Проценка на болка по реконструкција на преден вкрстен лигамент со аутографт: квадрипликатура на m.semitendinosus наспроти m.semitendinosusиm.gracilis

Anteriorcruciate ligament (ACL) tear is one of the most common sports injuries. The all-inside technique (AIT) for anterior cruciate ligament reconstruction (ACLR) is gaining popularity as a more anatomic, less invasive technique with the potential for more rapid recovery. With the recent advances in the field of sports medicine, the all-inside technique is reported to have less postoperative pain as compared to the conventional transportable procedure. The purpose of this research is to determine the differences in acute pain levels between undergoing ACL reconstruction hamstring autograft m. semitendinosusand m.gracilis versus hamstring autograft quadrupled m.semitendinosus in first and second postoperative day. Materials and Methods: A total of 80 patients in period of two years who underwent primary ACL reconstruction using either HS autograft m.semitendinosusand m.gracilis or HS autograft quadrupled m.semitendinosus consented to participate. The primary outcome of the study was postoperative pain levels that were collected after surgery at first and second day. For the quantification of the intensity of pain after the surgery the patients were offered a Visual Analogue Scale (VAS scale), numbered from 0 to 10 (0 means no pain, 10 is the strongest pain). This part of the research shows the results obtained by processing patients with ACL, treated at the Department of Orthopaedics and Traumatology in the City General Hospital "8th of September" in Skopje. Results: The average postoperative score one day after surgery for patients with a standard method using a graft in the form of a duplication of m.semitendinosus and m.gracilis based on the VAS  scale was 7.70 +0.9 and the score second day after surgery was 4.75 + 1.1.The average postoperative score a day after the surgery for patients treated with the method where only m.semitendinosus is used as a graft and that in the form of quadruplicationbased on the VAS  scale was 3.90 +3.1and the score second day after surgery was 2.70 +2.7. Conclusion: A significant reduction in acute postoperative pain was found when performing ACL reconstruction with HS quadrupledm.semitendinosus compared to HS m.semitendinosus-m.gracilis.Повредата на предниот вкрстен лигамент (ПВЛ) е една од најчестите спортски повреди. Техниката all-inside (AIT) за реконструкција на предните вкрстени лигаменти (РПВЛ) се здобива со популарност како  повеќе анатомска, помалку инвазивна техника со потенцијал за побрзо закрепнување. Со неодамнешниот напредок во областа на спортската медицина, техниката „all-inside“ е регистрирана дека има помала постоперативна болка во споредба со конвенционалната транспортна процедура. Целта на овој труд  е да се утврдат разликите во нивоата на акутната болка помеѓу аутографтот на тетивата за реконструкција на ПВЛ со  m.semitendinosus и m.gracilis наспроти аутографт на тетива со квадрипликатура на m.semitendinosus во првиот и вториот постоперативен ден. Материјали и методи: Вкупно 80 пациенти во период од 2 години кои беа  подложени на примарна реконструкција на ПВЛ со користење на аутографт на HS (m.semitendinosus-m.gracilis) или HS аутографт (m.semitendinosus) учествуваа во ова студија. За квантификација на јачината на болка по извршената оперативна интервенција на пациентите им беше понудена ВАС скала, нумерирана од 0 до 10, при што 0 значи нема болкаа 10 најсилна болка. Во ова истражување прикажани се резултатите на  пациенти со повреда на преден вкрстен лигамент, лекувани во Градската општа болница „8-ми Септември“ на Одделението за ортопедија и трауматологија. Резултати: Просечниот постоперативен резултат еден ден по операцијата за пациенти хируршки третирани со стандардна метода користејќи графт во форма на дуплирање на m.semitendinosus и m.gracilis врз основа на Visual Analogue Scale (VAS) скалата беше 7,70 +0,9, а резултатот од вториот ден по операцијата беше 4,75 +1,1. Просечниот постоперативен резултат еден ден по операцијата за пациенти хируршки третирани со метода, каде што само m.semitendinosus се користи како графт и тоa во форма на квадрипликатура врз основа на VAS скала изнесуваше  3,90 + 3,1, а резултатот од втор ден по операцијата изнесуваше 2,70 +2,7. Заклучок: Значително намалување на акутната постоперативна болка беше забележано при изведување на реконструкција на ПВЛ со HS со квадрипликатура на (m.semitendionosus) во споредба со реконструкција со HS (m.semitendinosus-m.gracilis)

