23 research outputs found
์ง์ญ์์จํ ์ฌํ์๋น์ค ํฌ์์ฌ์ ์ ํํฉ๊ณผ ๊ณผ์ (The current issues of region autonomous social service investment projects)
A Study on the Satisfaction and Preference of Green Patterns in the Walking Space of Seoul through VR Analysis
ํ์๋
ผ๋ฌธ(์์ฌ) -- ์์ธ๋ํ๊ต๋ํ์ : ๊ณต๊ณผ๋ํ ๊ฑด์คํ๊ฒฝ๊ณตํ๋ถ, 2022. 8. ๊ถ์์.์ฌํ์ ์ธ์ ๋ณํ์ ๋ฐ๋ผ ์๋์ฐจ ์ค์ฌ์์ ๋ณดํ์ ์ค์ฌ์ผ๋ก์ ํ๊ฒฝ์ ์กฐ์ฑํ๋ฉด์ ์๋ฏผ๋ค์ ์ถ์ ์ง์ ๋์ด๋ ๋ณดํํ๊ฒฝ ์กฐ์ฑ์ด ์ค์ํด์ง๊ณ ์๋ค. ์ฐจ๋ก๋ฅผ ์ค์ด๊ณ ๋ณด๋ํญ์ ๋๋ฆฌ๋ฉด์ ๋ณดํ๊ณต๊ฐ์ ๊ตฌ์ฑํ๋ ๋
น์ง๋ ํจ๊ป ์ฆ๊ฐ๋๊ณ ์๋ค. ํ์ง๋ง ์์ธ์ ๋ณดํํ๊ฒฝ ํํฉ์ ์ดํด๋ณด๋ฉด ๋ณด๋์ ๋๋น์๋ ์๊ด์์ด ์ผ๋ฅ ์ ์ธ ์์ฌ๊ฐ ์ด๋ฃจ์ด์ ธ์์ด ๋ณดํ์ ๋ถํธํจ์ ์ด๋ํ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ํ๋จํ์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์์๋ ๋ณด๋ํญ์ ๊ธฐ์ค์ผ๋ก ์กฐ์ฑํ ๋
น์งํจํด์ ๊ตฌ๋ถํ ํ์์ฑ๊ณผ ํจ๊ป ๋
น์งํจํด ๋์ถ์ ๋ชฉ์ ์ผ๋ก ๋์๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ฅผ ์งํํ๊ธฐ์ ์์ ๋ณดํ๊ณต๊ฐ, ๋
น์งํจํด, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ๊ด๋ จ ๋ฐฉ๋ฒ๋ก ์ ํ์ฉํ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ํฅ์ ์ดํด๋ณด์๋ค. ๊ทธ ๊ฒฐ๊ณผ๋ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค.
์ฒซ์งธ, ๋ณดํ๊ณต๊ฐ์ ์ฃผ๋ก ๋ค๋ฃฌ ์ฐ๊ตฌ๋ค์ ๊ฒฐ๊ณผ์์ ๋
น์ง๊ฐ ๋ณดํ๋ง์กฑ๋์ ๊ธ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ค๋ ๊ฒฐ๊ณผ์ ์พ์ ์ฑ, ์ํ์ฑ ๋ฑ์ด ๋ณดํ๋ง์กฑ๋์ ์ํฅ์์ธ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ์ด์ฒ๋ผ ๋ณดํ๊ณต๊ฐ ๋ด ๋
น์ง์ ์ค์์ฑ์ ๋ฐํ๋ธ ๋
ผ๋ฌธ๋ค์ด ๋ค์์๋ค.
๋์งธ, ๋
น์งํจํด์ ์ดํด๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ค์ ์ฃผ๋ก ์ฉ๋์ง์ญ์ ๊ธฐ์ค์ผ๋ก ์งํํ์๋ค. ์ฃผ๊ฑฐ์ง์ญ๊ณผ ์
๋ฌด์ง์ญ์ ๋ค๋ฃฌ ์ฐ๊ตฌ๋ค์ด ๋ค์์์ผ๋ฉฐ, ๊ตฌ์ฒด์ ์ธ ๋
น์ง๊ตฌ์กฐ๋ณด๋ค ๋
น์ง์จ๊ณผ ์์ฌ ์์ข
์ ๋น์จ์ ๋์ถํ์๋ค.
