Colonialism – Decolonization – Postcolonialism. Considerations about the nature and periodization

Trudno przecenić znaczenie epoki kolonialnej dla dziejów świata. W ostatnich latach obserwujemy wręcz lawinowy wzrost publikacji już nie tylko o kolonializmie ale przede wszystkim o postkolonializmie. Głos zabierają filolodzy, kulturoznawcy, historycy, socjolodzy i politolodzy, prawnicy, ekonomiści a nawet medycy i psycholodzy, co często wprowadza chaos i różne rozumienie wielu wydawałoby się oczywistych pojęć. To wszystko wymaga uporządkowania. Celem artykułu jest zdefiniowanie podstawowych kategorii takich jak kolonializm i dekolonizacja, neokolonializm i postkolonializm, zakreślenie ich granic terytorialnych i chronologicznych. To swego rodzaju próba wyjaśnienia dyskusji, pisana przez historyka i politologa, a więc z perspektywy człowieka zajmującego się dziejami kolonializmu. W artykule przedstawiono rozważania dotyczące definicji i zakresu pojęcia kolonializm, jego rozwój w XIX i pierwszej połowie XX wieku – od genezy poprzez ekspansję państw europejskich aż do jego kryzysu, którego początki widzieć powinniśmy już w latach I wojny światowej i wreszcie jego rozpadu po II wojnie światowej. Następnie omówiono pojęcie dekolonizacji, czynniki przyśpieszające dekolonizację oraz nowe propozycje periodyzacyjne. Ostatnia część artykułu to rozważania na temat postkolonializmu, a więc nowej refleksji nad kolonializmem a przede wszystkim nad jego konsekwencjami i pozostałościami we współczesnym świecie. Coraz częściej bowiem nie ograniczano się tylko do historii kolonializmu i dekolonizacji. Podkreślano, że istnieją różne rodzaje podporządkowania, a nowe ujęcie powinno dotyczyć historii i perspektyw wszystkich grup podporządkowanych np. ludzi zmarginalizowanych (klas niższych, kobiet, mniejszości narodowych i seksualnych itp.). W tym sensie kolonializm trwa nadal i stąd być może ten wzrost zainteresowania i aktualność problematyki, która jeszcze niedawno wydawała się kategorią już tylko historyczną.The importance of the colonial era in world history can hardly be exaggerated. In recent years, we have seen a rapid growth of publications dedicated to colonialism and, primarily, to postcolonialism. Some philologists, cultural studies theorists, historians, sociologists and political scientists, lawyers, economists and even physicians and psychologists have spoken on these issues. This results in terminological chaos and different interpretations of many seemingly obvious concepts, calling for some order to be introduced. The aim of this paper is to define basic categories, such as colonialism and decolonization, neo-colonialism and postcolonialism, as well as to indicate their territorial and chronological boundaries. This is an attempt to explain the matters written from the perspective of a scholar dealing with the history of colonialism, that is a historian and political scientist combined. The paper presents considerations with regard to the definition, scope and concept of colonialism, its development in the 19th and the first half of the 20th centuries – from its genesis, through the expansion of European states, until its crisis, which started in the early years of World War I and, finally, to its collapse after World War II. Next, the concept of decolonization is touched upon along the factors accelerating the decolonization process. New proposals of periodization also come into view. The final part of the paper mulls over postcolonialism and, by this token, reflects on colonialism and, first and foremost, on its aftermath and remnants in the modern world. Increasingly nowadays, studies are not restricted only to the history of colonialism and decolonization, and it is emphasized that there are different types of subordination. Therefore, a new approach should cover the history and perspectives of all the subsidiary groups, such as marginalized people (that includes women, lower social classes, national and sexual minorities, etc.). In this sense, colonialism still exists, and perhaps this is the reason for the increased academic interest in issues which seemed not long ago to be merely a historical category

