Pojęcia crimen pessimum, delicta graviora, delicta reservata w kanonicznym prawie karnym. Analiza historyczno prawna

Abstract

This article aims to present the development of canonical criminal law from a legal‑historical perspective by analysing three key concepts that have significantly influenced the creation and evolution of the catalogue of grave crimes in the law of the Catholic Church: crimen pessimum, delicta graviora and delicta reservata. Until now, both Polish and international scholarship has addressed these terms primarily in the context of specific research areas, particularly sexual abuse of minors by clerics, offences against the sacraments and the imposition of canonical penalties. In this study, the aforementioned concepts are examined systematically from a legal‑dogmatic and historical perspective, which makes it possible to show their nature, origin, evolution and their location within specific norms of canon law. The primary sources for this research include documents issued by the Holy See and the Codes of Canon Law of 1917 and 1983, along with the reform of Book VI of the 1983 Code, which was promulgated by the apostolic constitution Pascite gregem Dei in 2021. The literature has been subjected to critical analysis. The primary methodologies employed include dogmatic-legal analysis, legal-historical analysis, philology, linguistics, and analytical methods. The article presents recent research on the development of terms crimen pessimum, delicta graviora and delicta reservata, which has not yet been concisely presented in Polish scholarship. It contributes to a deeper understanding of the contemporary system of canonical criminal law, especially in relation to grave offences against faith, sacraments and morals.Celem artykułu jest przedstawienie rozwoju kanonicznego prawa karnego w perspektywie historyczno‑prawnej poprzez analizę trzech kluczowych terminów, które wpłynęły na kształtowanie oraz ewolucję katalogu przestępstw ciężkich w prawie Kościoła katolickiego: crimen pessimum, delicta graviora oraz delicta reservata. W dotychczasowej literaturze, zarówno polsko-, jak i obcojęzycznej, pojęcia te były wykorzystywane głównie w kontekście szczegółowych problemów badawczych, w szczególności w odniesieniu do wykorzystywania seksualnego małoletnich przez duchownych, skutków czynów popełnianych przeciwko sakramentom oraz stosowania kar kanonicznych. W niniejszym opracowaniu wskazane terminy zostały poddane systematycznej analizie w perspektywie dogmatyczno‑prawnej oraz historycznej, co pozwala ukazać ich naturę, genezę, rozwój, a także ich umiejscowienie w konkretnych przepisach prawa kanonicznego. Podstawowymi źródłami są dokumenty Stolicy Apostolskiej oraz Kodeks prawa kanonicznego z 1917 r. i 1983 r., z uwzględnieniem nowelizacji Księgi VI KPK dokonanej konstytucją apostolską Pascite gregem Dei z 23 maja 2021 r. Literatura przedmiotu została poddana analizie krytycznej. Zastosowano przede wszystkim metodę dogmatyczno‑prawną, historyczno‑prawną, a także metody filologiczną, lingwistyczną i analityczną. Artykuł prezentuje wyniki badań nad rozwojem pojęć crimen pessimum, delicta graviora i delicta reservata, dotychczas niepodejmowane w sposób syntetyczny w literaturze polskiej. Umożliwia to pełniejsze zrozumienie współczesnego systemu kanonicznego prawa karnego, zwłaszcza w odniesieniu do przestępstw ciężkich przeciwko wierze, sakramentom i obyczajom