zaangażowania Unii Europejskiej. Celem artykułu jest ustalenie, czy po 2023 roku, w następstwie zmiany rządu, doszło do zmian w polity ce zagranicznej Polski wobec państw Partnerstwa Wschodniego, oraz wskazanie głównych obszarów ewentualnych modyfikacji priorytetów i stosowanych instrumentów. Badanie oparto na jakościowej strategii badawczej zakorzenionej w liberalnym nurcie teoretycznym, wykorzystującej analizę doku mentów oficjalnych oraz wypowiedzi politycznych

Nowa opinia biegłego jako podstawa wznowienia postępowania sądowego propter nova. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r. (V KO 26/18, LEX nr 2515771)

The Supreme Court’s judgment of 16 May 2018 (V KO 26/18) concerns the issue of recognition of a new expert opinion, prepared on the basis of the same evidence as the expert opinion issued in the course of the court proceedings covered by the motion for reopening, and which only contains different conclusions. The Supreme Court stated that such an opinion should be considered as new evidence, justifying the resumption of proceedings, if the different conclusions were drawn on the basis of new research methods previously unknown to the experts giving their opinions. The authors fully endorse the above view, pointing out that scientific and technological progress allows for the development of more and more accurate examination procedures, thus creating the possibility of examining evidence and clarifying cases even many years after the crime was committed. Therefore, there is a high probability that there will be cases in which the achievements of modern science and technology will allow for the formulation of completely different conclusions from those made in validly concluded criminal trials. In the commentary, three criteria are formulated, the fulfilment of which allows one to consider a newly drawn up expert opinion as new evidence warranting the resumption of proceedings: 1) the preparation of a new opinion by a new expert or a new team of experts (often an interdisciplinary team), even if they would have given an opinion based on the same evidence and traces that had already been the subject of examinations and expert opinions based on them; 2) the use of new research methods, previously unknown or not used in the original opinion, as a result of developments in science and technology, enabling a more complete and thorough analysis of the research material; 3) the adoption of different conclusions by the experts from the research carried out thanks to the use of innovative research methods which were unknown or not used in the original opinion.Glosowany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r. (V KO 26/18) dotyczy problematyki uznania nowej opinii biegłego, sporządzonej w oparciu o ten sam materiał dowodowy co opinia biegłych wydana w toku postępowania sądowego objętego wnioskiem o wznowienie, która zawiera jedynie odmienne wnioski. Sąd Najwyższy stwierdził, że taką opinię należy uznać za nowy dowód, uzasadniający wznowienie postępowania, jeżeli odmienne wnioski zostały wysnute w oparciu o nowe, nieznane wcześniej opiniującym biegłym metody badawcze. Autorki aprobują w całości ten pogląd, wskazując, że postęp naukowy i technologiczny pozwala na opracowywanie coraz dokładniejszych procedur badawczych, stwarzając tym samym możliwości badania materiału dowodowego oraz wyjaśniania spraw nawet po upływie wielu lat od popełnienia przestępstwa. Istnieje zatem duże prawdopodobieństwo, że będą się pojawiały sprawy, w których osiągnięcia współczesnej nauki i techniki pozwolą na sformułowanie całkowicie odmiennych wniosków od tych, które zostały poczynione w prawomocnie zakończonych procesach karnych. W glosie sformułowano trzy kryteria, których spełnienie pozwala uznać nowo sporządzoną opinię biegłego za nowy dowód nakazujący wznowienie postępowania: 1) sporządzenie nowej opinii przez nowego biegłego lub nowy zespół biegłych (często zespół interdyscyplinarny), nawet jeżeli opiniowałby w oparciu o te same dowody i ślady, które były już przedmiotem badań i sporządzonych na ich podstawie opinii biegłych; 2) zastosowanie nowych, nieznanych wcześniej lub niezastosowanych podczas opiniowania pierwotnego metod badawczych, będących wynikiem rozwoju nauki i techniki, umożliwiających pełniejszą i bardziej wnikliwą analizę materiału badawczego; 3) przyjęcie przez biegłych odmiennych wniosków z przeprowadzonych badań dzięki zastosowaniu nowatorskich metod badawczych, które były nieznane lub niestosowano ich podczas opiniowania pierwotnego