Евалуација на квалитетот на ејакулат кај младите мажи во Република Северна Македонија

Research data show that in the last 50 years (1938-1991) there has been a trend of decreasing sperm concentration in the male population in Europe by 2.3% and in the USA by 0.8%. The reasons for such negative trend are not known, but it is assumed that lifestyle and environmental factors have an influence on genetic factors. Aim of this study was to evaluate sperm quality in young, healthy men in our country, and to compare sperm quality in our population with others in the world. Material and methods: Ejaculates from 203 healthy male subjects, aged 18-32, were stored in a thermostat at 36⁰C and analyzed manually on a native slide and hematoxylin-eosin-stained slides, under a phase contrast microscope. Sperm motility was assessed at two-time intervals, group A, 60 minutes after ejaculation and group B, 120 minutes after ejaculation, while sperm concentration and sperm morphology were assessed at one time interval. Results: Semen analysis showed an average volume of ejaculate 3.45 ± 1.5 ml, sperm concentration in 1 milliliter62.4 ± 39.2 x10(6) /ml, while total sperm concentration was 211.2 ± 173.2 x10(6). In group A, values for progressive spermatozoa were 48.6 ± 18.1 x10(6) /ml and in group B, values for progressive spermatozoa were 47.9 ± 17.3 x10(6) /ml. There was no statistically significant difference between the two time intervals (group A and group B) when interpreting sperm motility, p>0.005. Analysis of morphology of spermatozoa showed a mean value of 6.9% for morphologically normal spermatozoa. Conclusion: The quality of ejaculate in young men in North Macedonia is in the range of reference values according to WHO, and also our results are similar to those from Germany, Turkey, Bulgaria, Faroe Islands.Истражувачките податоци покажуваат дека во последните 50 години (1938-1991) постои тренд на намалување на концентрацијата на сперматозоиди кај машката популација во Европа за 2,3% и во САД за 0,8%. Причините за ваквиот негативен тренд не се познати, но се претпоставува дека начинот на живот и факторите на околината имааt влијаниe врз генетските фактори. Целта на оваа студија беше да се оцени квалитетот на ејакулатот кај млади, здрави мажи во нашата земја, за да можеме да го споредиме квалитетот на ејакулатот кај нашата популација со другите популации во светот. Материјал и методи: Ејакулите од 203 здрави машки испитаници, на возраст од 18-32 години, беа складирани во термостат на 36⁰C и рачно анализирани на нативен препарати препарати обоени со хематоксилин/еозин, под фазно-контрастен микроскоп. Подвижноста на сперматозоидите беше проценета во два временски интервала, група А, 60 минути по ејакулацијата и група Б, 120 минути по ејакулацијата, додека концентрацијата и морфологијата на сперматозоиди беа анализирани во еден временски интервал.  Резултати: Анализата на ејакулатите покажа просечен волумен на ејакулатот 3,45 ± 1,5 ml, концентрација на сперматозоиди во 1 милитар 62,4 ± 39,2 x10 (6) / ml, додека вкупната концентрација на сперматозоиди беше 211,2 ± 173,2 x10 (6). Во групата А, вредностите за прогресивни сперматозоиди беа 48,6 ± 18,1 x10 (6) /ml, во групата Б, вредностите за прогресивни сперматозоиди беа 47,9 ± 17,3 x10 (6) /ml. Немаше статистички значајна разлика помеѓу двата временски интервала (група А и група Б) при интерпретација на подвижноста на сперматозоидите, p>0,005. Анализата на морфологијата на сперматозоидите покажа вредност од 6,9% за присуство на морфолошки нормални сперматозоиди. Заклучок: Квалитетот на ејакулатот кај младите мажи во Северна Македонија е во опсегот на референтните вредности според СЗО. Нашите резултати се слични на оние од Германија, Турција, Бугарија, Фарските Острови

