Autometafory, skrypty i strategie tranzytywne w poezji i teorii Joanny Ślósarskiej

Abstract

Building on the assumption that a set of metaphors as structural and thematic repetitions in a poem can share epistemic features with a theoretical text, the author discusses The Overexposed Films of New Grange (Łodź 2010), a poetry collection by culture and literature theoretician Joanna Ślósarska, as exemplifying this idea. Her metaphor of fotofonia [photo-sound] provides a starting point for comparing the poetic and theoretical modes of expression. The author argues that this metaphor is the factor that influences the semantic-aesthetic and cultural relations of Ślósarska’s collection. The concept has its evident equivalents in the references to photo-graph(y), as prefigured in the title of the volume and then recurring in the negation in the title of the poem („this is not a photomontage”) that features fotofonia. Both these thematic manifestations are discussed in terms of the encounter of the realism of photographic images, the myth of photography (the motif of light and Plato’s cave) and the poetic metaphors of the collection. The author explores the volume’s dominant metaphoric images in conjunction with the theoretical issues Ślósarska addresses in her research, including self-metaphor, the concept of transitivity and scripts as the ways in which the subject can take an active stance vis-à-vis cultural tradition. In conclusion, the model of the subject and the background of their activity are shown as resulting from the revaluation of culture and creative reflection, which are both part of art and theory alike.W prowadzonych rozważaniach autor przyjmuje założenie, że zbiór metafor, tworzących kompozycyjne i tematyczne powtórzenia wypowiedzi poetyckiej, może wykazywać podobne cechy poznawcze, jak tekst teoretyczny. Przykładem jest tom poetycki Prześwietlone klisze z New Grange (Łódź 2010) Joanny Ślósarskiej, teoretyczki kultury i literaturoznawczyni. Punktem wyjścia porównania wspomnianego tomu poetyckiego i koncepcji teoretycznych autorki jest metafora fotofonii . Autor prezentuje tę metaforę jako czynnik organizujący sieć relacji semantyczno-estetycznych i kulturowych omawianego zbioru. Pojęcie to posiada widoczne odpowiedniki w postaci aluzji do foto-grafii zapowiedzianej w tytule całego zbioru oraz powtórzonej jako tytułowe zaprzeczenie („to nie jest fotomontaż”) utworu o fotofonii. Oba te sygnały tematyczne są omawiane jako problem konfrontacji realizmu obrazu fotograficznego, mitu fotografii (motyw światła, jaskini Platona) i metafor poetyckich obecnych w całym zbiorze. Próba omówienia dominujących obrazów metaforycznych zostaje w pracy zestawiona z problemami teoretycznymi obecnymi w pracach J. Ślósarskiej: autometaforą, kategorią tranzytywności i skryptem jako sposobami przejawiania się aktywności podmiotu wobec tradycji kultury. Model podmiotu wraz z tłem jego aktywności, które wyłaniają się z proponowanej analizy, zostają przedstawione jako wynik kulturowego przewartościowania i twórczego namysłu wspólnego sztuce i nauce