15 research outputs found
The Relationships among the Transfer of TRaining and Selected Variables, Individual and Organizational Performance of Participants in Job Training Programs for Small and Medium-sized Enterprises
ํ์๋
ผ๋ฌธ (๋ฐ์ฌ)-- ์์ธ๋ํ๊ต ๋ํ์ : ๋์ฐ์
๊ต์ก๊ณผ, 2017. 2. ๋์น์ผ.์ด ์ฐ๊ตฌ์ ๋ชฉ์ ์ ์ค์๊ธฐ์
์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ด๋ จ๋ณ์ธ, ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ ๋ฐ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์์ ์ํฅ๊ด๊ณ๋ฅผ ๊ตฌ๋ช
ํ๋๋ฐ ์์๋ค. ์ฐ๊ตฌ๋ชฉ์ ์ ๋ฌ์ฑํ๊ธฐ ์ํ์ฌ ์ฒซ์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ๊ฐ์ธ, ํ๋ก๊ทธ๋จ ๋ฐ ์กฐ์ง ํน์ฑ์ ๊ตฌ๋ช
ํ๊ณ , ๋์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ๊ฐ์ธ, ํ๋ก๊ทธ๋จ ๋ฐ ์กฐ์ง ํน์ฑ์ด ํ์
์ ์ฉ๋์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ ๊ตฌ๋ช
ํ๊ณ , ์
์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ํ์
์ ์ฉ๋๊ฐ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ ๋ฐ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ ๊ตฌ๋ช
ํ๋ฉฐ, ๋ท์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ํ์
์ ์ฉ๋์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ๊ด๊ณ์์ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ์ ๋งค๊ฐํจ๊ณผ๋ฅผ ๊ตฌ๋ช
ํ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ์ฐ๊ตฌ ๋ชฉํ๋ฅผ ์ค์ ํ์๋ค.
์ฐ๊ตฌ์ ๋ชจ์ง๋จ์ ์ ๋ถ๊ฐ ์ง์ํ๋ ์ค์๊ธฐ์
์ ์ํ ๊ต์กํ๋ จ์ฌ์
์ค ์ฐธ์ฌ์ธ์๊ณผ ํฌ์
์์ฐ์ด ๊ฐ์ฅ ๋ง๊ณ , ์์ ๊ทผ๋ก์๋ฅผ ์ํ ๊ต์ก์์คํ
๋ฐ ์ธ๋ ฅ์ด ๋ถ์กฑํ ์ค์๊ธฐ์
์๊ฒ ์ง์์ ์ด๊ณ ์ฒด๊ณ์ ์ธ ๊ต์กํ๋ จ์ ์ ๊ณตํ๊ธฐ ์ํ ๋ชฉ์ ์ผ๋ก ์ํ๋๋ ์ค์๊ธฐ์
์ปจ์์์ ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์๋ฅผ ๋ชฉํ ๋ชจ์ง๋จ์ผ๋ก ์ค์ ํ์๋ค. ์กฐ์ฌ๋์์ 2015๋
์ ์ปจ์์์ ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ์ฐธ๊ฐํ ๊ทผ๋ก์์ด๋ฉฐ, ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ๋ฅผ ์กฐ์ฌํ๊ธฐ ์ํ์ฌ 2015๋
์ ์ต์ 5์ธ ์ด์์ด ๊ต์ก์ ์ฐธ๊ฐํ ๊ธฐ์
์ ๊ทผ๋ก์๋ง์ ์กฐ์ฌ๋์์ผ๋ก ์ค์ ํ์๋ค. ํ์ง์ 2015๋
๋์ ์ฌ์ง์ ํฅ์ํ๋ จ๊ณผ์ ์ ์ฐธ๊ฐํ ๊ทผ๋ก์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก ์ฐธ๊ฐ์ธ์์ด ๋ง์ ์์ 7๊ฐ ํ๋ จ๋ถ์ผ๋ฅผ ์ ์ ํ์ฌ ์ ์ ๋ ๋ถ์ผ๋ณ๋ก ๋น์จํ์ง ํ์ฌ ์ด 500๋ช
์ ํ๋ณธ์ ์ ์ ํ์ฌ ์ค๋ฌธ์กฐ์ฌ๋ฅผ ์ค์ํ์๋ค.