Фацијална пареза кај новороденче: Приказ на случај

Unilateral congenital facial palsy in the newborn occurs more often as isolated than in the context of syndromes or developmental defects. Recognition of the etiological factor, the severity of the clinical presentation, the dynamics of recovery are a guide for a multidisciplinary approach, a range of investigations and treatment. In a non-therapeutic approach, unsupported by sufficiently reliable data from the literature, there is a dilemma whether and how long one has to wait and observe the improvement of clinical results, before determining the range of examinations in the newborn. In facial paresis of prenatal or perinatal origin, identical to non-congenital Bell's palsy, infectious and anatomical-structural causes should initially be excluded. This paper presents a case of a symmetrical hypotrophic premature infant with a manifestation of acute Bell's palsy at birth, with negative biomarkers for infectious etiology and a normal brain ultrasound. The newborn underwent a special neonatal care with targeted local treatment. Towards the end of the first postnatal week, there was an evident withdrawal of clinical symptomatology.  Еднострана вродена парализа на лицето кај новороденчето почесто се јавува изолирано, одошто во склоп на синдроми или од дефект во развојот. Препознавањето на етиолошкиот фактор, тежината на клиничката презентација, динамиката на опоравувањето ќе бидат смерница за мултидисциплинарен пристап, палета на иследувања и третман. При вонтерапевтски приод, непоткрепен со доволно сигурни податоци од литературата, постои дилема дали и колку да се чека и обсервира подобрувањето на клиничките резултати, пред да се одреди палетата на иследувања кај новороденото дете. Кај фацијалната пареза од пренатално или перинатално потекло, идентично како кај неконгениталната парализа на Бел, првично треба да се исклучат инфективни и анатомско-структурни причини. Во овој труд се презентира случај на симетрично  хипотрофично прематурно новороденче со манифестација на акутна парализа на Бел на раѓање, со негативни биомаркери за инфективна етиологија и уреден ултрасонографски наод на мозочните структури. Новороденото дете беше на специјална неонатална нега со целно спроведуван локален третман. Кон крајот на првата постнатална седмица покажа евидентно повлекување на клиничката симптоматологија. &nbsp

Евалуација на факторите и нивната поврзаност при перцепција на ризикот кај резидентното население во околината на индустриски контаминирани точки

