Podmiot i fikcja: dezintegracja pozytywna w kulturze współczesnej w perspektywie teorii Kazimierza Dąbrowskiego

Abstract

Der Artikel analysiert die Theorie der positiven Desintegration (TPD) von Kazimierz Dąbrowski, die davon ausgeht, dass psychische Krisen und innere Konflikte zu einer höheren Ebene der subjektiven Integration führen können. Ziel des Artikels ist es, aufzuzeigen, dass sowohl in der Fiktion – die ein Spiegelbild der Wirklichkeit ist – als auch in der realen Erfahrung des Individuums die Desintegration der psychischen Struktur nicht nur kein Ausdruck pathologischer Zustände ist, sondern eine notwendige Phase im Entwicklungsprozess des Individuums darstellt. Sie führt zu tieferer Selbstreflexion, Integration und Überwindung der bisherigen Persönlichkeitsstruktur. Am Beispiel der fiktiven Figur Travis Bickle aus dem Film „Taxi Driver” werden Parallelen zu den Prozessen aufgezeigt, die in der Psyche real existierender Subjekte ablaufen. Die Kultur, einschließlich ihrer fiktiven Darstellungen, fungiert als Medium, durch das das Subjekt eine Selbstanalyse vornimmt. Der Mensch projiziert Aspekte seiner eigenen Psyche nach außen, um sie anschließend zu verinnerlichen und besser zu verstehen. Dieser kreative Prozess fördert die Entwicklung und das Überwinden der bisherigen Identität. In diesem Zusammenhang werden auch die wichtigsten Dynamiken der Theorie der positiven Desintegration analysiert, darunter der seltener diskutierte partielle Todestrieb sublimatorischer Natur.The article examines Kazimierz Dąbrowski’s Theory of Positive Disintegration (TPD), which posits that psychological crises and internal conflicts can lead to higher levels of subjective integration. The aim of the article is to demonstrate that, both in fiction—as a reflection of reality—and in the real-life experiences of individuals, the disintegration of psychological structure is not merely a manifestation of pathological states but constitutes a necessary stage in the individual’s developmental process. It promotes deeper self-reflection, integration, and the advancement of the existing personality structure. The fictional character Travis Bickle from the film Taxi Driver is used to highlight parallels with the processes occurring in the psyches of real individuals. Culture, including its fictional representations, functions as a medium through which the subject engages in self-analysis. Individuals project aspects of their own psyche outward in order to subsequently internalize and better understand them. This creative process fosters development and the expansion of prior identity. In this context, the article also examines key dynamics of the theory of positive disintegration, including the less frequently discussed partial death drive, which has a sublimatory character.W artykule analizowana jest teoria dezintegracji pozytywnej (TPD) Kazimierza Dąbrowskiego, zakładająca, że kryzysy psychiczne i konflikty wewnętrzne mogą prowadzić do integracji podmiotowej na wyższym poziomie. Celem artykułu jest ukazanie, że zarówno w fikcji – będącej odbiciem rzeczywistości – jak i w realnym doświadczeniu jednostki, dezintegracja struktury psychicznej nie tylko nie jest przejawem stanów patologicznych, ale stanowi konieczny etap w procesie rozwoju jednostki. Prowadzi do głębszej autorefleksji, integracji i przekraczania dotychczasowej struktury osobowości. Na przykładzie fikcyjnej osobowości Travisa Bickle’a z filmu Taksówkarz naświetlane są paralele do procesów zachodzących w psychikach realnie istniejących podmiotów. Kultura, w tym jej fikcyjne reprezentacje, pełni funkcję medium, przez które podmiot dokonuje autoanalizy. Człowiek rzutuje aspekty własnej psychiki na zewnątrz, by następnie je internalizować i lepiej rozumieć. Ten twórczy proces sprzyja rozwojowi i przekraczaniu dotychczasowej tożsamości. W tym kontekście analizowane są także kluczowe dynamizmy teorii dezintegracji pozytywnej, w tym rzadziej omawiany instynkt śmierci cząstkowej o charakterze sublimacyjnym