์กฐ์ฌ๋๊ตฌ๋ ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ, ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ ๋ฐ ๊ฐ์ธ, ํ๋ก๊ทธ๋จ, ์กฐ์งํน์ฑ์ ์ธก์ ํ๋ ๋ฌธํญ์ผ๋ก ๊ตฌ์ฑ๋ ์ง๋ฌธ์ง๋ฅผ ํ์ฉํ์๋ค. ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ ๋ฐ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ ์ธก์ ๋๊ตฌ๋ ์ ํ์ฐ๊ตฌ ๊ณ ์ฐฐ์ ๋ฐํ์ผ๋ก ์ค์๊ธฐ์
์ปจ์์์ ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ํน์ฑ์ ๋ถ์ํ์ฌ ๋ฌธํญ์ ๊ฐ๋ฐํ์์ผ๋ฉฐ, ์๋น์กฐ์ฌ๋ฅผ ํตํด ๋ด์ ์ผ์น๋, ํ์์ ์์ธ๋ถ์์ ์ค์ํ์ฌ ์ ๋ขฐ๋ ๋ฐ ํ๋น๋๋ฅผ ๊ฒํ ํ ํ์ ๋ณธ์กฐ์ฌ์ ํ์ฉํ์๋ค. ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ํ์
์ ์ฉ๋์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๋ณ์ธ์ผ๋ก ์ค์ ํ ์๊ธฐํจ๋ฅ๊ฐ, ๊ฒฝ๋ ฅ๊ณํ, ์ธ์ง๋ ์ ์ฉ์ฑ, ๊ต์กํ๋ จ ๋ด์ฉ, ๊ฐ์ฌ์ ๊ต์๋ฅ๋ ฅ, ๊ต์กํ๋ จ ํ๊ฒฝ, ์์ฌ์ง์, ๋๋ฃ์ง์, ๋ณํ๊ฐ๋ฅ์ฑ, ์กฐ์ง๋ณด์์ ์ธก์ ๋๊ตฌ๋ ์ด ์ฐ๊ตฌ์ ๋ชฉ์ ์ ์ ํฉํ๋ค๊ณ ํ๋จ๋๋ ๊ธฐ์กด ๋๊ตฌ๋ฅผ ์๋น์กฐ์ฌ์ ๋ณธ์กฐ์ฌ๋ฅผ ํตํด ์ ๋ขฐ๋๋ฅผ ํ๋ณดํ์ฌ ์ฌ์ฉํ์๋ค.
์๋ฃ์์ง์ 2016๋
๋ 10์ 31์ผ๋ถํฐ 11์ 24์ผ๊น์ง ์ด๋ฉ์ผ ๋ฐ ์ฐํธ ์กฐ์ฌ๋ฅผ ํตํ์ฌ ์ด๋ฃจ์ด์ก์ผ๋ฉฐ, 500๋ถ๋ฅผ ๋ฐฐํฌํ์ฌ, 230๋ถ๊ฐ ํ์๋์ด ํ์์จ์ 45.6%์๋ค. ์ด์ค ๋ถ์ฑ์ค ์๋ต ์๋ฃ 17๋ถ๋ฅผ ์ ์ธํ๊ณ 213๋ถ(์ ํจ์๋ฃ์จ 42.6%)๋ฅผ ๋ถ์์ ํ์ฉํ์๋ค. ์๋ฃ๋ถ์์ SPSS 20.0 ํ๋ก๊ทธ๋จ์ ์ด์ฉํ์ฌ ํ๊ท ๊ณผ ํ์คํธ์ฐจ ๋ฑ ๊ธฐ์ ํต๊ณ์ ์ฐจ์ด๋ถ์, ๋จ์ ํ๊ท๋ถ์, ์๊ณ์ ํ๊ท๋ถ์ ๋ฐ ๋งค๊ฐ๋ณ์ธ ๋ถ์์ ์ค์ํ์๋ค.