The association between industrial pollution and human health is of high importance for public health. Living near industrially contaminated sites (ICSs) and being exposed to increasing concentrations of environmental pollutants along with disadvantaged social and economic conditions result in an increased occurrence of diseases. There are 16 identified industrially contaminated sites in the Republic of North Macedonia, and of all of them, chemical industry AD OHIS - Skopje and lindane dump located near the plant, according to almost all categorizations,has been evaluated to pose the highest level of ecological and health risk, although there has been no recent evidence about these issues. The main aim of this study was to obtain general information about risk perception of resident population living around and near AD OHIS in the Skopje region. Methods: A standardized and modified questionnaire was sent to the participants in an electronic form by e-mail and was published on social networks and municipalities’ web sites. The responses to the questionnaire were given anonymously and voluntarily. The results were analyzed using descriptive statistical methods with calculating central tendency parameters and analytical statistical methods with correlation and Pearson χ2 test and independent sample test. Results: During the observation period, 220 people responded to the survey, with female respondents being predominant (70%). Analysis showed that there was no significant difference between genders regarding risk perception. According to Likert scale, with 95% CI, among anthropogenic sources, respondents stated they were extremely worried about air pollution and very worried or worried about water pollution, noise, waste and dangerous industry. The diseases that trigger a response of greater concern were those related to allergies, respiratory diseases and cancer. Age, education and information related to ecological risks significantly influenced on judgement of the environmental conditions in the living area of resident population (p<0.05). Conclusions: Investigation results showed that resident population in the exposed Skopje region has a high level of perception and is susceptible to ecological risks by anthropogenic and natural influence. There is a direct relationship between exposureand environmental health impact. Also, sociоeconomic characteristics (gender, age, education) and cognitive factors have influence on risk perception level.Врската помеѓу загадувањето кое потекнува од индустријата и човековото здравје е од високо значење за јавното здравје. Животот во непосредна близина на индустриски контаминираните точки (ИКТ) и експонираноста на високи концентрации на еколошки полутанти, придружени со нарушени социјални и економски услови, резултира со зголемена појава на заболувања. Од вкупно 16 идентификувани контаминирани точки во Република Северна Македонија, хемиската индустрија во АД ОХИС - Скопје и депонијата со линдан која се наоѓа во непосредна близина, безмалку во сите категоризации правени досега е оценета со највисок еколошки но и јавноздравствен ризик иако никогаш не е правено опсежно истражување на тие аспекти.Главната цел на ова истражување беше да се добијат основни податоци за перцепцијата на ризик на резидентното население кое живее во околината или непосредна близина на ИКТ АД Скопје во скопскиот регион. Методи. Истражувањето беше спроведено со доставување на стандардизиран модифициран прашалник во електронска форма преку електронска пошта и објавен на социјалните мрежи и интернет страницата на скопските општини. Пополнувањето беше анонимно и доброволно.За анализа на резултатите беа користени дескриптивни статистички методи со одредување мерки на централна тенденција и аналитички статистички методи со корелација и Pearson χ2 (хи-квадрат тест) и t-тест за независни примероци и анализа на варијанса. Резултати.