๋ง์ง๋ง์ผ๋ก, ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์์ ๋ง์กฑ๋์ ์ ํธ๋, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ VR ๋ถ์์ ์ํํ๊ณ ์ ๊ฐ์ ๋ฐฉ๋ฒ๋ก ์ ํ์ฉํ ๋
ผ๋ฌธ๋ค์ ์ดํด๋ณด์๋ค. ๊ทธ ๊ฒฐ๊ณผ, ๋ํํ๋ ์งํ๋ค์ ๊ธฐ์ค์ผ๋ก ๋ง์กฑ๋์ ์ ํธ๋ ์กฐ์ฌ๋ฅผ ํน์ ์ง๋จ์ ์ค์ ํ์ฌ ์ํํ์ฌ ๊ฒฐ๊ณผ๊ฐ์ ์ํฅ์ธ์๋ค์ ๋์ถํ์๋ค. ๋ํ, VR ๊ด๋ จํด์๋ ์์ผ๋ก VR์ ๊ฐ๋ฅ์ฑ์ ๋ค๋ฃฌ ์ฐ๊ตฌ๋ค์ด ๋ค์์๋ค.
ํ์ง๋ง ์ต๊ทผ ์์ธ์ ์ ์ฑ
์ ๋ํฅ์ ๋ฐ๋ผ ์ง์ ์ ์ผ๋ก ๋ณด๋ํญ์ ๋ฐ๋ฅธ ๋
น์ง๊ตฌ์กฐ๋ฅผ ์ด์ฉ์ ๊ด์ ์์ ๋์ถํ ์ฐ๊ตฌ๋ ์์์ผ๋ฉฐ, ๊ตญ๋ด ์ฐ๊ตฌ์์๋ VR ์ฅ๋น๋ฅผ ํ์ฉํ ์ฐ๊ตฌ๋ ๋ถ์กฑํ ์ค์ ์ด๋ค. ๋ฐ๋ผ์, ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ฐ๊ตฌ ๋ด์ฉ์ ์ผ๋ก, ๋ฐฉ๋ฒ๋ก ์ ์ผ๋ก ๋ชจ๋ ๊ธฐ์กด ์ฐ๊ตฌ๋ค๊ณผ ์ฐจ๋ณ์ฑ์ ์ง๋๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ชฉ์ ์ ๋ฌ์ฑํ๊ธฐ ์ํด ์์ธ์์ ๋ํ ๋ณดํ๊ธธ์ธ โ์์ธ ๋์ฌ๋ณดํ๊ธธโ์ โ์ด์๊ธธโ์ ๋์์ผ๋ก 8๊ฐ์ง ์ฃผ์ ๊ฐ๋ก๋ฅผ ์ ์ ํ์ฌ ์ด๋ก ์ ์ธ ์ฐ๊ตฌ์ ์ค์ฆ์ฐ๊ตฌ๋ฅผ ๋ณํํ์๋ค. ์ด๋ก ์ ์ฐ๊ตฌ์์๋ ๋ณดํ๊ณต๊ฐ, ๋
น์งํจํด, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฉ๋ฒ๋ก ์ธ VR์ ๊ดํ ๋ณด๊ณ ์๋ฅผ ํฌํจํ ์์ ๊ณผ ๋
ผ๋ฌธ ์๋ฃ๋ฅผ ์ด์ฉํ์ฌ ์ด๋ก ์ ๊ณ ์ฐฐ์ ์ค์ํ์๋ค. ์ค์ฆ์ฐ๊ตฌ๋ ํํฉ๋ถ์์ ํฌํจํ์ฌ ์ ๋ขฐ๋ ๋ถ์๊ณผ ๋
๋ฆฝํ๋ณธ t๊ฒ์ , ๋ค์คํ๊ท๋ถ์์ ์ค์ํ์๋ค. ํ์ฅ์กฐ์ฌ ์ฐ๊ตฌ์์๋ ์ฐ๊ตฌ๋์์ง๋ฅผ ๋ฐฉ๋ฌธํ์ฌ ํ์ฌ ๋ณดํ๊ณต๊ฐ์์์ ๋
น์งํจํด ๋ํฅ์ ์ดํด๋ณด๊ณ ์ฌ์ง์ดฌ์์ ์ค์ํ์๋ค. ์ค์ฆ์ฐ๊ตฌ ๋์์ ์ฐ๊ตฌ ๋์์ง์ ๋ฐฉ๋ฌธ ๋น์จ์ด 60% ์ด์์ผ๋ก ๋ง 18์ธ ์ด์์ ๊ฑฐ๋ฆฌ ๋ณดํ ๊ฒฝํ์ด ์๋ ์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก ์ด๋ฃจ์ด์ก์ผ๋ฉฐ, ์ด 32๋ช
์ ์๋ฃ๊ฐ ์์ง๋์๋ค.