์ฃผ์ ์ฐ๊ตฌ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ์์ฝํ๋ฉด ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค. ์ฒซ์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ํ์
์ ์ฉ๋์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ด๋ จ๋ณ์ธ ์ค ๊ฐ์ธํน์ฑ์ธ ์๊ธฐํจ๋ฅ๊ฐ, ๊ฒฝ๋ ฅ๊ณํ ๋ฐ ์ธ์ง๋ ์ ์ฉ์ฑ์ ์์ค์ ํ๊ท 3.39โผ3.92๋ก ๋ชจ๋ ๋ณดํต ์ด์์ธ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ํ๋ก๊ทธ๋จ ํน์ฑ์ธ ๊ต์กํ๋ จ ๋ด์ฉ๊ณผ ๊ฐ์ฌ์ ๊ต์๋ฅ๋ ฅ, ๊ทธ๋ฆฌ๊ณ ๊ต์กํ๋ จ ํ๊ฒฝ์ ์์ค์ 3.73โผ4.00์ผ๋ก ๋น๊ต์ ๋๊ฒ ๋ํ๋ฌ์ผ๋ฉฐ, ์์ฌ์ง์, ๋๋ฃ์ง์, ๋ณํ๊ฐ๋ฅ์ฑ, ์กฐ์ง๋ณด์์ผ๋ก ์ธก์ ํ ์กฐ์งํน์ฑ์ ์์ค์ 3.31โผ3.60์ผ๋ก ๊ฐ์ธํน์ฑ๊ณผ ํ๋ก๊ทธ๋จ ํน์ฑ๋ณด๋ค ์ฝ๊ฐ ๋ฎ์ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋์งธ, ๋ณ์ธ๋ค ๊ฐ์ ์๊ด๊ด๊ณ๋ฅผ ๋ถ์ํ ๊ฒฐ๊ณผ ํ์
์ ์ฉ๋๋ ์ธ๊ตฌํต๊ณํ์ ํน์ฑ์ ์ ์ธํ ๋ชจ๋ ๊ด๋ จ๋ณ์ธ๊ณผ ์ ์ํ ์ ์ ์ธ ์๊ด๊ด๊ณ๊ฐ ์๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ(๏ฝ=.744)์ ๊ต์กํ๋ จ ๋ด์ฉ(๏ฝ=.677), ์ธ์ง๋ ์ ์ฉ์ฑ(๏ฝ=.630)๊ณผ ๋์ ์ ์ ์ธ ์๊ด์ ๋ณด์์ผ๋ฉฐ, ๊ทธ ๋ค๋ฅผ ์ด์ด ๋๋ฃ์ง์(๏ฝ=.594), ์๊ธฐํจ๋ฅ๊ฐ(๏ฝ=.575), ์์ฌ์ง์(๏ฝ=.517) ์์ผ๋ก ์ ์ ์๊ด์ด ์์๊ณ , ๊ต์๋ฅ๋ ฅ(๏ฝ=.448)๊ณผ ๊ต์กํ๋ จ ํ๊ฒฝ(๏ฝ=.441) ๋ฐ ๊ฒฝ๋ ฅ๊ณํ(๏ฝ=.396)์ด ์ค๊ฐ์ ๋์ ์ ์ ์๊ด์ ๋ณด์๋ค. ์กฐ์งํน์ฑ ์ค ์กฐ์ง๋ณด์(๏ฝ=.332)๊ณผ ๋ณํ๊ฐ๋ฅ์ฑ(๏ฝ=.283)์ ๋น๊ต์ ์ฝํ ์๊ด๊ด๊ณ๋ฅผ ๋ํ๋ด์๊ณ , ํ์
์ ์ฉ๋์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ ๊ฐ์ ์๊ด๊ณ์ ๊ฐ์ .282๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ด๋ จ๋ณ์ธ ๊ฐ์ ์๊ณ์ ํ๊ท๋ถ์์ ์ค์ํ ๊ฒฐ๊ณผ, ๊ฐ์ธํน์ฑ์ ํ์
์ ์ฉ๋๋ฅผ 49.2% ์ค๋ช
ํ๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๊ณ , ๊ฐ์ธํน์ฑ ์ค์์ ์ธ์ง๋ ์ ์ฉ์ฑ(ฮฒ=.180)์ด ํ์
์ ์ฉ๋์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ๋ ฅ์ด ํต๊ณ์ ์ผ๋ก ๊ฐ์ฅ ํฐ ๋ณ์ธ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ์ผ๋ฉฐ, ๋ค์์ผ๋ก ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๋ณ์ธ์ ์๊ธฐํจ๋ฅ๊ฐ(ฮฒ=.164)์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๊ฒฝ๋ ฅ๊ณํ(ฮฒ=.156)๋ ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์ณค๋ค. ํ๋ก๊ทธ๋จ ํน์ฑ์ ์ถ๊ฐ๋ก ํฌ์