Роль ликвидаторов-дозиметристов в документировании радиологической обстановки после взрыва на Чернобыльской АЭС. Кейс-стади Гунарса Опманиса

The aim of this article is to present selected aspects of the activity of сhemico-radiological reconnaissance units during the mitigating the consequences of the Chernobyl disaster in Ukraine. The case study is based on analysis of previously unpublished documentation of Latvian liquidator Gunārs Opmanis prepared while working in the Chernobyl zone, as well as information obtained through a face-to-face interview. The adopted hypothesis assumes that the monitoring of the radiological situation in the 30-kilometer zone conducted by dosimetric service, documentation of regular radiation measurements and the forecasting of possible scenarios based on these measurements enabled making more accurate decisions regarding clean-up projects, evacuation of people, and changes in the strategy of deactivation of contaminated settlements.Celem artykułu jest przedstawienie wybranych aspektów działalności wojsk chemicznego i radiologicznego rozpoznania podczas likwidacji skutków katastrofy w Czarnobylu na terenie Ukrainy. Studium przypadku oparte jest na analizie dotychczas niepublikowanej dokumentacji łotewskiego likwidatora Gunārsa Opmanisa sporządzonej podczas pracy w czarnobylskiej strefie, a także informacji pozyskanych w ramach wywiadu bezpośredniego. Przyjęta hipoteza zakłada, że prowadzona przez dozymetrystów kontrola sytuacji radiologicznej, dokumentacja regularnych pomiarów promieniowania oraz prognozowanie na ich podstawie możliwych scenariuszy rozwoju wydarzeń umożliwiły podejmowanie bardziej trafnych decyzji odnośnie do prowadzonych przedsięwzięć dekontaminacyjnych, ewakuacji ludności, a także zmiany strategii dezaktywacji skażonych miejscowości.Цель статьи - представить отдельные аспекты деятельности ликвидаторов радиационно-дозиметрической разведки при преодолении последствий Чернобыльской катастрофы. Кейс-стади основан на анализе ранее не публиковавшейся документации латвийского ликвидатора Гунарса Опманиса подготовленной во время работы в Чернобыльской зоне, а также информации полученной в ходе прямого интервью с Опманисом. Принятая гипотеза предполагает, что мониторинг радиологической обстановки в 30-километровой зоне осуществляемый дозиметристами, документирование регулярных радиационных измерений и прогнозирование на их основе возможных сценариев развития событий позволило принимать более точные решения по дезактивации, эвакуации людей и внести соответствующие изменения до стратегии дезактивации загрязненных местностей

Emigracyjne oblicza polskiej refleksji politycznej. Recenzja książki Polska myśl polityczna na emigracji 1939–1990, pod red. A. Dawidowicz, E. Kirwiel, E. Podgajnej, J. Rabińskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2025, ss. 286

The Emigration Dimension of Polish Political Thought. A Review of the Book Polish Political Thought in Emigration 1939–1990, edited by A. Dawidowicz, E. Kirwiel, E. Podgajna, J. Rabiński, Maria Curie-Skłodowska University Press, Lublin 2025, 286 pp.Emigracyjne oblicza polskiej refleksji politycznej. Recenzja książki Polska myśl polityczna na emigracji 1939–1990, pod red. A. Dawidowicz, E. Kirwiel, E. Podgajnej, J. Rabińskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2025, ss. 28

"Rewolucja" w polityce historycznej. Zmiana obrazu przeszłości radzieckiej w czasach pieriestrojki w ZSRR

Opracowanie poświęcono procesowi rewizji radzieckiej przeszłości, który miał miejsce w ZSRR w okresie pierestrojki(1985–1991). W artykule poddano analizie zmieniający się obraz radzieckiej historii w tym czasie, osadzając go w ramach paradygmatu „polityki historycznej”. Przedstawiono główne kierunki tej polityki oraz czynniki, które wpłynęły na jej formowanie. Omówiono kształtowanie się „polityki historycznej” poprzez opis jej inicjatorów i kreatorów oraz wskazano determinanty, które wpływały na jej wdrażanie. Zilustrowano wykorzystanie podstawowych metod i narzędzi tej polityki