Stefan Przanowski (1874–1938): the “Pope” of Polish Liberalism

Abstract

Książka jest pierwszą biografią Stefana Przanowskiego, inżyniera, przemysłowca, działacza samorządowego i gospodarczego, znaczącego polityka Drugiej Rzeczypospolitej, ministra i desygnowanego na premiera. Był on czołową postacią polskiej gospodarki i bankowości, z determinacją wprowadzał w życie zasady wolnego handlu. Stąd też jego „papieski” przydomek. Wyzwania polityczne, gospodarcze i społeczne, wobec których stawał przed stu laty stanowią ciekawe odniesienie do naszych obecnych problemów. Również wtedy występowała ostra walka ugrupowań politycznych, zagrożenia międzynarodowe, zmieniały się koncepcje gospodarcze, toczył się spór: rynek czy państwo, panowała drożyzna i wysokie podatki trapiące przedsiębiorców, a społeczeństwa było silnie spolaryzowane pod względem majątkowym i politycznym.W tym właśnie kontekście książka prezentuje Przanowskiego – kandydata na premiera w czerwcu 1922 r., gdy jako postać pierwszoplanowa uczestniczył w konflikcie najważniejszych organów władzy państwowej tj. Sejmu i Naczelnika Państwa – Józefa Piłsudskiego. Drugi bohater książki to Warszawa, w której Przanowski żył i pracował. Przedstawia jego starania, by złagodzić problemy zaopatrzenia ludności stolicy wobec apokalipsy I wojny światowej. Ale to także prezentacja warszawskiej fabryki metalowej „Norblin, Bracia Buch i T. Werner”, którą ze świetnym rezultatem kierował przez ćwierćwiecze. Dlatego dziś patronem pasażu w zrewitalizowanym Norblinie jest właśnie Stefan Przanowski. Biografia stanowi ilustrację drogi do sukcesu finansowego i powstawania elit międzywojennej Polski. Przykład Przanowskiego ilustruje, jak wyglądało życie ówczesnych najwyższych sfer, np. w aspekcie majątkowym i rodzinnym.The book is the first biography of Stefan Przanowski—an engineer, industrialist, local government and economic activist, as well as a prominent politician of the Second Polish Republic, a minister, and a designated prime minister. He was a leading figure in the Polish economy and banking sector, consistently implementing the principles of free trade, which earned him the nickname “the Pope.”The political, economic, and social challenges he faced a century ago provide an interesting point of reference for contemporary issues. At that time, there was also intense political rivalry, international threats, shifting economic concepts, and an ongoing debate over the roles of the market and the state. High prices, heavy taxation affecting entrepreneurs, and strong social and economic polarization were as pressing then as they are today.Against this background, the book presents Przanowski as a candidate for prime minister in June 1922, when he played a leading role in the conflict between the key organs of state power: the Sejm and the Chief of State, Józef Piłsudski.The second protagonist of the book is Warsaw, where Przanowski lived and worked. It describes his efforts to alleviate the capital’s supply shortages in the face of the devastation of World War I. The book also presents the Warsaw metalworks “Norblin, Brothers Buch and T. Werner,” which he successfully managed for a quarter of a century. Today, a passage in the revitalized Norblin complex is named in his honor.The biography also illustrates the path to financial success and the formation of elites in interwar Poland. Przanowski’s example shows what life in the highest social strata looked like at the time, particularly in terms of wealth and family life