Miejsce faszyzmu w polityce zagranicznej i wewnętrznej Republiki Turcji w dwudziestoleciu międzywojennym

Abstract

The proclamation of the Republic of Türkiye in October 1923 coincided with the first anniversary of the fascists’ rise to power in Italy. Despite significant differences in their approaches to colonialism and political revisionism, Kemalist Türkiye and Fascist Italy were drawn together by shared ambitions to establish a new order in international relations. During the 1920s, Italy was Türkiye’s main trading partner, and official visits by Foreign Minister Tevfik Rüştü and Prime Minister İsmet Pasha to the Apennine Peninsula reflected the close diplomatic relations between the two states. This rapprochement contributed directly to the interest in fascism within the political circles associated with the Republican People’s Party (CHP). This article explores the role of fascism in foreign and domestic policy of the Republic of Türkiye between 1923 and 1939. The study is based on a qualitative analysis of memoir literature, daily press, archival documents from Turkish state repositories, and academic publications in the Turkish language. The research indicates that Recep Peker, Falih Rıfkı Atay, and Yunus Nadi Abalıoğlu expressed admiration for Fascist Italy, particularly regarding the cult of personality, urban modernisation, public health, industrial development, and youth education. CHP politicians’ reflections on fascism were largely motivated by the efforts to concretise the principles of Kemalism.Proklamacja Republiki Turcji w październiku 1923 roku zbiegła się w czasie z pierwszą rocznicą dojścia faszystów do władzy we Włoszech. Pomimo znaczących różnic w podejściu do kwestii kolonializmu oraz rewizjonizmu politycznego, Turcję kemalistowską i Włochy faszystowskie zbliżyły wspólne ambicje dotyczące stworzenia nowego porządku w stosunkach międzynarodowych. W latach dwudziestych Włochy były głównym partnerem handlowym Turcji, a oficjalne wizyty ministra spraw zagranicznych Tevfika Rüştü oraz premiera İsmeta Paszy na Półwyspie Apenińskim świadczyły o bliskich relacjach dyplomatycznych między państwami. To zbliżenie bezpośrednio przełożyło się na zainteresowanie faszyzmem wśród kręgów politycznych Republikańskiej Partii Ludowej (CHP). W niniejszym artykule dokonano analizy miejsca faszyzmu w polityce zagranicznej oraz wewnętrznej Republiki Turcji w latach 1923–1939. Tekst oparto na jakościowej analizie literatury wspomnieniowej, prasy codziennej, dokumentów udostępnionych w tureckich archiwach państwowych oraz opracowań tureckojęzycznych. Z przeprowadzonej kwerendy wynika, że Recep Peker, Falih Rıfkı Atay oraz Yunus Nadi Abalıoğlu wyrażali pochwałę dla Włoch faszystowskich w zakresie kultu jednostki, modernizacji miast, zdrowia publicznego, rozwoju przemysłowego oraz edukacji młodego społeczeństwa. Poczynione przez polityków CHP obserwacje na temat faszyzmu były w dużej mierze motywowane chęcią skonkretyzowania postulatów kemalizmu