Annual Report 2025 of the Cologne Research Centre for Reinsurance

The reinsurance sector continues to face significant challenges. The Cologne Research Centre for Reinsurance analyses the latest developments in the reinsurance market and, where appropriate, monitors these through research pro-jects. In the process, the Research Centre for Reinsurance links its research activities with practices in the reinsurance sector. Hereby, and facilitated through organisation of the annual Cologne Reinsurance Symposium and the Annual Meeting of the Spon-soring Group Reinsurance, a bi-directional transfer of knowledge between theory and practice is pursued. The content of these two scientific events, as well as the completed research projects, are incorporated into scholarship and instruction at the Institute of Insurance Studies, rounding out practice-oriented training in the field of reinsurance. There are nine researchers and three professors currently on the staff of the Cologne Research Centre for Reinsurance. Thereby, all material and personnel costs are fully financed by third-party funds provided by the Sponsoring Group Reinsurance. The financial support in favour of the non-profit organisation ‘Hilfe für Guinea e.V.’, decided in 2021 at the 14th Annual Meeting of the Sponsoring Group Reinsurance, was continued in 2025. Through the annual donation to this project, the Cologne Research Centre for Reinsurance meets the criterion of ‘Social Commitment’ required for an of-ficial Research Focus. The donation benefits the La Lumière Scolaire project. This project finances the construction and operation of schools for the children of disabled and homeless people in Guinea. The Cologne Research Centre for Reinsurance is accredited as an official Research Focus of the Cologne University of Applied Sciences

Soziale Verwundbarkeitsanalyse von sozialen Gruppen in Nordrhein-Westfalen bei einem Stromausfall

Die soziale Vulnerabilität umfasst alle demografischen und sozioökonomischen Merkmale, die eine Anfälligkeit in einem Katastrophenszenario beeinflussen. Das Konzept der Vulnerabilität ist eine temporäre Größe und variiert im Kontext des zu betrachtenden Szenarios und des Untersuchungsraumes. Die vorliegende Arbeit wendet einen replizierten Social Vulnerability Index (SoVI) auf die Kreise und Gemeinden des Bundeslandes Nordrhein-Westfalen in Bezug auf einen Stromausfall an. Sie zeigt auf, inwieweit der ursprüngliche SoVI aus den Vereinigten Staaten übernommen werden, kann und welche Modifikationen bei der Auswahl der Verwundbarkeitsindikatoren zu treffen sind. Die Datengrundlage bilden die Bevölkerungserhebung aus dem Jahr 2022, welche durch Auswertungen demografischer Eigenschaften von statistischen Ämtern ergänzt wurde. Mithilfe einer Hauptkomponentenanalyse (PCA) wurden die 29 Indikatoren auf Kreisebene und 28 Indikatoren auf Gemeindeebene in fünf beziehungsweise sechs Komponenten zusammengefasst. Insgesamt erklären die Faktoren jeweils 83,45 % der Varianz bei den Kreisen und 82,84 % der zu untersuchenden Gemeinden. Die Ergebnisse der PCA lassen sich über eine Verschneidung grafisch darstellen. Demnach sind 11,32 % der Landkreise und kreisfreien Städte sowie 15,37 % der Gemeinden von einer hohen Vulnerabilität betroffen. Ausschlaggebend hierfür sind unter anderem ein niedriges Bildungsniveau, eine hohe Altersstruktur sowie Personen mit besonderen Bedürfnissen. Zudem sind Haushalte mit Kindern und Jugendlichen vulnerabel zu betrachten. Abschließend wurde festgehalten, dass insbesondere längerfristige Stromausfälle ein seltenes Ereignis sind, dennoch katastrophale Folgen für die unvorbereitete Bevölkerung haben können. Die ausgewählten Vulnerabilitätsindikatoren entsprechen zwar der angenommenen Verwundbarkeit in der Literatur, jedoch sollte die Auswahl zusätzlich Expertenmeinungen berücksichtigen. Hierdurch sowie durch die richtige Gewichtung der Faktoren können valide Ergebnisse erzielt und Aussagen über die zu betrachtende Anfälligkeit getroffen werden

Retables on the Croatian Island Lopud: Construction – Polychromy - Restoration : A review of 20 years of ICWL project work International Conservation Workshop Lopud 2002 - 2023