Вкупно 220 испитаници доброволно го пополнија прашалникот, од кои поголемиот дел (70%) беа испитаници од женски пол, меѓутоа анализата покажа дека нема сигнификантна разлика меѓу половите во однос на перцепција на ризикот. Според Likert-овата скала, со 95% CI од антропогените извори како најголем ризик со екстремна изложеност испитаниците го чувствуваат загадувањето на воздухот,a со значително до умерено загадувањето на водата, бучавата, отпадот и опасната индустрија.Како три најчести патолошки состојби кои може да се појават при изложеност на контаминирана средина ги сметаат алергиите, респираторните заболувања и канцерот. Возраста, степенот на образование и информираноста за еколошките ризици сигнификантно влијаат на мислењето поврзано со условите на животната средина во која живее резидентното население (p<0,05). Заклучок. Резултатите покажаа дека резидентното население во експонираниот скопски регион има високо ниво на перцепција и е чувствително на влијанието на еколошките ризици од антропоген и природен карактер и смета дека постои директна поврзаност помеѓу експозицијата и влијанието на еколошката средина врз здравствената состојба. Исто така, може да се заклучи дека социоекономските карактеристики (пол, возраст, степен на образование) и когнитивните фактори имаат влијание врз нивото на перцепција на ризиците

Торзија на голема циста на јајник презентирана како акутен абдомен: Приказ на случај

Patients with acute abdominal pain often end up in the emergency department for surgical treatment. Ovarian cysts can lead to an acute abdomen due to torsion (twisting) or rupture. In this case report we are going to present a 70 y/o female patient with left adnexal torsion, due to a presence of ovarian cyst, presented as an acute abdomen. The patient was enrolled in the emergency department with acute abdomen, nausea and vomiting. After the initial evaluation including a Computerized tomography [CT] scan, the cyst presented as a solid hypodense mass behind the front abdominal wall, with the dimensions of Anteroposterior diameter [APd] 13cm, Laterolateral diameter [LLd] 11cm and Craniocaudal diameter [CCd] 15cm. The possible differential diagnosis [DDx] included cystic tumor [TU] mass on the mesentery as well as a cystic TU on the Urogenital tract (UGT). Intraoperatively adnexal torsion due to an ovarian cyst was found. The cyst and the left adnexa were then removed. Histopathological report showed ovarian hemorrhagic infarction due to a cystic tumor and torsion in the left adnexa. The diagnosis in such cases is often challenging because often the initial CT report can confuse the surgeon whether the mass arises from the mesentery or the urogenital tract.  Пациентите со акутна абдоминална болка често завршуваат на одделот за ургентни состојби, за хируршки третман. Цистите на јајник може да се манифестираат како акутен абдомен поради настаната торзија или руптура на тие цисти. Во овој приказ на случај прикажуваме 70 годишна пациентка со торзија на лева аднекса, поради присуство на циста на левиот јајник, која се презентираше како акутен абдомен. Пациентката беше примена на одделот за Ургентни состојби со симптоми на акутен абдомен, гадење и повраќање. После иницијалната евалуација која вклучуваше компјутерска томографија [КТ], цистата се презентираше како солидна хиподензна маса зад предниот абдоминален ѕид со димензии на Антеропостериорен дијаметар [АПд] 13 см, Латеролатерален дијаметар [ЛЛд] 11 см и Краниокаудален дијаметар [ККд] 15 см. Диференцијално дијагностички [ДДг] во предвид се земени следните дијагнози: цистична туморска [ТУ] маса која потекнува од мезентериум, како и цистична ТУ маса со потекло од урогенитален тракт [УГТ]. Интраоперативно најдовме торзија на левата аднекса поради присуство на циста на левиот јајник. Цистата заедно со левата аднекса беа отстранети. Хистопатолошкиот извештај покажа хеморагичен инфаркт на јајникот, поради цистичен тумор и торзија на левата аднекса. Поставувањето на точна дијагноза во вакви случаеви е честопати предизвикувачка, поради тоа што се случува иницијалниот КТ извештај да го доведе до забуна хирургот за тоа дали масата потекнува од мезентериум, или од урогенитален тракт

