W poszukiwaniu zakresu rzymskiego prawa publicznego. Uwagi na tle polskich podręczników przedmiotu

Abstract

Roman public law is a source of knowledge about the relations between the state and the individual, the family, or, more generally, the society in ancient Rome. However, this concept is often viewed as somewhat vague, especially when trying to grasp its actual scope based on the research literature on the subject. Things are getting even more complicated due to the mutual permeation of Roman public law and private law, the latter prevailing in source texts. Speaking of the research literature, authors seem to offer no more than a skin-deep analysis of both the concept and the content of Roman public law. Consequently, the topics and content of works on Roman public law vary substantially in terms of scope. Jurists and Roman law experts most often attempt to reconstruct the history of the Roman political system, and the historians of antiquity are more inclined to explore the social history of Rome, so the balance happens to be far from even. However, are these two domains fundamentally different from each other, or do they intersect anyway? What do we expect from research publications on Roman public law? Presentation of the political history of Rome? Attempts to reconstruct the public law system? Or maybe a clearer picture of the relations between the Roman state and its people as a community of citizens? The author’s point of departure for consideration of the actual scope of Roman public law is recent studies on the subject published in Poland.Źródłem wiedzy o relacjach między państwem a jednostką, rodziną czy – ogólniej – społeczeństwem w antycznym Rzymie jest rzymskie prawo publiczne. To pojęcie bywa jednak nieostre, zwłaszcza gdy zaczniemy analizować jego zakres na podstawie poświęconych tej tematyce publikacji. Sprawę utrudnia jeszcze wzajemne przenikanie się rzymskiego prawa publicznego oraz prawa prywatnego, z przewagą tego ostatniego, w tekstach źródłowych. Autorzy przedmiotowych publikacji zazwyczaj nie zatrzymują się dłużej nad kwestią pojęcia oraz zakresu treści rzymskiego prawa publicznego. Skutkuje to bardzo zróżnicowaną rozpiętością tematyki i treści opracowań dotyczących rzymskiego prawa publicznego. Prawnicy romaniści najczęściej zajmują się odtworzeniem historii ustroju rzymskiego, a historycy starożytności bardziej skłaniają się ku historii społecznej Rzymu, chociaż proporcje bywają zmienne. Czy jednak obszary te różnią się zasadniczo od siebie, czy też może są w istocie ze sobą zbieżne? Czy od publikacji prezentujących rzymskie prawo publiczne należy oczekiwać przedstawienia historii politycznej Rzymu, próby rekonstrukcji systemu prawa publicznego czy może raczej naświetlenia relacji pomiędzy państwem rzymskim a jego społeczeństwem jako wspólnotą obywateli? Punktem wyjścia analiz oraz bazą do rozważań nad zakresem rzymskiego prawa publicznego w artykule są polskie opracowania z ostatnich lat poświęcone tej tematyce