The small Croatian island Lopud is home to three large churches, all built in close succession during the heyday of the Dubrovnik Republic (Ragusa) and during the island's strongest economic period in the 15th century, a tremendous feat of construction for such a modest, sparsely populated island. Several lavishly carved, gilded and painted retables still adorn the interiors today, preserved largely untouched but in a fragile condition. The Cologne Institute of Conservation Sciences (CICS) at the Technical University of Cologne and the island authorities have been in close contact since 1987. Since then, groups of students and their lecturers have been visiting the island annually over the summer term break to work on projects aimed at restoring endangered works of art. Conservation/restoration work on the large retable in St Nicholas’ Church began in 1997 and was completed in 2001 with its re-erection. In 2002, the project, which until then had been exclusively Cologne-based, was transformed into the International Conservation Workshop Lopud (ICWL), a partnership between the universities of Antwerp, Brussels, Split, Dubrovnik and Cologne. From then until 2023, a further 4 retables as well as historical furniture from the churches were restored in annual two-week summer schools. This publication summarizes the results of more than 20 years of cooperation of the authors within the International Conservation Workshop Lopud ICWL with the focus on the treated retables. Investigation results, treatment concepts and realized treatment steps are described in detail. For further information please visit https://icwl.de/Auf der kleinen kroatischen Insel Lopud befinden sich drei große Kirchen, die in enger zeitlicher Abfolge während der Blütezeit der Republik Dubrovnik (Ragusa) und während der wirtschaftlich stärksten Periode der Insel im 15. Jahrhundert gebaut wurden. Aufwändig geschnitzte, vergoldete und bemalte Altarretabel als Orte der Anbetung und Liturgie schmücken noch heute die Innenräume, weitgehend unberührt, aber in einem fragilen Zustand erhalten. Das Cologne Institute of Conservation Sciences (CICS) an der Technischen Hochschule Köln und die Inselgemeinde stehen seit 1987 in engem Kontakt. Seitdem besuchen jedes Jahr in den Semesterferien im Sommer Studentengruppen mit ihren Dozenten die Insel, um an Projekten zur Restaurierung gefährdeter Kunstwerke zu arbeiten. Die Konservierungs-/Restaurierungsarbeiten am großen Retabel in der St.Nikolaus-Kirche begannen 1997 und wurden 2001 mit der Wiederaufstellung abgeschlossen. Im Jahr 2002 wurde das bis dahin ausschließlich an der TH Köln ansässige Projekt in den International Conservation Workshop Lopud (ICWL) umgewandelt, eine Partnerschaft zwischen den Hochschulen Antwerpen, Brüssel, Split, Dubrovnik und Köln. Seitdem wurden in jährlichen zweiwöchigen Projektphasen weitere 4 Altarretabel sowie historische Möbel aus den Kirchen restauriert. Diese Publikation fasst die Ergebnisse der mehr als 20-jährigen Zusammenarbeit der Autoren im Rahmen des International Conservation Workshop Lopud zusammen. Der Schwerpunkt liegt auf den behandelten Altarretabeln. Untersuchungsergebnisse, Behandlungskonzepte und realisierte Behandlungsschritte werden detailliert beschrieben. Weitere Informationen finden Sie unter https://icwl.de

The Role of the SII Review in Calculating Volatility Adjustments

The aim of this paper is to examine the implications of the latest amendments to the methodology used to calculate volatility adjustments (VA) in the German life insurance sector. The VA essentially represents one of five so-called ‘Long-Term Guarantee’ (LTG) metrics introduced under Solvency II to ensure adequate treatment of insurance products featuring long-term guarantees. The VA is the LTG metric used most widely at the European level. In any case, insurers’ application of LTG metrics is subject to the prior approval of the national supervisory authority (cf. EIOPA, 2018, p. 9 et seq.)