ํ ๋ชจํ์ ์ค๋ช
๋ ฅ์ 55.3%์ด์์ผ๋ฉฐ, ํ๋ก๊ทธ๋จ ํน์ฑ ์ค์์๋ ๊ต์กํ๋ จ ๋ด์ฉ๋ง์ด ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๋ณ์ธ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋๋ฐ, ์ํฅ๋ ฅ์ ํฌ๊ธฐ(ฮฒ=.313)๋ ๊ฐ์ฅ ์ปธ๋ค. ์กฐ์งํน์ฑ์ ์ถ๊ฐ๋ก ํฌ์
ํ ๋ชจํ์์๋ ์ค๋ช
๋ ฅ์ด 58.8%๋ก ๋ํ๋ ์ ์ฒด ๋ชจํ์ ๋งค์ฐ ํฐ ์ค๋ช
๋ ฅ์ ๋ณด์๋ค. ์กฐ์งํน์ฑ์์๋ ๋๋ฃ์ง์(ฮฒ=.236)์ด ์ ์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๋ณ์ธ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ์
์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ปจ์์์ ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ํ์
์ ์ฉ๋๋ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ์ง์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ๋ค. ๋ท์งธ, ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ๊ด๊ณ์์ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ๋ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ์ง์ ์ ์ธ ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ฌ์ผ๋, ํ์
์ ์ฉ๋์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ๊ด๊ณ์์ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ์ ๋งค๊ฐํจ๊ณผ๋ ์ ์ํ๊ฒ ๋ํ๋์ง ์์๋ค.
์ด ์ฐ๊ตฌ์ ๊ฒฐ๊ณผ๋ฅผ ํ ๋๋ก ๊ฒฐ๋ก ์ ์ ์ํ๋ฉด ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค. ์ฒซ์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์๋ ์๊ธฐํจ๋ฅ๊ฐ์ด ๋์ฒด๋ก ์ํธํ๋ฉฐ, ์ง์
์ํ์์ ๊ฒฝ๋ ฅ์ ๋ํ ๊ณํ์ ๊ฐ์ง๊ณ ์๋ ๋น์จ์ด ์๋ต์์ ์ฝ 68%์ ๋์ด๋ฉฐ, ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ๋ํ ์ ์ฉ์ฑ์ ์ ์ธ์งํ๊ณ ์๋ค. ์ค์๊ธฐ์
์ปจ์์์ ๊ต์กํ๋ จ ๋ด์ฉ์ ์ ํฉ์ฑ์ ๋ค์ ๋์ ์์ค์ผ๋ก ์ธ์ํ๊ณ ์์ผ๋ฉฐ, ๊ฐ์ฌ์ ๊ต์๋ฅ๋ ฅ๋ ์ฐ์ํ๋ค๊ณ ์ธ์ํ๊ณ ์๋ค. ๋ํ, ๊ต์กํ๋ จ ํ๊ฒฝ์ ๋ํด์๋ ๋์ ์์ค์ด๋ผ๊ณ ํ๊ฐํ๊ณ ์๋ค. ํํธ, ์ค์๊ธฐ์