๋ถ์๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ์์ฝํ๋ฉด ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค.
์ฒซ์งธ, ๋ณด๋ํญ ๊ธฐ์ค์ผ๋ก ๋ง์กฑ๋ ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ์ ๋ฆฌํ ๊ฒฐ๊ณผ์ด๋ค. 3m ๋ฏธ๋ง ๋ณด๋ํญ์ ๊ฐ๋ก์๋ฅผ ์์ฌํ ๊ฒฝ์ฐ ์ ํจ๋ณด๋ํญ์ด ํ๋ณด๋์ง ์์ ์ฒญ๊ณ์ฒ๋ก(B)๋ณด๋ค ์ญ๋ก๋ฌธ ์ ๋ณด๋(A)์ ๋ง์กฑ๋๊ฐ ๋ ๋์ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. 3m ์ด์ 5m ๋ฏธ๋ง ๋ณด๋ํญ์์๋ ๊ณตํต์ ์ผ๋ก ๊ฐ๋ก์๊ฐ 1์ด๋ก ์กฐ์ฑ๋์ด์์ง๋ง, ๋์ฝ์ฑ ํ์ฝ ๊ต๋ชฉ์ ๊ฐ๋ก์๋ก ์กฐ์ฑํ ๋ํ๋ฌธ๋ก(C)๊ฐ ์๋ก์ฑ ์นจ์ฝ ๊ต๋ชฉ์ ๊ฐ๋ก์๋ก ์กฐ์ฑํ ๋จ์ฐ์คํ์ด ์ ๋ณด๋(D)๋ณด๋ค ๋์ ๋ง์กฑ๋๋ฅผ ๋ณด์๋ค. 5m ์ด์ 8m ๋ฏธ๋ง ๋ณด๋ํญ์ ๋ค์ธต์์ฌ๊ฐ ์ด๋ฃจ์ด์ง ์ธ์ข
๋๋ก ์ฌ๋์ฒ๊ธธ-์์ธ์์ฒญ ๊ตฌ๊ฐ(E)์ ๋ง์กฑ๋๊ฐ ๋ ๋์์ผ๋ฉฐ, 8m ์ด์ ๋ณด๋ํญ์์๋ ๋ค์ธต์์ฌ๊ฐ ์ด๋ฃจ์ด์ง ์ธ์ข
๋๋ก ์ฌ๋์ฒ๊ธธ-๊ดํ๋ฌธ์ญ ๊ตฌ๊ฐ(F)์ด ๋ ๋์ ๋ง์กฑ๋๋ฅผ ๋ณด์๋ค.
๋์งธ, ๋ง์กฑ๋ ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ํ ๋๋ก ํ๊ท๋ถ์์ ์ํํ ๊ฒฐ๊ณผ์ด๋ค. 3m ๋ฏธ๋ง ๋ณด๋ํญ์ ์ ํจ๋ณด๋ํญ ํ๋ณด๋ฅผ ํฌํจํ์ฌ ์์ ์ฑ์ ๋ํ ๊ณ ๋ ค๊ฐ ์ข
ํฉ ๋ง์กฑ๋์ ๋ง์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ์ผ๋ฉฐ, 3m ์ด์ ๋ณด๋ํญ์์๋ ์์ ์ฑ๋ณด๋ค ๋
น์ง์ ์กฐํ๋ก์ด ์ ๋, ์ถฉ๋ถํ ์์ํ๊ฒฝ ์กฐ์ฑ๊ณผ ๊ฐ์ ์พ์ ์ฑ๊ณผ ์ฌ๋ฏธ์ฑ์ ๋ํ ๊ณ ๋ ค๊ฐ ์ข
ํฉ ๋ง์กฑ๋์ ๋ง์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ์ฆ, ๋์ ๋ณด๋ํญ์ ๊ฐ์ง ๋ณดํํ๊ฒฝ์์ ๋
น์ง์ ๊ตฌ์ฑ์ด ๋ณด๋ค ๋ค์ธต์ ์ผ๋ก ์ด๋ฃจ์ด์ ธ์ผํจ์ ํ์ธํ์๋ค.
