Συνδεσιμότητα των τιμών του ελαιόλαδου στις βασικές αγορές της Ε.Ε.

Abstract

Οι τιμές των αγροτικών προϊόντων είναι ζωτικής σημασίας τόσο για τους παραγωγούς όσο και για τους καταναλωτές. Για τους παραγωγούς, οι τιμές καθορίζουν την κερδοφορία τους και την επιβίωσή τους στην αγορά, ενώ για τους καταναλωτές καθορίζουν την πρόσβασή τους σε βασικά τρόφιμα και την αγοραστική τους δύναμη. Στο πλαίσιο αυτό, το ελαιόλαδο ξεχωρίζει ως προϊόν ιδιαίτερης οικονομικής και διατροφικής σημασίας, καθώς αποτελεί βασικό στοιχείο της διατροφής και ταυτόχρονα σημαντική πηγή εισοδήματος για τις ελαιοπαραγωγικές περιοχές. Η σημαντική μεταβλητότητα των τιμών του, ως απόρροια των κλιματικών συνθηκών, του κόστους παραγωγής και της διεθνούς ζήτησης, καθιστά αναγκαία τη συστηματική τους παρακολούθηση. Στην παρούσα εργασία, εξετάζουμε τη συνδεσιμότητα των τιμών του παρθένου και εξαιρετικού παρθένου ελαιόλαδου μεταξύ των αγορών της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Ελλάδας, χώρες που δεσπόζουν στην παραγωγή, κατανάλωση και εξαγωγή του προϊόντος, χρησιμοποιώντας τη δυναμική προσέγγιση TVP-VAR Connectedness των Diebold & Yilmaz (2012, 2014) σε εβδομαδιαία δεδομένα τιμών, για τη χρονική περίοδο 2010-2025. Τα εμπειρικά αποτελέσματα καταδεικνύουν μέτρια προς υψηλή αλληλεξάρτηση μεταξύ των αγορών της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Ελλάδας. Η ισπανική αγορά λειτουργεί ως καθαρός μεταδότης επιρροών, η ελληνική ως καθαρός δέκτης, ενώ η ιταλική φαίνεται να υιοθετεί έναν περισσότερο ουδέτερο ρόλο στο σύστημα. Εντός των χωρών, παρατηρούνται ισχυρές σχέσεις μεταξύ των ποιοτικών κατηγοριών, οι οποίες υπερβαίνουν σε ένταση τις περισσότερες διακρατικές διασυνδέσεις. Η μετάδοση μεταξύ παρθένου και εξαιρετικού παρθένου ελαιόλαδου είναι κυρίως αμφίδρομη, με την ποιοτική κατηγορία του παρθένου ελαιόλαδου να λειτουργεί ως κύριος μεταδότης μεταβλητότητας. Το μοτίβο αυτό είναι εντονότερο στην Ισπανία και την Ιταλία και ασθενέστερο στην Ελλάδα. Διαχρονικά, η αλληλεξάρτηση αυτή δεν είναι σταθερή, αλλά εξαρτάται από το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον και τις συνθήκες αβεβαιότητας, όπου ορισμένες κρίσεις ενισχύουν τη διασύνδεση των αγορών και επιταχύνουν τη διάχυση των τιμολογιακών σοκ (πόλεμος Ρωσίας - Ουκρανίας), ενώ άλλες οδηγούν σε μείωση της συνολικής συνδεσιμότητας (πανδημία COVID-19). Παρά τις μεμονωμένες περιπτώσεις ασύμμετρης μετάδοσης, η αγορά ελαιόλαδου χαρακτηρίζεται κυρίως από συμμετρικές αλληλεπιδράσεις, υποδηλώνοντας ότι τα σοκ των τιμών διαχέονται αμφίδρομα και με παρόμοια ένταση στην πλειονότητα των περιπτώσεων. Δεδομένων των ουσιαστικών διασυνδέσεων και της μεταβλητότητας των αγορών, η λήψη μέτρων πολιτικής για την ενίσχυση της διαφάνειας και της διαχείρισης του κινδύνου κρίνεται επιτακτική για τη σταθεροποίηση της ευρωπαϊκής αλυσίδας αξίας του ελαιόλαδου και τη διατήρηση της ευημερίας σε ευρύτερο επίπεδο.Agricultural product prices are of vital importance to both producers and consumers. For producers, prices determine their profitability and survival in the market, while for consumers; they determine their access to basic foodstuffs and their purchasing power. In this context, olive oil stands out as a product of particular economic and nutritional importance, as it is a staple of the diet and, at the same time, an important source of income for olive oil-producing regions. The significant volatility of its prices, as a result of climatic conditions, production costs and international demand, makes it necessary to monitor them systematically. In this paper, we examine the connectivity of virgin and extra virgin olive oil prices between the markets of Spain, Italy and Greece, countries that dominate the production, consumption and export of the product, incorporating the dynamic TVP-VAR Connectedness approach of Diebold & Yilmaz (2012, 2014) on weekly price data, for the period 2010-2025. The empirical results demonstrate moderate to high interdependence between the markets of Spain, Italy and Greece. The Spanish market acts as a pure transmitter of influences, the Greek as a pure receiver, while the Italian market seems to adopt a more neutral role in the system. Within countries, strong relationships between quality categories are observed, which exceed in intensity most transnational interconnections. The transmission between virgin and extra virgin olive oil is mainly bidirectional, with the quality category of virgin olive oil acting as the main transmitter of variability. This pattern appears stronger in Spain and Italy and weaker in Greece. Over time, this interdependence is not constant, but depends on the broader economic environment and conditions of uncertainty, where some crises strengthen market interconnection and accelerate the diffusion of price shocks (Russia-Ukraine war), while others lead to a decrease in overall connectivity (COVID-19 pandemic). Despite isolated cases of asymmetric transmission, the olive oil market is mainly characterized by symmetric interactions, suggesting that price shocks are transmitted bidirectionally and with similar intensity in the majority of cases. Given the substantial interconnections and volatility of the markets, policy measures to enhance transparency and risk management are considered imperative to stabilize the European olive oil value chain and maintain prosperity at a broader level.8