์ ์กฐ์ง์ง์ ํน์ฑ์ ๋ํด์๋ ์์ฌ์ง์๊ณผ ๋๋ฃ์ง์์ ๋นํด, ๋ณํ๊ฐ๋ฅ์ฑ๊ณผ ์กฐ์ง๋ณด์์ ์๋์ ์ผ๋ก ๋ ๋ฎ๊ฒ ์ธ์ํ๊ณ ์๋ค. ์ด๋ ์กฐ์ง์๊ฐ์ ์ํธ์์ฉ์ ๋ํ๋ด๋ ๋ณ์ธ์ธ ์์ฌ์ง์๊ณผ ๋๋ฃ์ง์์ ์กฐ์ง์ ํ๊ฒฝ์ ์ธ ๋ถ๋ถ์ด๋ผ๊ณ ํ ์ ์๋ ์กฐ์ง๋ณด์๊ณผ ๋ณํ๊ฐ๋ฅ์ฑ ์์ค๋ณด๋ค ๋๊ฒ ์ธ์ํ๊ณ ์๋ค๋ ๊ฒ์ ์์ฌํ๋ค. ๋์งธ, ํ์
์ ์ฉ๋ ๊ด๋ จ๋ณ์ธ์ผ๋ก ๊ฐ์ธํน์ฑ, ํ๋ จ ํ๋ก๊ทธ๋จ ํน์ฑ๊ณผ ์กฐ์งํน์ฑ์ ์ธ ๊ฐ์ง ์ฐจ์์ด ๋ชจ๋ ์ค์ํ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๋ณ์ธ์ด๋ฉฐ, ํ์
์ ์ฉ๋๋ฅผ ๋์ด๊ธฐ ์ํด์๋ ์ด ์ธ ๊ฐ์ง ์ฐจ์์ ๋ณ์ธ๋ค์ด ๋ชจ๋ ๊ณ ๋ ค๋์ด์ผ ํ๋ค. ์
์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ปจ์์์ ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ํ์
์ ์ฉ๋๋ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ์ง์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋๋ฐ, ์ด๊ฒ์ Kirkpatrick์ ๊ต์กํ๋ จ์ 4๋จ๊ณ ํ๊ฐ๋ชจํ์์ 3๋จ๊ณ ํ๋ํ๊ฐ๊ฐ 4๋จ๊ณ ๊ฒฐ๊ณผํ๊ฐ๋ก ์ด์ด์ง๋ ์ํฅ๊ด๊ณ๋ฅผ ๊ฒ์ฆํ ๊ฒ์ด๋ค. ์ฆ, ์ค์๊ธฐ์
์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ์ฐธ๊ฐํ ๊ทผ๋ก์๊ฐ ๊ต์ก์์ ๋ฐฐ์ด ๊ฒ์ ํ์
์ ์ ์ฉํจ์ผ๋ก์จ, ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ๊ฐ ํจ๊ป ๋ํ๋๋ฉฐ, ๊ต์กํ๋ จ์ ์ฑ๊ณผ๊ฐ ์กฐ์ง์ ์ฑ๊ณผ๋ก ์ด์ด์ง๊ธฐ ์ํด์๋ ํ์
์ ์ฉ๋๋ฅผ ๋์ฌ์ผํ๋ค๋ ๊ฒ์ ์๋ฏธํ๋ค. ๋ท์งธ, ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ ๊ทผ๋ก์๋ ๊ต์กํ๋ จ์ ์ฐธ๊ฐํ ํ ๊ต์ก์์ ๋ฐฐ์ด ์ง์, ๊ธฐ์ ๋ฑ์ ํ์
์ ์ ์ฉํจ์ผ๋ก์จ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ๊ฐ ํฅ์๋๋ค๊ณ ์ธ์งํ๊ณ ์์ผ๋ฉฐ, ์ค์๊ธฐ์
์ ๊ด๋ฆฌ์๋ ์์ ๊ทผ๋ก์๋ค์ด ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ์ฐธ๊ฐํ ํ ํ์
์ ์ฉ์ ํตํ์ฌ ์กฐ์ง์ ์ฑ๊ณผ๊ฐ ๋ํ๋๋ค๊ณ ์ธ์ํ๊ณ ์์ผ๋ฏ๋ก ํ์
์ ์ฉ๋๊ฐ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น์ง๋ง, ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ๋ฅผ ๋งค๊ฐ๋ก ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ์ํฅ์ ์ฃผ์ง๋ ์๋๋ค.