Секундарен Сјегрен синдром кај пациенти со ревматоиден артритис

Secondary Sjogren’s syndrome (sSS) is a connective tissue disease characterized by xeropthalmia and xerostomia, associated with another autoimmune disease. The prevalence of sSS in patients with rheumatoid arthritis (RA) is different in different countries, but is assumed at 10% of all RA patients and 20% of these have sub-clinical manifestations. This is a large subpopulation of patients with RA, especially taking into account that the clinical implications of their coexistence are not well explored. Aims: To analyze the effects of sSS on RA, the association between this syndrome and disease activity and disease evolution, presence of serological and immunological markers, disease duration and quality of life in patients with RA. Material and methods: We examined 42 patients, at the age of 18 to 70 years, diagnosed according to the criteria for classification and diagnosis by EULAR (2010). Twenty patients were diagnosed with RA and sSS, and 22 patients with RA without sSS. The groups were comparable regarding age, sex and disease duration. We analyzed the incidence of sSS, association with age, sex, demographic data, disease duration, extraarticular manifestations, and serologic tests (positive RF, anti-CCP) were also made. Disease activity was assessed by disease activity score (DAS28) and quality of life by the health assessment questionnaire-disability index (HAQ-DI). The number of tender and swollen joints was assessed, as well as pain level by using the visual analogue scale (VAS), sedimentation rate (ESR), CRP, and immunological tests(SSA, SSB, antidsDNA, ANA, antiU1snRNP) were also made. Results: In the analyzed patients there was no statistically significant difference in ESR, CRP, DAS28, HAQ-DI, seropositivity of RF and anti-CCP and the presence of antidsDNA, ANA or antiU1snRNP and disease duration. Patients in the RA group had more tender, swollen joints and VAS. There was a statistically significant difference in SSA and SSB levels. There was no significant difference in the treatment of patients from both groups.Conclusion: There was no statistically significant difference in the level of disease activity and quality of life in patients with RA compared to sSS group.Секундарниот Сјегренов синдром (сСС) претставува заболување на сврзното ткиво кое се карактеризира главно со појава на ксерофталмија и ксеростомија, во склоп на други автоимуни заболувања. Преваленцијата на сСС кај пациенти со ревматоиден артритис (РА) е различна во различни држави, но се претпоставува дека изнесува околу 10% од сите пациенти со РА, при што околу 20% од овие имаат супклинички манифестации. Ова претставува голема суппопулација на пациенти со РА, при што клиничките импликации на коегзистирањето на двете болести сèуште се недоволно испитани. Цели: Да се анализираат ефектите на појавата на сСС врз болеста, односно поврзаноста на овој синдром со активноста и еволутивноста на болеста, присуството на серолошки и имунолошки маркери, времетраењето на болеста и квалитетот на животот кај пациенти со РА. Материјал и методи: Беа испитани 42 пациенти на возраст од 18 до 70 години, дијагностицирани според критериумите на EULAR (2010).  Дваесет пациенти беа со РА и сСС и 22 пациенти со РА без придружен сСС. Групите беа со слични карактеристики во однос на пол, возраст и времетраење на болеста. Беа анализирани:  појавата на сСС и нејзината зависност од возраста и полот на пациентите, демографските податоци, траењето на болеста, присуството на вонзглобни манифестации, а беа направени и серолошки тестови (позитивниот RF, anti-CCP). Активноста на болеста беше анализирана преку индексот на активност на болест - DAS28 (Disease Activity Score 28), а квалитетот на живот на пациентите преку HAQ-DI (Health Assessment Questionnaire – Disability Index). Беше анализиран бројот на болни и отечени зглобови, VAS (визуелна аналогна скала на болка), седиментација на еритроцити (ESR), CRP, а беа направени и имунолошки тестови (SSA, SSB, antidsDNA, ANA, antiU1snRNP) и по потреба други имунолошки и серолошки тестови). Резултати: Кај испитаните пациенти немаше статистички сигнификантна разлика во ESR, CRP, DAS28, HAQ-DI, серопозитивност кон RF или anti-CCP, како и присуството на antidsDNA, ANA или antiU1snRNP, како и траење на болеста. Пациентите во РА групата беа во поголем број, со повеќе отечени зглобови и повисока VAS. Постоеше статистички сигнификантна разлика во позитивноста на SSA и SSB антителата во двете групи. Немаше разлика во лекувањето на пациентите во двете групи. Заклучок: Не постои статистички сигнификантна разлика во нивото на активност на болеста и квалитетот на живот на пациентите со РА во споредба со оние со сСС

