Efektywności polityki mieszkaniowej w Polsce w świetle wyników badania luki czynszowej w latach 2010–2022

Abstract

In recent years, the problem of low housing affordability and increasing difficulties in satisfying housing needs has re-emerged in the broad public discourse not only in Poland, but throughout the European Union. One of the dimensions that has been the subject of academic and media discussion is the issue of measuring the scale of housing problems and precisely identifying those groups that have been most affected by low housing affordability. This article is a contribution to these considerations, as it discusses the results of a study aimed at measuring housing affordability in Poland in 2010–2022 and identifying these socio-demographic groups that are particularly vulnerable to housing problems. A complementary objective of the study was to evaluate the effectiveness of housing policy in Poland. To measure housing affordability an original housing affordability gap indicator was calculated. It is defined as the percentage of households whose incomes are too low to purchase or rent a dwelling that satisfies their minimum housing needs and who do not receive adequate external support. The calculations show that in 2022, 35% of Polish households were in the housing affordability gap, a level higher than in 2020 but lower than in 2010. The highest gap was observed among tenants on the commercial market, as well as among large families, single parents, young people and households with the lowest incomes. At the same time, it was observed that the contribution of publicly subsidised housing to the size of the housing affordability gap was low.W ostatnich latach problem niskiej dostępności mieszkań, a co za tym idzie, narastających kłopotów z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych ludności, pojawił się ponownie w szerokim dyskursie publicznym w Polsce oraz całej Unii Europejskiej. Jednym z wymiarów stanowiących przedmiot dyskusji naukowych i publicystycznych jest kwestia pomiaru skali tego zjawiska oraz precyzyjnego wskazania grup społecznych, które w największym stopniu zostały dotknięte problemami mieszkaniowymi. Niniejszy artykuł stanowi przyczynek do tych rozważań. Omówiono w nim wyniki badania, którego celem było zmierzenie dostępności mieszkań w Polsce w latach 2010–2022 wraz z identyfikacją grup społeczno-demograficznych szczególnie narażonych na problemy z dostępnością mieszkań. Uzupełniającym celem badania była ewaluacja efektywności polityki mieszkaniowej w Polsce. Do pomiaru dostępności mieszkań zastosowano wskaźnika luki czynszowej, czyli odsetka gospodarstw domowych, które mają dochody zbyt małe, aby nabyć lub nająć odpowiednie do swoich minimalnych potrzeb mieszkania, a zarazem nie otrzymują odpowiedniej pomocy od państwa lub rodziny w ich zaspokojeniu. Z przeprowadzonych obliczeń wynika, że w roku 2022 w luce czynszowej było 35% polskich gospodarstw domowych, co było poziomem wyższym niż w 2020, ale niższym niż w roku 2010. Najwyższa luka czynszowa występowała wśród najemców na rynku komercyjnym, a także w przypadku rodzin wielodzietnych, samotnych rodziców, osób młodych oraz gospodarstw domowych o najniższych dochodach. Równocześnie zaobserwowano, że znaczenie mieszkań dotowanych ze środków publicznych dla wielkości luki czynszowej było niskie