์
์งธ, ๋ณด๋ํญ๋ณ ๋
น์งํจํด ์ ํธ๋ ๊ฒฐ๊ณผ์ด๋ค. โ3m ๋ฏธ๋ง ๋ณด๋ํญโ์์๋ โ1์ด ๋ ๋
น์งโ๊ฐ 3.69์ ์ผ๋ก ๊ฐ์ฅ ๋๊ฒ ๋ํ๋ฌ์ผ๋ฉฐ, โ3m ์ด์ 5m ๋ฏธ๋ง ๋ณด๋ํญโ์ โ1์ด ๊ฐ๋ก์+1์ด ๋ ๋
น์งโ๊ฐ 3.84์ ์ผ๋ก ๊ฐ์ฅ ์ ํธํ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. โ5m ์ด์ 8m ๋ฏธ๋ง ๋ณด๋ํญโ์ โ2์ด ๊ฐ๋ก์+1์ด ๋ ๋
น์งโ๊ฐ 3.88์ ์ผ๋ก ๊ฐ์ฅ ๋๊ฒ ๋ํ๋ฌ์ผ๋ฉฐ, โ8m ์ด์ ๋ณด๋ํญโ์ โ2์ด ๊ฐ๋ก์+1์ด ๊ฐ๋ก์โ๊ฐ 3.91์ ์ผ๋ก ๊ฐ์ฅ ๋๊ฒ ๋ํ๋ฌ๋ค.
๋ง์ง๋ง์ผ๋ก, ๋ฐฉ๋ฌธ์ฌ๋ถ๋ฅผ ๊ธฐ์ค์ผ๋ก ๋ ์ง๋จ์ผ๋ก VR์ ํ์ฉํ ์ ํธ๋ ์กฐ์ฌ ๊ฒฐ๊ณผ์ ์ฐจ์ด๋ฅผ ๋ถ์ํ ๊ฒฐ๊ณผ, ์ฐจ์ด๊ฐ ์๋ ๊ฒ์ผ๋ก ํ์ธ๋์๋ค.
๋ณธ ์ฐ๊ตฌ๋ ์ต๊ทผ ๋ณํํ๋ ๊ตํต์ ํจ๋ฌ๋ค์์ ์ ์ฉํ์ฌ ๋ณด๋ํญ์ ๋ฐ๋ผ ๋
น์งํจํด์ ๋ค๋ฅด๊ฒ ์กฐ์ฑํด์ผํ๋ ์ด์ ๋ฅผ ๊ท๋ช
ํ๊ณ ์ด์ฉ์ ๊ด์ ์์ ์๋ง์ ๋
น์งํจํด์ ๋์ถํ์ฌ ์์ธ์์์ ์ ์ํ ๋ณด๋ํญ์ ๋ฐ๋ฅธ ๊ฐ๋ก์๊ตฌ์กฐ๋ชจ๋ธ๊ณผ ๋น๊ต๋ถ์ํ์ฌ ์ ์ฑ
์ ์์ฌ์ ์ ๋์ถํ๋ค๋ ์ ์์ ์์๋ฅผ ๊ฐ์ง๋ค.
