Kaddish for Sarajevo

Abstract

„Kadiš za Sarajevo“ Marka Bačanovića je poetsko-dokumentarni zapis o stradanju, pamćenju i identitetu Sarajeva tokom rata ispisan iz perspektive ličnog i kolektivnog gubitka. Naslovna metafora „kadiša“ - jevrejske molitve za mrtve - funkcioniše kao simbol univerzalne tuge i dostojanstva žrtava, ali i kao čin otpora zaboravu. Autor kroz fragmentarnu strukturu, esejske zapise i lirsku introspekciju rekonstruiše atmosferu u gradu pre i tokom rata. „Kadiš za Sarajevo“ molitva je za sve gradove, prostore i ljude posrnule u pošasti ljudskog zla, bilo da se ono manifestuje mikrosvijetima lokalne zlobe ili ipak makrouniverzumom najostvarenijeg zla u istoriji modernog čovječanstva. „Kadiš za Sarajevo“ molitva je da se nikome nikada ne dogodi zlo, jer svako je zlo, ono najmanje - integralno lično, kao i ono upakovano u ideologiju, podjednako veliko i moćno i u stanju poništiti čitave svjetove, te ga je potrebno svakodnevno prepoznavati, propitivati i iz sebe protjerivati. „Kadiš za Sarajevo“ molitva je ponajviše za one koji su u vrtlozima tih zala bespovratno iščezli. Sve napomene pisane uz pjesme, bazirane su na istorijski istinitim događajima, u onoj mjeri istine koju je prepoznao neko ko njihovu istoriju nije pisao, već joj je svjedočio u posrednosti istorijskih izvora ili usmenih predanja, kao i neposrednosti putopjesničke percepcije. Istorijskom dokumentarizmu, moguće je, nije mjesto u poetskim zbirkama, ali u okolnostima poput ove, kada se čitav svijet, najprije diskretno, a nekad čak ni to, uvija u šutnju glede najvećih užasa čovječanstva osvjedočenih prije manje od osam decenija, smatrao sam da se potrebno suočiti sa mogućnošću činjenja zla za koju svijet i danas nije ništa manje predisponiran, te jasno imenovati njegove počinioce i ideologe, o kojima se, ispostavlja se, danas jako malo zna, i koji su, nanovo se ispostavlja, za vlastite sumrake kojima su zamračili živote miliona, često prolazili nekažnjeno.“Kaddish for Sarajevo” by Marko Bačanović is a poetic and documentary reflection on suffering, memory, and the identity of Sarajevo during the war. It is written from the point of view of both individual and group loss. The central metaphor of the Kaddish - the Jewish prayer for the dead – serves as a symbol of universal grief, honouring the dignity of the victims and fostering resistance to forgetting. Through a fragmented structure, essayistic notes, and lyrical introspection, the author reconstructs the atmosphere of the city before and during the war. The book acts as a prayer for Sarajevo, as well as for all places and people affected by human evil. It reminds us of the importance of recognizing, questioning, and resisting such cruelty. Based on real historical events and testimonies, it stands as a poetic memorial to those who disappeared amid the turmoil of violence.Biblioteka Vertikale / Udruženje nezavisnih pisaca Srbije, Beograd. Edicija Poezija ; no. 28