Culture, Refugees and Essentialism in the Mass Media Discourse in Greece

Abstract

Ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον έχει εκδηλωθεί στον κλάδο της κοινωνικής ψυχολογίας για τη μελέτη της ουσιοποίησης στην κατασκευή κοινωνικών κατηγοριών και τις αντίστοιχες ενδεχόμενες συνέπειές της. Η παρούσα έρευνα εστιάζει στις ουσιοποιητικές και από-ουσιοποιητικές επιχειρηματολογικές γραμμές που χρησιμοποιούνται στις αναφορές για τον πολιτισμό στον λόγο των μέσων μαζικής ενημέρωσης για τους/τις πρόσφυγ(ισσ)ες στην Ελλάδα. Αναλύθηκαν άρθρα από τέσσερις ηλεκτρονικές εφημερίδες ευρείας κυκλοφορίας, διαφόρων πολιτικών θέσεων, με τη χρήση εργαλείων της κριτικής κοινωνικής λογοψυχολογίας. Η ανάλυση ανέδειξε γραμμές επιχειρηματολογίας που είτε ουσιοποιούν είτε από-ουσιοποιούν τον πολιτισμό. Ο πολιτισμός των προσφύγ(ισς)ων ουσιοποιείται καθώς παρουσιάζεται ως εγγενώς επικίνδυνος λόγω της σύνδεσής του με το Ισλάμ και η σύγκρουσή του με τον πολιτισμό της Δύσης αναπαρίσταται ως αναπόφευκτη. Ο πολιτισμός των προσφύγων, ωστόσο, ουσιοποιείται και όταν παρουσιάζεται ως συμβατός με τον Δυτικό και υποκείμενος σε μεταβολές μέσω της εκπαίδευσης. Η ανάλυση ανέδειξε ότι η ουσιοποίηση του πολιτισμού των προσφύγ(ισσ)ων, χρησιμοποιείται στον λόγο των Μ.Μ.Ε. για να στηρίξει τόσο την σύγκρουση των πολιτισμών όσο και τη δυνατότητα συνύπαρξής τους. Έτσι, και σε επιχειρήματα υπέρ της διαπολιτισμικής συνύπαρξης, άλλοτε υποστηρίζεται η δυνατότητα αποδόμησης και ανασύνθεσης πολιτισμικών στοιχείων (από-ουσιοποίηση) και άλλοτε η ισοτιμία αυτόνομων και συμπαγών πολιτισμών (ουσιοποίηση).Particular research interest has been manifested in the field of social psychology in the study of essentialism in the construction of social categories and in its possible consequences. The present research focuses on essentialist and de-essentialist lines of arguing used in references to culture in mass media discourse on refugees in Greece. Articles by four widely circulated electronic newspapers with various political positions, were analyzed through the use of discursive social and rhetoric psychology. The analysis highlighted argumentative lines that either essentialize or de-essentialize culture. Refugee’s culture is essentialized when it is presented as inherently dangerous due to its connection to Islam and its conflict with Western culture is presented as inevitable. The culture of refugees, however, is also essentialized when it is presented as compatible to the Western one and as subject to change through education. The analysis revealed that both essentialization of the refugee’s culture and de-essentialization are used in media discourse to support not only the clash of cultures, but also the possibility of their coexistence. Thus, arguments in favor of the cross- cultural coexistence sometimes support the possibility of deconstructing and reconstructing cultural elements (de-essentialization) and sometimes support the equivalence of autonomous and concrete cultures (essentialism)