Koncepcja efektuacji w zarządzaniu strategicznym: kontekst instytucji kultury i sztuki

Abstract

In the context of increasing complexity and uncertainty, traditional planning strategies are losing significance and organisations are increasingly seeking flexible substitutes. Effectuation, perceived as a logic of action based on available resources, real-time responsiveness, experimentation, co-creation with partners and the active shaping of the future, represents an alternative to causal approaches in organisational management. It gains particular importance in organisations operating in turbulent environments such as culture and art institutions, where forecasting and long-term planning often prove insufficient, inadequate or impossible. As the literature indicates, the concept of effectuation is not merely a substitute but rather a complementary logic, enabling the creative use of constraints and adaptive actions. This article presents the effectual concept as a potential conceptual framework for explaining modes of action and decision-making in the conditions of uncertainty and it outlines directions for further research on the application of effectuation in strategic management and in building advantage through the creative use of uncertainty and generation of opportunities in culture and art institutions.W warunkach narastającej złożoności i niepewności tradycyjne strategie planistyczne tracą na znaczeniu, a organizacje coraz częściej poszukują ich elastycznych substytutów. Efektuacja, rozumiana jako logika działania oparta na dostępnych zasobach, reagowaniu „tu i teraz”, eksperymentowaniu, współtworzeniu z partnerami i aktywnym kształtowaniu przyszłości, stanowi alternatywę wobec podejścia przyczynowego w zarządzaniu organizacjami. Szczególne znaczenie zyskuje w organizacjach funkcjonujących w turbulentnym otoczeniu, takich jak instytucje kultury i sztuki, gdzie prognozowanie i długoterminowe planowanie okazują się niewystarczające, nieadekwatne lub niemożliwe. Jak pokazuje literatura, koncepcja efektuacji nie stanowi jedynie substytutu, lecz komplementarną logikę, pozwalającą na twórcze wykorzystanie ograniczeń i działanie adaptacyjne. Artykuł ukazuje koncepcję efektuacji jako możliwą ramę koncepcyjną, wyjaśniającą sposoby działania i podejmowania decyzji w warunkach niepewności oraz wskazuje kierunki dalszych badań nad zastosowaniem efektuacji w zarządzaniu strategicznym i budowaniu przewagi poprzez twórcze wykorzystanie niepewności, a także kreowanie szans w otoczeniu instytucji kultury i sztuki