Дијабетес во Република Северна Македонија: епидемиологија и економско оптоварување, 2018-2021

Abstract

Diabetes is a chronic, metabolic disease with hyperglycemia caused by defects in insulin secretion, insulin action, or both, results in dysfunction and failure of various organs, reduced quality of life, increased medical costs, reduced productivity and premature mortality in diabetic patients. The main goal of the study is presentation of epidemiological data for diabetes, evaluation of complications associated with the disease and economic burden of diabetes in the Republic of North Macedonia. Materials and methods: A retrospective epidemiological study based on prevalence data from the Diabetes Registry in the Republic of North Macedonia, as well as data from primary and specialized healthcare centers was conducted. It combined population demographics in our country in 2021 with epidemiological data for diabetes, as well as healthcare costs associated with diabetes obtained from WHO, Institute of Health Metrics and Evaluation and National Health Insurance Fund. Results: The incidence rate of type 1 diabetes (T1DM) in the Republic of North Macedonia was presented with 1.21%ooo newly diagnosed in 2018 and 2.8%ooo in 2021 with is highest rate in the age group of youths from 10-14 (12.4%ooo) in 2021. In time period 2018-2021, the incidence rate of patients with type 2 diabetes (T2DM) also enlarged from 323.3%ooo to 355.5%ooo, while the prevalence rate increased from 5554.4%ooo to 6549.3%ooo.  The highest prevalence rates for T2DM analyzed by age were observed in age groups between 55 and 79 years. The highest rate of diabetes-associated complications in North Macedonia are complication on peripheral circulation, followed by ketoacidosis, neurological complications, ophthalmic complication, diabetic coma and multiple complications. The percentage of prescriptions for blood glucose lowering drugs (excluding insulin) in our country rose form 7.3% in 2018 up to 7.6% in 2020, whereas the cost of provision of diabetes treatment supplies in 2021 for patients on insulin amounted to approximately 13,457,508,62 USD. The calculated burden of diabetes mellitus and diabetic complications in the Republic of North Macedonia amounted to 42,806.59 disability-adjusted life-years (DALYs). Conclusions: Diabetes rates are increasing worldwide and in the Republic of North Macedonia, too. This epidemiological study is a solid base for implementation of the national strategy for diabetes and will contribute in effective planning and evaluation of all aspects of diabetes control in the Republic of North Macedonia.Дијабетесот е хронична, метаболична болест со хипергликемија предизвикана од промени во инсулинската секреција, дејството на инсулинот или и на двата фактора, што резултира со нарушување на физиолошката функција на многу органи и нивно потенцијално откажување, што, пак, резултира со намалување на квалитетот на животот на пациентите, зголемување на медицинските трошоци, намалување на  продуктивноста и прерана смртност кај пациентите со дијабетес. Главна цел на студијата е презентација на епидемиолошки податоци за дијабетесот, евалуација на компликации поврзани со болеста и економско оптоварување од дијабетесот во Република Северна Македонија. Материјали и методи: Спроведена е ретроспективна епидемиолошка студија базирана на податоци за преваленција од Регистарот за дијабетес во Република Северна Македонија, како и податоци од примарни и специјализирани здравствени центри. Ги комбинира демографијата на населението во нашата земја во 2021 година со епидемиолошки податоци за дијабетес, како и трошоци за здравствена заштита поврзани со дијабетес добиени од СЗО, Институтот за здравствена метрика и евалуација и Националниот фонд за здравствено осигурување. Резултати: Стапката на инциденција на дијабетес тип 1 (Т1ДМ) во Република Северна Македонија е претставена со 1,21%ооо новодијагностицирани во 2018 година и 2,8%ооо во 2021 година со највисока утврдена стапка кај возрасната група на млади од 10-14 години (12,4%оо) во 2021 година. Во временскиот период 2018-2021 година, стапката на инциденција на пациенти со дијабет тип 2  (Т2ДМ) исто така се зголемила од 323,3%ооо на 355,5%ооо, додека стапката на преваленција се зголемила од 5554,4%ооо на 6549,3%ооо. Највисоките стапки на преваленција за T2DM анализирани според возраста беа забележани во возрасните групи помеѓу 55 и 79 години. Највисока стапка на компликации поврзани со дијабетес во Северна Македонија се компликации на периферната циркулација, по што следуваат кетоацидоза, невролошки компликации, офталмолошки компликации, дијабетична кома и повеќекратни компликации. Процентот на рецепти за лекови за намалување на гликозата во крвта (кај пациенти што не се на инсулин) во нашата земја се зголемил од 7,3% во 2018 година на 7,6% во 2020 година, додека трошоците за обезбедување средства за третман на дијабетес во 2021 година за пациенти на инсулинска терапија изнесувале приближно 13.457.50 ,62 американски долари. Пресметаниот товар на дијабетес мелитус и дијабетични компликации во Република Северна Македонија изнесува 42.806,59 disability-adjusted life-years (години на животот приспособени на неспособност/попреченост) (DALYs). Заклучоци: Стапките на дијабетес се зголемуваат во светот, како и во Република Северна Македонија. Оваа епидемиолошка студија е солидна основа за имплементација на националната стратегија за дијабетес и ќе придонесе во ефективно планирање и евалуација на сите аспекти на контролата на дијабетесот во Република Северна Македонија