Cat Bonds vs. traditionelle Rückversicherung – Markttrends und Performance im Vergleich

Trotz der aktuellen Normalisierung des Rückversicherungsmarkts und gestiegener Kapazitäten setzt sich das starke Wachstum im Cat-Bond-Markt ungebrochen fort. Im Jahr 2024 wurde mit einem Emissionsvolumen von 17,7 Mrd. USD ein historischer Höchststand erreicht. Bereits im ersten Quartal 2025 wurden weitere 7,1 Mrd. USD emittiert, sodass das kumulierte Volumen bis Mitte 2025 auf über 15 Mrd. USD anstieg. Parallel dazu stieg das alternative Rückversicherungskapital auf 115 Mrd. USD an, während das gesamte globale Rückversicherungskapital einen neuen Höchststand von 715 Mrd. USD erreichte. Vor diesem Hintergrund stellt sich die Frage, weshalb sich Erst- und Rückversicherer weiterhin für Cat-Bond-Emissionen entscheiden, obwohl das Marktumfeld durch hohe Rückversicherungskapazitäten und rückläufige Preise geprägt ist

Die Rolle des SII-Reviews für die Berechnung der Volatilitätsanpassungen

Ziel dieses Beitrags ist es, die Implikationen der jüngsten Änderungen in der Berechnungsmethodik der Volatilitätsanpassung (VA) für die deutsche Lebensversicherungswirtschaft zu untersuchen. Grundsätzlich stellt die VA eine von fünf sogenannten Long-Term Guarantee (LTG)-Maßnahmen dar, die im Rahmen von Solvency II eingeführt wurden, um eine adäquate Behandlung von Versicherungsprodukten mit langfristigen Garantien sicherzustellen. Auf europäischer Ebene ist die VA die am häufigsten genutzte LTG-Maßnahme. In jedem Fall bedarf die Anwendung von LTG-Maßnahmen durch Versicherungsunternehmen der vorherigen Genehmigung durch die nationale Aufsichtsbehörde (vgl. EIOPA, 2018, S. 9 f.)

Aging Behavior of EPDM Compounds with Ground Tire Rubber (GTR) as a Functional Substitute for Calcium Carbonate

This study investigates the substitution of calcium carbonate (CaCO3) with ground tire rubber (GTR) in EPDM-based elastomer formulations as a strategy for sustainable material development. Unlike conventional approaches, this work employs GTR as a direct filler replacement. Temperature scanning stress relaxation (TSSR) analyses confirm that GTR participates in vulcanization. Initial incorporation of GTR reduces crosslink density (CLD) and mechanical performance due to structural defects, while accelerators present in the recycled phase promote faster curing. This study focuses on the aging behavior of the compounds to evaluate possible long-term effects on the material. The thermo-oxidative stress leads to further crosslinking, resulting in higher CLD, increased stiffness and reduced elongation at break. Overall, partial replacement of CaCO3 by GTR proves feasible, offering a balanced compromise between sustainability and performance, whereas high GTR contents significantly impair mechanical properties

Internationale IT-Sicherheitsanalyse Schwachstellen und Risiken in Unternehmen im Vergleich

In einer zunehmend vernetzten und digitalisierten Welt sind IT-Systeme ständigen Bedrohungen ausgesetzt. Cyberangriffe, Datenlecks, Ransomware-Angriffe oder die Kompromittierung von Benutzerkonten können schwerwiegende wirtschaftliche und rechtliche Folgen haben (Cremer, 2024). Dieser Kurzbericht stellt die schriftliche Ausarbeitung eines zuvor gehaltenen Vortrags und Forschungsprojekts dar, welcher sich mit der IT-Sicherheitsanalyse von Unternehmen im internationalen Vergleich beschäftigt hat

Polychromatic Virtual Retinal Imaging of Two Extended-Depth-of-Focus Intraocular Lenses

Purpose: This work characterizes two extended-depth-of-focus (EDoF) intraocular lenses, the Alcon IQ Vivity and the Bausch & Lomb LuxSmart, using virtual retinal imaging. A simulation-based examination tests these lenses under various conditions, while including dispersion and color effects. Methods: A custom sequential Monte-Carlo Ray Tracer simulates the propagation of a broadband daylight spectrum through a mathematical eye model. Realistic color images of a pinhole and resolution chart were generated, with variations in object distances and pupil size. A comparison is made with the monofocal Alcon IQ to highlight the benefits of EDoF models. Results: Simulated images clearly demonstrate the superior acuity and reduced aberrations of these lenses at intermediate vision. There are notable differences between both models: the LuxSmart lens exhibits an increased depth-of-focus under both mesopic and photopic conditions. Conversely, the IQ Vivity lens shows minimal aberrations for far vision under mesopic conditions, making it ideal for night-time driving, albeit with a lesser depth-of-focus compared to the LuxSmart. Conclusions: Our in silico investigation proves to be a valuable tool for evaluating intraocular lens performance. This study underscores the importance of characterizing lenses under both photopic and mesopic conditions and highlights the impact of chromatic aberration and color vision. Translational Relevance: The simulation-based approach expands the range of methods for assessing intraocular lenses. By providing realistic images, it allows both ophthalmologists and patients to more intuitively understand the aspects of these lenses. The simulation derives visual predictions from a purely mathematical model, thus bridging the gap from technology to clinical application