Организација на здравствената заштита на старите лица на територија на град Скопје – состојби и потреби

The main goal of the paper was to understand the attitudes of the elderly in the city of Skopje regarding health care, organization and functioning of the health system for ensuring healthy and active aging. Methods: A descriptive-analytical method was used to present the results of the study (cross-sectional study) conducted on the territory of the city of Skopje in the period March-April 2019. A total of 350 respondents aged 65+ were included. A questionnaire containing 53 questions was developed and was designed to suit the age and sex of the respondents. The questionnaire was divided into four parts: first part - general and demographic characteristics; second part - health care; third part - mobility of the elderly; fourth part - conditions and lifestyle. The statistical analysis was performed with Windows 7.0 and SPSS, version 14. A statistical significance was used for two-way tests with a significance level of p <0.05. Results: Of the total of 350 respondents, 133 (38%) were male, and 217 (62%) were female, with a sex ratio of 0.61 : 1. According to the answers given by the respondents in our sample, 50 (37.9%) men and 124 (57.14%) women had chronic diseases. A total of 260 (75.6%) respondents stated that they were satisfied with the health information system "My Appointment" (“Moj Termin”). In terms of sex, 101 (78.9%) men and 159 (73.6%) women were satisfied with "My Appointment". A total of 84 (24.4%), 27 (21.1%) men and 57 (26.4%) women, stated that they were dissatisfied with this service. Forty-seven (47.5%) respondents said that discrimination in health care was done by a doctor, 43 (43.4%) said it was done by a nurse and  according to 9 (9.1%) respondents, discrimination was done by both the doctor and the nurse. The results obtained showed that more often highly educated people recognized discrimination and abuse by the health personnel than people with lower level of education. Conclusion: The elderly exercise partially their rights to social and health care. The elderly would like to expand the opportunities for social and health benefits. In the self-assessment of the health condition, most of the elderly perceived their health status to be relatively good. The analysis showed a higher percentage of chronic illnesses in women than in men. Тhere is a correlation between active and healthy aging and socioeconomic conditions in which the elderly live.Целта на трудот беше да се согледаат ставовите на старите лица на територија на град Скопје во врска со здравствената заштита и да се добијат одговори за нивните потреби и мислење за организацијата и функционирањето на здравствениот систем. Mетоди: Беше користен дескриптивно-аналитички метод на работа, со приказ на резултати од истражување (студија на пресек) спроведено на територијата на град Скопје во периодот март-април 2019 година. Беа опфатени вкупно 350 испитаници на возраст од 65+ години. Беше изработен прашалник кој содржеше 53 прашања и беше дизајниран да одговара на возраста и полот на испитаниците. Прашалникот беше поделен на четири дела: прв дел - општи и демографски карактеристики; втор дел - здравствена заштита; трет дел - мобилност на старото лице; четврти дел - услови и начин на живот. Статистичката анализа беше извршена со Windows 7.0 и SPSS, верзија 14. Статистичка значајност беше искористена за двонасочни тестови со ниво на значајност од p <0,05. Резултати: Во студијата беа опфатени 133 (38%)  мажи и 217 (62%) жени, со сооднос на полот 0,61 : 1. Според добиените изјави од испитаниците во примерокот, 50 (37,9%) од анкетираните мажи и 124 (57,14%) од анкетираните жени имале хронични заболувања. Од испитаниците, 260 (75,6%) изјавиле дека се задоволни од услугите „Мој термин“. Во однос на полот, задоволни од „Мој термин“ биле 101 (78,9%) од мажите и 159 (73,6%) од жените во примерокот. Вкупно 84 (24,4%) испитаници изјавиле дека се незадоволни од оваа услуга, и тоа 27 (21,1%) мажи и 57 (26,4%) жени. Кај 47 (47,5%) од испитаниците дискриминација при здравствената заштита направил доктор, кај 43 (43,4%) тоа го направила медицинска сестра, а кај 9 (9,1%) причина биле и докторот и медицинската сестра. Добиените резултати покажале дека најчесто високообразованите лица многу почесто ја препознавале дискриминацијата и злоупотребата од страна на здравствен персонал отколку лицата со пониско образование. Заклучок: Постарите лица делумно ги остваруваат правата од здравствена заштита. Постарите лица би сакале да ги прошират можностите за здравствени придобивки. Во самопроценката на здравствената состојба, најголем дел од постарите лица велат дека нивната здравствена состојба е релативно добра. Постои корелација помеѓу активното и здравото стареење и социоекономските услови во кои живеат постарите лица

Синдром на “MORNING GLORY”- Приказ на случај

Morning Glory Syndrome (MGS) is an uncommon congenital anomaly of the eye nerve (optic nerve) that resembles a flower known as morning glory, impairs vision, and may be associated with both ocular and non-ocular abnormalities. It has a characteristic fundoscopic appearance consisting of a large funnel-shaped cavity on the optical disc. We register an unusual congenital anomaly of the optic disc in a three-year-old female child.Синдромот на “Morning Glory” (MGS -Morning Glory Syndrom) е невообичаена конгенитална аномалија на oптичкиот нерв кој наликува на цвет познат како „morning glory“, го нарушува видот и може да бидe поврзан и со окуларни и неокуларни абнормалности. Има карактеристичен фундоскопски изглед кој се состои од големa празнина  во форма на инка на оптичкиот диск. Во овој труд презентираме невообичаена вродена аномалија на оптичкиот диск кај три годишно дете од  женскиот пол

Ставoви и практики за Хуман Папиломавирус, вакцина за Хуман Папиломавирус и поврзани фактори меѓу населението во Република Косово

