Algorytm w strukturze decyzyjnej administracji publicznej. Model wyjaśnialności oraz ciężaru dowodu na potrzeby skutecznego środka odwoławczego w ramach uznania administracyjnego

Abstract

The introduction of artificial intelligence (AI) systems into public administration decision-making processes poses fundamental challenges to procedural guarantees, particularly the right to an effective legal remedy. This article examines how the use of algorithms, especially those of a “black box” nature, affects the transparency of proceedings and the possibility of judicial review. Based on a dogmatic analysis, rooted in the concept of a rationalized administrative decision, and a comparative case study analysis (Poland, the Netherlands, Estonia, Finland), the author argues that the lack of explainability in AI systems paralyzes the right to appeal. In response to the diagnosed problems, the article proposes a model for a minimum standard of “algorithmic justification”, which can be implemented within the legal system. This model aims to restore transparency, reverse the unfavorable burden of proof for the individual, and adapt the judicial cognition model to the new technological reality, taking into account ESG frameworks as a standard of due diligence for public authorities.Wprowadzenie systemów sztucznej inteligencji (AI) do procesów decyzyjnych administracji publicznej generuje fundamentalne wyzwania dla gwarancji proceduralnych, w szczególności dla prawa do skutecznego środka odwoławczego. W artykule zbadano, w jaki sposób wykorzystanie algorytmów, zwłaszcza tych o charakterze „czarnych skrzynek”, wpływa na transparentność postępowań i możliwość kontroli sądowoadministracyjnej. W oparciu o analizę dogmatyczną, osadzoną w koncepcji zracjonalizowanej decyzji administracyjnej, oraz komparatystyczną analizę studiów przypadku (Polska, Niderlandy, Estonia, Finlandia), postawiono tezę, że brak wyjaśnialności systemów AI paraliżuje prawo do odwołania. W odpowiedzi na zdiagnozowane problemy zaproponowano model minimalnego standardu „uzasadnienia algorytmicznego”, który można zaimplementować w ramach systemu prawnego. Model ten ma na celu przywrócenie transparentności, odwrócenie niekorzystnego dla strony ciężaru dowodu oraz adaptację wzorca kognicji sądowej do nowej rzeczywistości technologicznej, biorąc pod uwagę ramy ESG jako standard należytej staranności dla organów publicznych