Meanders of military (r)evolution in the Kingdom of Poland (1492–1569)

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu Doskonała Nauka II – Wsparcie monografii naukowych. Kwota dofinansowania: 42 676,00 zł. Książka powstała w ramach realizacji projektów badawczych Narodowego Centrum Nauki pt. „Rewolucja militarna jako czynnik modernizacyjny skarbowości i organizacji państwa polsko-litewskiego na tle europejskim” (nr 2016/23/D/HS3/03210) i „Społeczne i gospodarcze znaczenie obozów i garnizonów wojskowych w państwie polsko-litewskim (XVI–XVIII wiek)” (nr 2018/31/B/HS3/00846)Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Zbiór dokumentów pergaminowych, sygn. 3706Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Skarbu Koronnego Oddział 1, Rachunki królewskie, sygn. 49, 93Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Skarbu Koronnego Oddział 85, sygn. 1, 2, 5, 12, 13, 15, 16, cz. 2, 17, 19–36, 38–42, 44, 46, 48–61Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Skarbu Koronnego Oddział 86, sygn. 6a, 8, 9, 17Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Metryka Koronna, sygn. 34, 35Biblioteka Kórnicka (Kórnik), rkp 983, 1375Biblioteka Jagiellońska (Kraków), rkp 7156 IIIBiblioteka Narodowa w Warszawie, rkp III.6609Biblioteka Raczyńskich, rkp 12Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, rkp 340Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego, Steinwehr II, fol. 37, t. I, sygn. 1949/438DeVries K., A Cumulative Bibliography of Medieval Military History and Technology, Leiden 2002.Dovnar-Zapol’skij M.V., Litovskie upominki tatarskim ordam. Skarbovaâ kniga Metriki Litovskoj 1502–1509 gg., Simferopol’ 1898.Duffy M., The Military Revolution and the State 1500–1800, ed. M. Duffy, Exeter 1980.Dupuy T.N., The Evolution of Weapons and Warfare, Indianapolis 1980.The Dynamics of Military revolution 1300–2050, red. M. Knox, W. Murray, Cambridge 2001.Dwojak S., Wizyty Zygmunta Starego w Toruniu (1519–1521), „Rocznik Toruński” 2016, t. 43.Dworzaczek W., Hetman Jan Tarnowski. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego, Warszawa 1985.Dziubiński A., Polsko-litewskie napady na tureckie pogranicze czarnomorskie w epoce dwu ostatnich Jagiellonów, „Kwartalnik Historyczny”, R. 103, 1996, nr 3.Ekdahl S., Die Schlacht bei Tannenberg 1410. Quellenkritische Untersuchungen, Berlin 1982.Akta Stanów Prus Królewskich, t. 7: (1516–1520), wyd. M. Biskup, I. Janosz-Biskupowa, Warszawa–Poznań–Toruń 1986.Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej, z. 4: Polska sztuka wojenna w latach 1454–1562, opr. Z. Spieralski, Warszawa 1958.Ekdahl S., In Search of the Battlefield of Tannenberg (Grunwald) of 1410. New Research with Metal Detectors in 2014–2019, Vilnius 2019.Eltis D., The Military Revolution in Sixteenth-Century Europe, New York 1995.Enciklopedija istorii Ukrajni, t. 10: T-Ja, Kiiv 2013.Ertman T., Birth of Leviathan. Building States and Regimes in Medieval and Early Modern Europe, Cambridge 1997.Fedeles T., A király és a lázadó herceg. Az Újlaki Lőrinc és szövetségesei elleni királyi hadjárat (1494–1495), Szeged 2012.Ferenc M., Dwór Zygmunta Augusta. Organizacja i ludzie, Oświęcim 2014.Ferenc M., Mikołaj Radziwiłł „Rudy” (ok. 1515–1584). Działalność polityczna i wojskowa, Kraków 2008.Filipczak-Kocur A., Skarbowość Rzeczypospolitej 1587–1648. Projekty, ustawy, realizacje, Warszawa 2006.Fissel M.Ch., From the Gunpowder Age Military Revolution to a Revolution in Military Affairs, [w:] The Military Revolution and Revolutions in Military Affairs, red. M. Fissel, Berlin–Boston 2022.Franz M., Idea państwa kozackiego na ziemiach ukrainnych w XVI–XVII wieku, Toruń 2006.Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej, z. 5, wyd. Z. Spieralski, J. Wimmer, T. Nowak, Warszawa 1961.Archiwum Jana Zamoyskiego, t. 2: 1580–1582, wyd. J. Siemieński, Warszawa 1909.Franz M., Wojskowość Kozaczyzny Zaporoskiej w XVI–XVII wieku. Geneza i charakter, Toruń 2002.Frost R.I., The Oxford History of Poland-Lithuania, t. 1: The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385–1569, Oxford 2015.Frost R.I., The Polish-Lithuanian Commonwealth and the „Military Revolution”, [w:] Poland and Europe. Historical Dimensions, t. 1: Selected Essays from the Fiftieth Anniversary International Congress of the Polish Institute of Arts and Sciences of America, red. M.B. Biskupski, J.S. Pula, New York 1993, s. 29–54.Frost R.I., Potop a teoria rewolucji militarnej, [w:] Rzeczypospolita w latach potopu, red. J. Muszyńska, J. Wijaczka, Kielce 1996.Frost R.I., W sprawie zachodniej techniki wojskowej w okresie Wojen Północnych (1558–1721), [w:] Studia z dziejów Rzeczypospolitej w epoce nowożytnej, red. J. Staszewski, K. Mikulski, J. Dumanowski, Toruń 2002, (Między Zachodem a Wschodem, t. 1).Fynn-Paul J., Slaving Zones. Cultural Identities, Ideologies and Institutions in the Evolutions of Global Slavery, Leiden 2017Gancewski J., Zakon krzyżacki i jego państwo w przeddzień hołdu pruskiego z 1525 r. Stan i przemiany, „Miscellanea Historico-Archivistica” 2016, t. 23.Gawlas S., Komercjalizacja jako mechanizm europeizacji peryferii na przykładzie Polski, [w:] Ziemie polskie wobec Zachodu. Studia nad rozwojem średniowiecznej Europy, red. S. Gawlas, Warszawa 2006.Gawron P., Dyscyplina w szeregach armii polsko-litewskiej na terenie Małopolski i Rusi Czerwonej w czasie przygotowań do wyprawy chocimskiej w 1621 r., „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2019, t. 71, nr 2.Ustaw Woinskij, Artikul Woinskij s kratkim tolkowanijem, [w:] Pamjatniki russkogo prawa, t. 8: Zakonodatjelnyje akty Pietra I, red. K. A. Sofronienko, Moskwa 1961.Gawron P., Hetman koronny w systemie ustrojowym Rzeczypospolitej w latach 1581–1646, Warszawa 2010.Bielski M., Kronika polska, Kraków 1569.Gawron P., Poglądy Stanisława Herbsta na rozwój nowożytnej sztuki wojennej a teoria „Rewolucji Militarnej”, [w:] Wojsko, wojskowość, miasta. Studia poświęcone Prof. Stanisławowi Herbstowi w stulecie urodzin, red. K. Bobiatyński, P. Gawron, M. Nagielski, Zabrze 2009.Gąsiorowski A., Itineraria dwu ostatnich Jagiellonów, „Studia Historyczne” 1973, t. 16, nr 2.Gembarzewski B., Husarze. Ubiór, oporządzenie, uzbrojenie, Warszawa 1999.Gentles I., The English Revolution and the Wars in the Three Kingdoms, 1638–1652, Harlow 2007.Ginter K., Udział szlachty polskiej w pospolitym ruszeniu w XIV i XV wieku. Aspekty prawne i stan faktyczny, Kraków 2008.Gliwa A., Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku, Przemyśl 2013.Gliwa A., Niewola brańców tatarskich z ziem południowo-wschodnich Rzeczypospolitej w XVII wieku. Doświadczenie przemocy i jego konsekwencje w postaci zespołu stresu pourazowego (PTSD), [w:] W niewoli. Doświadczenie