Аpproximately 50–80% of sexually active women are exposed to at least one HPV variant during their lifetime. Based on the 2015 annual report of the National Institute of Public Health of Kosova, 68 new cases of cervical cancer were detected. The aim of the study was to investigate the attitude and practice regarding Human Papillomavirus (HPV) infections and the Human Papillomavirus vaccine in the population of the Republic of Kosova. Material and methods: A cross-sectional survey was conducted to assess the knowledge concerning HPV infections among the population aged 18 to 35+ years. The study was conducted during the period of time June 2021 –to August 2021. The sample included 500 participants. The questionnaire was anonymous, and participants were free to end their participation any time, without completing the questionnaire. Results: Regarding the claim "The HPV vaccine is safe", more than half of the respondents, respectively58.6% declare that they do not know, 33.4% of the respondents agree, 6.0% gave an incorrect answer / disagree, and 2.0% did not answer. The percentage difference between the unknown and correct answers is statistically significant for p<0.05. Conclusion: This study found out that the attitude towards the HPV vaccine among people of the Republic of Kosova is low to moderate. HPV vaccines should be included in the national immunization programs, since there is not still established national vaccination program for HPV vaccination.Приближно 50-80% од сексуално активните жени се изложени на барем една варијанта на ХПВ во текот на нивниот живот. Врз основа на годишниот извештај на Националниот институт за јавно здравје на Косово за 2015 година, откриени се 68 нови случаи на рак на грлото на матката. Целта на студијата беше да се истражи ставот и практиката во однос на инфекциите со хуман папиломавирус (ХПВ) и вакцината против хуманиот папилома вирус кај населението на Република Косово. Материјал и методи: Спроведена е студија на пресек за да се процени знаењето за ХПВ инфекциите кај популацијата на возраст од 18 до 35+ години. Студијата е спроведена во периодот јуни 2021 година до август 2021 година. Примерокот опфати 500 учесници. Прашалникот беше анонимен, а учесниците можеа слободно да го прекинат своето учество во секое време, без да го пополнат прашалникот. Резултати: Во однос на тврдењето „ХПВ вакцината е безбедна“повеќe од половина од испитаниците, односно 58,6% се изјасниле дека не знаат, 33,4% од испитаниците се согласуваат, 6,0% дале неточен одговор/ не се согласуваат, а 2,0% не одговориле. Процентуалната разлика помеѓу непознатите и точните одговори е статистички значајна за p<0,05. Заклучок: Оваа студија покажа дека односот кон ХПВ вакцината кај жителите на Република Косово е низок до умерен. ХПВ вакцините треба да бидат вклучени во националните програми за имунизација, бидејќи сèуште не постои воспоставена национална програма за вакцинација против ХПВ

Фонолошка свесност кај деца со развојно јазично нарушување

Children with developmetal language disorder have impaired developmental pattern of language structure. Literature data speak in favor of delay and/or difficulties in development of phonological, lexical, morphological and syntactic structure, but the nature of developmental language disorder (DLD) has still not been elucidated. The aim of this paper was to present and analyze data about phonological awareness in children with DLD based on a systematic literature review. Also, we wanted to point out some methods of assessment and stimuli/encouragement in development of phonological abilities. The research presented in the analyzed literature have shown that current knowledge regarding phonological awareness in children with DLD is mainly obtained from comparative stuides of children with developmental language disorder and children with normal language development. A large number of results has revealed that different components of phonological awareness in children with DLD are less developed compared to their peers with typical development. Studies have also presented current assessment techniques and importance of phonological awareness preventive stimulation progams, which are an important indicator/parameter for the development of reading and writing as well as for onset of impairments in learning these skills.Децата со развојно јазично нарушување имаат изменет образец на развојот на јазичната структура. Податоците од литературата сведочат во прилог на доцнење и/или абнормалности во развојот на фонолошката, лексичката, морфолошката и синтаксичката структура, во природата на развојното јазично нарушување (РЈН) сеуште е непозната. Цел на овој труд е врз основа на преглед на литература, на систематски начин да се прикажат и анализираат податоци за фонолошката свесност кај децата со РЈН. Исто така сакавме да истакнеме некои методи на проценка и поттикнување на развојот на фонолошките способности. Резултатите од анализата на податоци од литературата покажуваат дека современите сознанија за фонолошката свесност кај децата со РЈН  воглавно потекнуваат  од компаративните студии на достигнувања на децата со развојнојазично нарушување и деца со типичен развој. Поголемиот број резултати покажуваат дека различните компоненти на фонолошка свесност кај децата со РЈН се развиени во помала мерка во споредба со нивните врсници со типичен развој. Исто така, прикажани се актуелните техники на проценка и истакнато е значењето на превентивните програми за поттикнување на развојот на фонолошката свесност, која претставува важен показател на развојот на читање и пишување и поjава на пречки вo учењето на овие вештини