Istraživanje sociolingvističkog pejzaža ladino jezika u savremenoj Srbiji

Abstract

Ladino, or Judeo-Spanish, the historical language of Sephardic Jews, faces severe endangerment globally and in Serbia, where intergenerational transmission has largely ceased. This chapter examines Ladino’s sociolinguistic status in Serbia through data collected via the “Vulnerable Languages and Linguistic Varieties in Serbia” (VLingS) project. The project aimed to assess the vulnerability of several minority languages in the Serbian context and included interviews with 14 Sephardic descendants. Findings reveal a generational decline in Ladino proficiency, with Serbian emerging as the dominant language. Nevertheless, Ladino holds symbolic and cultural importance as a marker of Sephardic heritage and identity. Respondents expressed positive attitudes toward the language, associating it with cultural memory and emotional connection, despite its active use being limited to specific domains such as music, ceremonial events, and familial expressions. The study emphasises that Ladino’s future lies in its postvernacular role, where it functions as a symbolic and cultural asset rather than a vernacular for daily communication. This transition should be facilitated by digital platforms, cultural revitalisation efforts, and educational initiatives that engage younger generations and foster global connections among dispersed Sephardic communities. Ladino’s status in Serbia underscores the evolving relationship between language and identity within multilingual, diasporic communities. Its preservation requires innovative approaches involving community members, cultural organisations, linguists, policymakers, and educators. These efforts should adapt to contemporary sociolinguistic realities while honouring Ladino’s historical and cultural significance.Ladino, ili judeo-španski, istorijski jezik sefardskih Jevreja, suočava se sa ozbiljnom ugroženošću širom sveta i u Srbiji, gde je međugeneracijsko prenošenje uglavnom prestalo. Ovo poglavlje ispituje sociolingvistički status ladina u Srbiji kroz podatke prikupljene putem projekta „Ranjivi jezici i jezičke varijetete u Srbiji“ (VLingS). Cilj projekta je bio da proceni ranjivost nekoliko manjinskih jezika u srpskom kontekstu i obuhvatio je intervjue sa 14 sefardskih potomaka. Rezultati otkrivaju generacijsko nazadovanje u poznavanju ladina, pri čemu se srpski pojavljuje kao dominantan jezik. Ipak, ladino ima simbolički i kulturni značaj kao obeležje sefardskog nasleđa i identiteta. Ispitanici su izrazili pozitivne stavove prema jeziku, povezujući ga sa kulturnim pamćenjem i emocionalnom vezom, uprkos tome što je njegova aktivna upotreba ograničena na određene oblasti kao što su muzika, ceremonijalni događaji i porodični izrazi. Studija naglašava da budućnost ladina leži u njegovoj postvernakularnoj ulozi, gde funkcioniše kao simboličko i kulturno dobro, a ne kao narodni jezik za svakodnevnu komunikaciju. Ovu tranziciju treba da olakšaju digitalne platforme, napori za kulturnu revitalizaciju i obrazovne inicijative koje angažuju mlađe generacije i podstiču globalne veze među raspršenim sefardskim zajednicama. Status ladina u Srbiji naglašava evoluirajući odnos između jezika i identiteta unutar višejezičnih, dijasporskih zajednica. Njegovo očuvanje zahteva inovativne pristupe koji uključuju članove zajednice, kulturne organizacije, lingviste, kreatore politike i edukatore. Ovi napori treba da se prilagode savremenim sociolingvističkim realnostima, uz poštovanje istorijskog i kulturnog značaja ladina