์ด์ ๊ฐ์ ๊ฒฐ๋ก ์ ๋ฐํ์ผ๋ก ํ์ ์ฐ๊ตฌ ๋ฐ ์ค์๊ธฐ์
์ปจ์์์ ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ฌ์
์ ์ ๋ ๊ฐ์ ์ ์ํ ์ ์ธ์ ๋ค์๊ณผ ๊ฐ๋ค. ํ์์ฐ๊ตฌ๋ฅผ ์ํ ์ ์ธ์ผ๋ก๋ ์ฒซ์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ์ฐ๊ฐ ์ฝ 285๋ง๋ช
์ ๊ทผ๋ก์๊ฐ ์ฐธ์ฌํ๊ณ ์๊ณ (๊ณ ์ฉ๋
ธ๋๋ถ, 2015), ํ๋ จ์ ์ค์ํ๋ ์
์ข
๊ณผ ์ง์ข
์ด ๋งค์ฐ ๋ค์ํ๋ฉฐ, ์ ๋ถ๊ฐ ์ง์ํ๋ ํ๋ จ์ฌ์
๋ ๋ค์ํ๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ์ฑ๊ณผ์ ํ์
์ ์ฉ๋์ ๋ํ ์ฐ๊ตฌ๊ฐ ์
์ข
๋ณ, ์ง์ข
๋ณ, ๋๋ ์ง๋ฌด๋ณ๋ก ๋์์ ์ธ๋ถํํ์ฌ ์ด๋ฃจ์ด์ง ํ์๊ฐ ์๋ค. ๋์งธ, ์ด ์ฐ๊ตฌ์์๋ ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ, ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ๋ฅผ ๊ต์กํ๋ จ ์ข
๋ฃ ํ 6๊ฐ์๏ฝ2๋
์ด ๊ฒฝ๊ณผํ ์ง๋ฌด๊ต์ก ์ฐธ๊ฐ์์ ์ค์๊ธฐ์
์ ๊ด๋ฆฌ์๋ฅผ ๋์์ผ๋ก 1ํ๋ง ์กฐ์ฌ๋ฅผ ์ค์ํจ์ผ๋ก์จ, ๊ต์กํ๋ จ์ ๋ง์น ํ ์๊ฐ์ ๊ฒฝ๊ณผ์ ๋ฐ๋ผ ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ฐ์ธ ๋ฐ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ๋ฏธ์น๋ ์ํฅ์ ๋ณํ๋ ํ์ธํ์ง ๋ชปํ์๋ค. ๋ฐ๋ผ์ ํฅํ์๋ ๋จ๊ณ์ ๋ฐ๋ผ ํ์
์ ์ฉ๋์ ์ฑ๊ณผ๋ฅผ ์ธก์ ํ๋ ์ฅ๊ธฐ์ ์ธ ์ฐ๊ตฌ๊ฐ ํ์ํ๋ค. ์
์งธ, Kirkpatrick์ 3๋จ๊ณ ํ๋ํ๊ฐ์ 4๋จ๊ณ ๊ฒฐ๊ณผํ๊ณผ์ ๊ด๊ณ์์ ์ ํ์ฐ๊ตฌ์ ํ๊ฐ๋ชจํ์๋ ์์ง๋ง ๊ต์กํ๋ จ ํ๊ฐ์ฐ๊ตฌ์์ ๋ง์ด ๋ค๋ฃจ์ง ์๊ณ ์๋ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ๊ฐ์ ๊ด๊ณ์ฐ๊ตฌ๋ฅผ ์ง์์ ์ผ๋ก ์๋ํ ํ์๊ฐ ์๋ค.
์ ๋๊ฐ์ ์ธก๋ฉด์์๋ ์ฒซ์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ปจ์์์ ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ํ์
์ ์ฉ๋์ ์ง์ ์ ์ผ๋ก ์ ์ ์ธ ์ํฅ์ ๋ฏธ์น๋ ๊ฒ์ผ๋ก ๋ํ๋ ๊ฐ์ธํน์ฑ์ธ ์๊ธฐํจ๋ฅ๊ฐ, ๊ฒฝ๋ ฅ๊ณํ, ์ธ์ง๋ ์ ์ฉ์ฑ์ ๋์ด๊ธฐ ์ํ ๋ฐฉ์๊ณผ ํ๋ก๊ทธ๋จ ํน์ฑ์ธ ๊ต์กํ๋ จ ๋ด์ฉ, ์กฐ์งํน์ฑ์ธ ์์ฌ์ง์๊ณผ ๋๋ฃ์ง์ ๋ฑ์ ์ข
ํฉ์ ์ผ๋ก ์ฐ๊ณํ์ฌ ํ์
์ ์ฉ๋๋ฅผ ๋์ด๋ ๋ฐฉ์์ ์ฌ์
์ ๋ฐ์ํ ํ์๊ฐ ์๋ค. ๋์งธ, ๊ณต๋ํ๋ จ์ผํฐ์ ํ๊ฐ์ ์์ด์ ํ์
์ ์ฉ๋ ํ๊ฐ๋ฅผ ๊ฐํํ๊ณ , ๊ต์กํ๋ จ์ ์ ํจ์ฑ์ ํ๊ฐํ ์ ์๋ ์ฒด๊ณ๋ฅผ ๋ง๋ค์ด์ผ ํ๋ค. ์
