Pojęcie Ojczyzny w językowym obrazie świata Białorusinów: historia nominacji i dane systemowe

Abstract

The article is devoted to the history of lexemes that nominate the concept of motherland in the Belarusian language, and their characteristics according to different dictionaries. The history of the Belarusian words радзіма, бацькаўшчына, айчына is shown with Ukrainian and Russian equivalents and traced to the modern semantics. The lexemes бацькаўшчына, айчына and later радзіма began to be actively used in the meaning of ʽa country historically belonging to a certain people and inhabited by this people’ at the beginning of the 20th century. Direct nominations of the concept of motherland are rarely used in colloquial speech and in folklore texts; they are not found in phraseological, paremiological, dialect dictionaries. In the traditional Belarusian linguistic worldview, the motherland is presented differently than in the modern one. Firstly, it is ʽplace of birth, small homeland’, not ʽcountry’. Secondly, instead of direct nominations, the synonyms край, кут, зямля, дом, хата are used.Artykuł poświęcony jest historii leksemów nazywających pojęcie ojczyzna w języku białoruskim i ich charakterystyce według różnych słowników. Historia białoruskich słów радзіма, бацькаўшчына, айчына ukazana jest na tle ukraińskich i rosyjskich odpowiedników i sięga nowożytnej semantyki. Leksemy бацькаўшчына, айчына, a później радзіма zaczęto aktywnie używać w znaczeniu ‘kraj historycznie należący do pewnego ludu i przez ten lud zamieszkały’ na początku XX wieku. Bezpośrednie nominacje pojęcia ojczyzna są rzadko używane w mowie potocznej i w tekstach folklorystycznych; nie ma ich w słownikach frazeologicznych, paremiologicznych, dialektycznych. W tradycyjnym białoruskim obrazie świata ojczyzna jest przedstawiana inaczej niż we współczesnym. Po pierwsze, jest to ‘miejsce urodzenia, mała ojczyzna, a nie ‘kraj’. Po drugie, zamiast bezpośrednich nominacji używa się synonimów край, кут, зямля, дом, хата.Artykuł poświęcony jest historii leksemów nazywających pojęcie ojczyzna w języku białoruskim i ich charakterystyce według różnych słowników. Historia białoruskich słów радзіма, бацькаўшчына, айчына ukazana jest na tle ukraińskich i rosyjskich odpowiedników i sięga nowożytnej semantyki. Leksemy бацькаўшчына, айчына, a później радзіма zaczęto aktywnie używać w znaczeniu ʽkraj historycznie należący do pewnego ludu i przez ten lud zamieszkały’ na początku XX wieku. Bezpośrednie nominacje pojęcia ojczyzna są rzadko używane w mowie potocznej i w tekstach folklorystycznych; nie ma ich w słownikach frazeologicznych, paremiologicznych, dialektycznych. W tradycyjnym białoruskim obrazie świata ojczyzna jest przedstawiana inaczej niż we współczesnym. Po pierwsze, jest to ʽmiejsce urodzenia, mała ojczyzna, a nie ʽkraj’. Po drugie, zamiast bezpośrednich nominacji używa się synonimów край, кут, зямля, дом, хата