Traveling Theory: The Legacy of Edward W. Said in Eastern Europe

This text is a pre-publication format made available for the University of Lodz online repository with the permission of the publisher, Éditions québécoises de l’oeuvre.This paper discusses the circulation of Edward W. Said’s concepts in Eastern Europe. In his text “Traveling Theory” Said examines intercultural translations of Western ideas for use in new historical contexts. The phenomenon of traveling applies as well to Said’s notion of Orientalism. Many researchers of Eastern Europe have applied Said’s concept to analyze post-communist societies. The cultural translation has led both to creative interpretations of Said’s thought and to an ideological voice trapped in the post-communist discourse of modernization.Cet article étudie la circulation des concepts formulés par Edward W. Said en Europe de l’Est. Dans son texte « Traveling Theory », Said analyse la traduction interculturelle d’idées occidentales en vue de leur utilisation dans de nouveaux contextes historiques. Le phénomène de traveling s’applique aussi à la notion d’orientalisme de Said. De nombreux chercheurs en Europe de l’Est ont utilisé ce concept de Sain pour analyser des sociétés postcommunistes. Cette traduction interculturelle a donné lieu à la fois à des interprétations créatrices de la pensée de Said et à une voix idéologique enfermée dans le discours postcommuniste de modernisation.This paper was supported by the Polish Ministry of Science and Higher Education through a grant to young scholars research

Czy teoria postkolonialna jest kobieca? Narodziny, rozwój i zmierzch postkolonializmu

Teoria postkolonialna, inaczej postkolonializm, jest poststrukturalnym nurtem krytycznym prężnie rozwijanym od lat 80. XX w. W ostatniej dekadzie można jednak zauważyć narastające wątpliwości wokół repertuaru zastosowań tej perspektywy, koncentrującej się na relacji kolonizator – skolonizowany. Niniejszy artykuł rekonstruuje etapy rozwoju teorii postkolonialnej oraz takich wymiarów tego nurtu, które można ogólnie określić mianem kobiecych (genderowych). Szczególny nacisk jest położony na konfrontację postkolonialnego postulatu odzyskiwania narodowo-kulturowej podmiotowości i perspektywy feministycznej. Instytucjonalizacja teorii postkolonialnej i pojawienie się grupy znaczących badaczek, pochodzących głównie z byłych kolonii, przyczyniło się do powstania socjologiczno-etnograficznej odmiany postkolonializmu o charakterze interwencyjnym. Przedmiotem analiz postkolonialnych stają się praktyki, w których wyraża się kobiecość konstruowana w społeczeństwach doświadczających politycznej i kulturowej dominacji. Na przełomie XX i XXI wieku pojawiły się oparte o instrumentarium pojęciowe postkolonializmu analizy świata postsowieckiego. We wschodnioeuropejskim wariancie teorii postkolonialnej kluczową pozycję zajmuje wizja zniewolonego narodu jako kobiety, m.in. w analizach M. Janion, E. Thompson (Polska) i N. Shevchuk-Murray, T. Hundorovej (Ukraina). Mimo nadziei wiązanych z adaptacją postkolonializmu do badań Europy Wschodniej to podejście, podobnie jak klasyczna teoria postkolonialna, spotyka się z silną krytyką. Czy feminizacja tego nurtu rozsadza go od środka

Wielokulturowe estetyki w dyskursie publicznym w Polsce. Próba postkolonialnej interpretacji

The aim of my paper is to present the concept of postcolonial aesthetics, as well as to analyse the phenomena of multicultural aesthetics in public discourse in Poland. In my work the sociological perspective is accompanied with pedagogical one. I point out that aesthetics may be considered as space for identity formation. While analysing multicultural aesthetics in Polish public discourse, I focus on several phenomena. First, I describe invisibility of multicultural aesthetics in art discourse, as well as in educational discourse, and analyse the representations of multicultural aesthetics. I reconstruct the discourse of superiority of The Global North civilisation, and a parallel discourse of primitivism of the Global South. Next, I describe the proces ses of commercialisation and folklorization of multicultural aesthetics occurring in public sphere, especially in mass culture. Finally I reconstruct types of identities formed in the analysed material. The papers concludes with reference to Edward Said's demand for a constant critical reading o f culture

