Rola zgody w znamionach przestępstwa zgwałcenia

Abstract

The article offers a renewed analysis of the role of consent in the structure of the offence of rape in the context of the amendment to Article 197 § 1 of the Criminal Code introduced by the Act of 28 June 2024 amending the Criminal Code and certain other statutes, which adds the element of “lack of consent.” The author argues that this change does not introduce any genuine normative novelty and that its justification is based on a misreading of the requirements of the Istanbul Convention. The problem was not the absence of the concept of consent in the provision, but rather the overly narrow interpretation of the elements constituting the prohibited act of rape. As a result, the amendment does not eliminate existing interpretative difficulties but instead reproduces them, while also posing a risk of violating the principle of nullum crimen sine lege and thereby weakening the guarantee function of criminal law. The author proposes that, instead of multiplying vague statutory elements, solutions should be sought in a correct interpretation of the elements of the offence, one that corresponds to social evaluations.Artykuł stanowi ponowną analizę roli zgody w strukturze przestępstwa zgwałcenia w kontekście nowelizacji art. 197 § 1 kodeksu karnego z 2024 r., wprowadzającej znamię „braku zgody”. Autor wskazuje, że zmiana ta nie wprowadza rzeczywistej nowości normatywnej, a jej uzasadnienie opiera się na błędnym odczytaniu wymogów Konwencji Stambulskiej. Problemem nie był brak pojęcia zgody w przepisie, lecz zbyt wąskie interpretowanie znamion. W efekcie nowelizacja nie usuwa, lecz powiela istniejące trudności interpretacyjne, niosąc przy tym ryzyko naruszenia zasady nullum crimen sine lege oraz przez to osłabienia funkcji gwarancyjnej prawa karnego. Autor proponuje, aby zamiast mnożenia nieostrych znamion ustawowych, poszukiwać rozwiązania w prawidłowej wykładni znamion, odpowiadającej ocenom społecznym. W końcowej części artykułu rozwinięta zostaje koncepcja „standardu moralnego” jako elementu funkcji gwarancyjnej, wskazująca na konieczność zgodności prawa karnego z intuicjami moralnymi społeczeństwa