๋ํ, ์๋ก์ด ์ฐ๊ตฌ ๋ฐฉ๋ฒ๋ก ์ธ โVR(Virtual Reality)โ์ ์ ์ฉํ์ฌ ํ์ค์์ ์ํํ๊ธฐ ์ด๋ ค์ด ๋
น์งํจํด ์กฐ์ฑ์ ๊ฐ์ํ์ค ์์์ ์ํํ๊ณ ์ค์ ๋ฐฉ๋ฌธ์์ ๋ฏธ๋ฐฉ๋ฌธ์๊ฐ ๊ฒฐ๊ณผ๊ฐ์ ์ฐจ์ด๊ฐ ์๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ โVRโ ๋ฐฉ๋ฒ๋ก ์ ๋ํ ๊ฐ๋ฅ์ฑ์ ๋ฐํ๋๋ค๋ ์ ์์ ์์๋ฅผ ์ง๋๋ค. ๋ค๋ง ๋ณธ ์ฐ๊ตฌ์์ ๊ณ ๋ คํ์ง ์์ ํ ์ง์ด์ฉ ๋ฐ ์ฐจ๋ก ๋ฑ์ ํฌํจํ ์ฃผ๋ณ ํ๊ฒฝ์ ๊ณ ๋ คํ์ฌ ์ฐ๊ตฌ๋ฅผ ์งํํ๋ค๋ฉด ๋ณด๋ค ์ผ๋ฐํํ ์ ์๋ ๊ฒฐ๊ณผ ๋์ถ์ด ๊ฐ๋ฅํ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ณด์ธ๋ค.As societal perceptions change, it becomes increasingly important to create a high-quality pedestrian environment while creating a pedestrian-centric environment in the car. As lanes are reduced and sidewalks are widened, the amount of green space that constitutes pedestrian spaces is also increasing. However, looking at the current state of the pedestrian environment in Seoul, it was judged that the planting was uniform regardless of the width of the sidewalk, causing inconvenience to pedestrians. Therefore, in this study, it is necessary to classify the green pattern to be created according to the width of the sidewalk and the purpose of deriving the green pattern.
In order to achieve the purpose of this study, 8 major streets were selected for the โconnection roadโ of the โSeoul Urban Pedestrian Streetโ, a representative pedestrian street in Seoul, and both theoretical and empirical research were conducted. In the field survey, photos were taken by visiting the research site to find out the trend of green patterns in the current walking space. In the theoretical study, a theoretical study was conducted using the materials of books and papers, including reports on the walking space, green pattern, and VR, which are the methodology of this study. The empirical study subjects were those who had more than 18 years of walking experience and had a visit rate of 60% or more, and a total of 32 people were collected.
The analysis results are summarized as follows.
First, it is the result of summarizing the satisfaction results based on the width of the press. When trees were planted in a place where the sidewalk width was less than 3m, the satisfaction of site A was higher than that of site B, where the effective sidewalk width was not secured. When the sidewalk width is 3m or more and less than 5m, it is common to have street trees lined up in one row. In the case of sidewalk widths of 5m or more and less than 8m, even when the sidewalk width was 8m or more, the satisfaction of site E was high in the case of multi-layer planting, and in the case of multi-layer planting, the satisfaction of site F was higher.
Second, it is the result of performing regression analysis based on the satisfaction result. For sidewalks less than 3m wide, safety considerations, including ensuring effective sidewalk width, have a significant impact on overall satisfaction. For sidewalk widths of 3m or more, it is more important to consider comfort and aesthetics such as harmonious greenery and sufficient shade environment rather than safety. It was found that consideration had a significant effect on overall satisfaction. In other words, it was confirmed that the green space composition should be more multi-layered in the pedestrian
environment with wide sidewalks.
Third, it is the result of preference for green areas by sidewalk width. In โsidewalk width less than 3mโ, โ1 row of shrubsโ showed the highest score with 3.69 points, and for โ3m to less than 5m sidewalk widthโ, โ1 row of trees + 1 row of shrubsโ showed the most preference with 3.84 points. For โsidewalk width of 5m or more and less than 8mโ, โ2 rows of trees + 1 row of shrubsโ showed the highest score with 3.88 points. Finally, โsidewalk width of 8m or
moreโ showed the highest score of โ2 rows of trees + 1 row of
shrubsโ with 3.91 points.
Finally, as a result of the preference survey using VR, it was confirmed that there was no difference as a result of analyzing the difference depending on whether the two groups visited or not.
In this study, the reason for creating different green patterns depending on the width of the sidewalk was investigated by applying the recently changing paradigm of traffic, and an appropriate green pattern was derived from the user's point of view and compared with the street. The tree structure model and policy implications according to the sidewalk width suggested by the Seoul Metropolitan Government. It is meaningful in that it was derived.