์งธ, ์ค์๊ธฐ์
์ปจ์์์ ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ๊ณผ์ ์ ๋ํ์ฌ ํ์
์ ์ฉ๋ ์ธก์ ์ ์ํ ๋๊ตฌ๋ฅผ ๊ฐ๋ฐํ ํ์๊ฐ ์๋ค. ์ค์๊ธฐ์
์ปจ์์์ ๊ณต๋ํ๋ จ์ผํฐ์์ ํ์ฝ๊ธฐ์
์ ์์์กฐ์ฌ๋ฅผ ํตํ์ฌ ๊ต์ก๊ณผ์ ์ ๊ฐ๋ฐํ ๋, ํ์
์ ์ฉ๋ ๋๊ตฌ๋ ๊ฐ์ด ๋ง๋ค๋๋ก ํ์ฌ, ์ด๋ฅผ ํ๊ฐ์ ๋ฐ์ํ๊ฑฐ๋ ๊ต์กํ๋ จ๊ณผ์ ์ ์ ์ฌ์ฌ ์์ ์ฐ๋ํ๋ ๋ฐฉ์์ ํตํ์ฌ ์ฌ์ ์ ํ์
์ ์ฉ๋ ๋๊ตฌ๋ฅผ ๊ฐ๋ฐํ๋ค๋ฉด, ๊ต์กํ๋ จ ์ข
๋ฃ ํ ํ์
์ ๋์๊ฐ์ ๋ ํ์
์ ์ฉ๋ ํ๊ฐ๊ฐ ์์ํ๊ณ , ํ์
์ ์ฉ์ ๊ฐํํ๋ ๋ฐ์ ํ์ฉํ ์ ์์ ๊ฒ์ด๋ค.I. ์๋ก 1
1. ์ฐ๊ตฌ์ ํ์์ฑ 1
2. ์ฐ๊ตฌ๋ชฉ์ 5
3. ์ฐ๊ตฌ๋ฌธ์ 5
4. ์ฉ์ด์ ์ ์ 6
5. ์ฐ๊ตฌ์ ์ ํ 9
โ
ก. ์ด๋ก ์ ๋ฐฐ๊ฒฝ 10
1. ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ๊ณผ ํ๊ฐ 10
2. ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ์ ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ด๋ จ๋ณ์ธ 33
3. ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ ๋ฐ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ๊ด๊ณ 60
โ
ข. ์ฐ๊ตฌ๋ฐฉ๋ฒ 77
1. ์ฐ๊ตฌ๋ชจํ 77
2. ์ฐ๊ตฌ๋์ 78
3. ์กฐ์ฌ๋๊ตฌ 80
4. ์๋ฃ์์ง 96
5. ์๋ฃ๋ถ์ 99
โ
ฃ. ์ฐ๊ตฌ๊ฒฐ๊ณผ ๋ฐ ๋
ผ์ 101
1. ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ๊ฐ์ธ, ํ๋ก๊ทธ๋จ ๋ฐ ์กฐ์ง ํน์ฑ 101
2. ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ํ์
์ ์ฉ๋, ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ ๋ฐ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ 102
3. ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ด๋ จ๋ณ์ธ์ ๊ด๊ณ 110
4. ์ง๋ฌด๊ต์กํ๋ จ ์ฐธ๊ฐ์์ ํ์
์ ์ฉ๋์ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ ๋ฐ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ๊ด๊ณ 116
5. ํ์
์ ์ฉ๋์ ์กฐ์ง์ฑ๊ณผ์ ๊ด๊ณ์ ๋ํ ๊ฐ์ธ์ฑ๊ณผ์ ๋งค๊ฐํจ๊ณผ 118
6. ์ฐ๊ตฌ๊ฒฐ๊ณผ์ ๋ํ ๋
ผ์ 120
โ
ค. ์์ฝ, ๊ฒฐ๋ก ๋ฐ ์ ์ธ 129
1. ์์ฝ 129
2. ๊ฒฐ๋ก 132
3. ์ ์ธ 134
์ฐธ๊ณ ๋ฌธํ 137
๋ถ ๋ก 151
Abstract 178Docto