Socjologia krytyczna a obietnica emancypacji. Wybrane problemy

Artykuł dotyczy współczesnego przyrostu obietnic emancypacji w dyskursach socjologii krytycznej. Wiązane z emancypacją stymulowanie refleksyjności i sprawczej podmiotowości (agency) jest generalnie i często w sposób bezkrytyczny traktowane jako warunek rozwoju społecznego. W efekcie „boomu na emancypację” następuje rozmycie znaczenia pojęcia emancypacji i stępienie krytycznego ostrza tych nurtów, które problem władzy i podmiotowości mają na sztandarze. Z jednej strony, skutkiem tych procesów jest redukcja idei emancypacji do aktywistycznej społecznej praxis i do technologii uwłasnowolnienia. Z drugiej, idea emancypacji staje się represyjnym instrumentem oceny działań indywiduów. Problemy te zostaną omówione na przykładzie teorii postkolonialnej i społecznie zaangażowanej performatyki. Warto dziś przeciwstawić socjologii krytycznej socjologię krytyki i wrócić do krytyki samego pojęcia krytyki. Punktem wyjścia do metarefleksji mogłaby być koncepcja krytyki Michela Foucaulta

Prowincjonalizowanie feminizmu w polskich badaniach literackich

The author of the text analyzes the strategies of provincializing the Polish feminism and gender studies. Starting points for interpretations in the article are Dipesh Chakrabarty’s book – Provincializing Europe. Postcolonial Thought and Historical Difference and feminist publications about modernity, nationalism, capitalism in Poland. In the article the category of a province is considered as an emblem existing in a new regionalism’s discourse. The author claims that the history of the category of a province is entangled in the ambiguities which are related to the glocal understanding of a region; she also reflects on the relations between feminism, regionalism and local experiences of a global reality.The author of the text analyzes the strategies of provincializing the Polish feminism and gender studies. Starting points for interpretations in the article are Dipesh Chakrabarty’s book – Provincializing Europe. Postcolonial Thought and Historical Difference and feminist publications about modernity, nationalism, capitalism in Poland. In the article the category of a province is considered as an emblem existing in a new regionalism’s discourse. The author claims that the history of the category of a province is entangled in the ambiguities which are related to the glocal understanding of a region; she also reflects on the relations between feminism, regionalism and local experiences of a global reality

Globalizacja i postmodernizm. O zasadności i bezzasadności zamiennego stosowania terminów

Artykuł opublikowany w czasopiśmie "Kultura-Historia-Globalizacja" (dostęp otwarty), po konferencji naukowej "Globalność-Słowa-Rzeczy" zorganizowanej przez Uniwersytet Wrocławski w październiku roku 2013.Punktem wyjścia artykułu jest utożsamienie przez Fredrica Jamesona kulturowego wymiaru globalizacji z postmodernizmem. Autor analizuje sposób definiowania obu pojęć przez wspomnianego badacza, a swoje wnioski popiera interpretacjami tekstów literackich Honoriusza Balzaca, Dona DeLillo i Mo Yana. Prowadzi to do wniosku, że dokonane przez Jamesona utożsamianie zasadne jest na gruncie cywilizacji zachodniej, lecz w skali globalnej zdradzać może znamiona totalizacji.Artykuł powstał dzięki wsparciu finansowemu projektu „Doktoranci – Regionalna Inwestycja w Młodych naukowców społeczno-humanistycznych – Akronim D-RIM SH”. Projekt jest współfinansowany przez UnięEuropejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Poddziałanie 8.2.

Kolonizacja? Rekolonizacja? Polonizacja? czyli Rosja po polsku

The essay aims at showing the possible ways of interpreting the political aspects of literature. A proposed way is based on the functionalization of post-colonial criticism tools for the purpose of contemporary literary studies. The author discusses concept of post-colonial research in connection with Polish literature about Russia and Russians and draws attention to the works of Polish reporters who describe Russia after 1991. The suggestion is that the authors of Polish narratives try to symbolically colonize Russian reality in a political way

Постколоніальні дослідження: український вимір

The article traced the methodology of Western postcolonial studies becomes widespread in Ukrainian literary criticism not only as a strategy for reading fiction, but also a significant factor in the formation of national cultural identityУ статті прослідковується, яким чином методологія західних постколоніальних досліджень набуває поширення в українському літературознавстві не лише як стратегія прочитання художньої літератури, але й як вагомий чинник формування національної культурної ідентифікаціїВ статье рассматривается, каким образом методология западных постколониальных исследований переходит в украинское литературоведение не только как стратегия прочтения художественной литературы, но и как фактор формирования национальной культурной идентификаци