In addition, a new research methodology, โVR(Virtual Reality)', was applied to create a green pattern that was difficult to perform in reality in virtual reality, and there was no difference between the actual and non-visitor results. It is meaningful in that it reveals the possibility. However, it is thought that more generalizable results can be derived if the study is conducted in consideration of the surrounding environment such as land use and lanes that are not considered in this study.์ 1์ฅ ์ ๋ก 1
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ ๋ฐ ๋ชฉ์ 1
1. ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ 1
2. ์ฐ๊ตฌ์ ๋ชฉ์ 5
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฒ์ ๋ฐ ๋ฐฉ๋ฒ 7
1. ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฒ์ 7
2. ์ฐ๊ตฌ์ ๋ฐฉ๋ฒ 9
3. ์ฐ๊ตฌ์ ํ๋ฆ 10
์ 3 ์ ์ ํ์ฐ๊ตฌ ๊ณ ์ฐฐ 13
1. ๋ณดํ๊ณต๊ฐ ๊ด๋ จ ์ ํ์ฐ๊ตฌ 13
2. ๋
น์งํจํด ๊ด๋ จ ์ ํ์ฐ๊ตฌ 15
3. ๋ฐฉ๋ฒ๋ก ๊ด๋ จ ์ ํ์ฐ๊ตฌ 17
4. ์ฐ๊ตฌ์ ์ฐจ๋ณ์ฑ ๋ฐ ์์ 20
์ 2 ์ฅ ์ด๋ก ์ ๊ณ ์ฐฐ 21
์ 1 ์ ์์ธ์ ๋ณดํ์ ์ฑ
๊ณ ์ฐฐ 21
1. ๋ณดํ๊ณต๊ฐ์ ๊ฐ๋
๋ฐ ๊ด๋ จ ๋ฒ์ ๋ 21
2. ์์ธ์ ๊ณต๊ณต๊ณต๊ฐ ๊ฐ์ด๋๋ผ์ธ 23
์ 2 ์ ์์ฌ์กฐ์ฑ ์ด๋ก 25
1. ๊ธฐ๋ฅ์์ฌ 25
2. ๋ณด๋์ ์์ฌ์ค๊ณ ๊ธฐ๋ฒ 28
์ 3 ์ ์ฐ๊ตฌ๋์์ง ์ ์ 33
1. ์์ธ ๋์ฌ๋ณดํ๊ธธ 33
2. ์๊ฒฐ 38
์ 3 ์ฅ ๋ถ์์ ํ 39
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ ๋ฌธ์ ๋ฐ ๊ฐ์ค 39
์ 2 ์ ๋ถ์ ๋ฐฉ๋ฒ ๋ฐ ํ์ฉ ์๋ฃ 40
1. ํํฉ ๋ถ์ 40
2. VR ํ๊ฒฝ ๊ตฌ์ถ 45
3. VR์ ํ์ฉํ ๋ง์กฑ๋ ๋ฐ ์ ํธ๋ ๋ถ์ 50
์ 4 ์ฅ ๋ถ์ ๊ฒฐ๊ณผ 65
์ 1 ์ ์๋ฃ ์์ง ๊ฒฐ๊ณผ 65
1. ์ ๋ขฐ๋ ๋ถ์ 65
2. ์ฌ์ ์ง๋ฌธ ๊ฒฐ๊ณผ 65
์ 2 ์ ๋ง์กฑ๋ ์กฐ์ฌ 68
1. ๋ง์กฑ๋ ์กฐ์ฌ ๊ฒฐ๊ณผ 68
2. ๋ง์กฑ๋ ์กฐ์ฌ ํ๊ท ๋ถ์ 70
์ 3 ์ ์ ํธ๋ ์กฐ์ฌ 78
1. ์ ํธ๋ ์กฐ์ฌ ๋
๋ฆฝํ๋ณธ T-๊ฒ์ 78
2. ์ ํธ๋ ์กฐ์ฌ ๊ฒฐ๊ณผ 82
์ 4 ์ ์๊ฒฐ 84
์ 5 ์ฅ ๊ฒฐ๋ก 86
์ 1 ์ ์ฐ๊ตฌ๊ฒฐ๊ณผ ์์ฝ 86
์ 2 ์ ์ฐ๊ตฌ์ ์์ ๋ฐ ํ๊ณ 90
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ 92
๋ถ๋ก 97
Abstract 100์