jenieckie i jego konteksty na przestrzeni dziejów, red. M. Jarząbek, M. Stachura, P. Szlanta, Kraków 2019.Gliwa A., The Tatar Military Art of War in the Early Modern Period. An Example of Asymmetric Warfare, „Acta Poloniae Historica” 2016, t. 114.Zborowski J., Dyaryusz zdobycia zamków, [w:] Sprawy wojenne Stefana Batorego. Diariusze relacje, listy i akta z lat 1576–1586, wyd. I. Polkowski, Kraków 1887.Gładysz A., The Polish-Moldavian conflict (1506), [w:] War in History. The History of Polish and General Military Science, red. A. Niewiński, Lublin 2017.Gładysz A., Udział dworzan konnych Zygmunta I Starego w działaniach zbrojnych podczas ostatniej wojny z zakonem krzyżackim (1519–1521), [w:] Wielkie wojny w Prusach XIII–XX wiek, red. W. Gieszczyński, N. Kasparek, J. Maroń, Dąbrówno 2021.Bielski M., Kronika polska, wyd. K.J. Turowski, Sanok 1856.Głubisz B., Jazda kozacka w armii koronnej 1549–1696, Poznań 2016.González de León F., The Road to Rocroi Class, Culture and Command in the Spanish Army of Flanders, 1567–1659, Leiden–Boston 2009.Gorski Ph., Swaroop Sharma V., Beyond the Tilly Tsesis. „Family Valves” and State Formation in Latin Christendom, [w:] Does War Make States? Investigations of Charles Tilly’s Historical Sociology, red. L.B. Kaspersen, J. Strandsbjerg, Cambridge 2017.Górski K., Historya jazdy polskiej, Kraków 1894.Górski K., Historia piechoty polskiej, Kraków 1893.Grabarczyk T., Funkcje obozu armii jagiellońskiej w XV wieku, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2018, t. 101.Grabarczyk T., Jazda zaciężna Królestwa Polskiego w XV wieku, Łódź 2015.Adams J., The Familial State. Ruling Families and Merchant Capitalism in Early Modern Europe, Ithaca 2007.Grabarczyk T., Piechota zaciężna Królestwa Polskiego w XV wieku, Łódź 2000.Grabarczyk T., „Po racku, po husarsku, z przyprawą tatarską” – początki przemian wojskowości polskiej u schyłku XV w., [w:] In tempore belli et pacis. Ludzie – miejsca – przedmioty. Księga pamiątkowa dedykowana prof. dr. hab. Janowi Szymczakowi w 65-lecie urodzin i 40-lecie pracy naukowo-dydaktycznej, red. T. Grabarczyk, A. Kowalska-Pietrzak, T. Nowak, Warszawa 2011.Grabarczyk T., The Polish Court Banner in the Moldavian Expedition in 1497, „Fasciculi Archeologiae Historicae” 2017, t. 30.Bielski M., Sprawa rycerska, [w:] Archiwum domowe do dziejów i literatury krajowej, wyd. K.W. Wojcicki, Warszawa 1856.Grabarczyk T., Ręczna broń palna w świetle rejestrów popisowych piechoty zaciężnej w z lat 1471–1500, „Acta Uniwersitatis Lodziensis. Folia Historica” 1999, t. 64.Grabarczyk T., Uzbrojenie w rocie konnej Aleksandra Sewera z 1498 roku, „Archaeologia Historica” 2009, t. 34, nr 1.Groicki B., Tytuły prawa majdeburskiego, wyd. K. Koranyi, Warszawa 1954.Grummit D., The Calais Garrison. Wat and Military Service in England, 1436–1558, Woodbridge 2008.Guilmartin J.F. jr., The Military Revolution. Origins and First Tests Abroad, [w:] The Military Revolution Debate. Readings on the Military Transformation of Early Modern Europe, red. C.J. Rogers, Boulder 1995.Gunn S., Grummitt D., Cools H., War, State, and Society in England and the Netherlands 1477–1559, Oxford 2007.Ágoston G., Firearms and Military Adoption. The Ottomans and the European Military Revolution, 1450–1800, „Journal of World History” 2014, t. 25, nr 1.Guzowski P., Łopatecki K., Poniat R., Rewolucja militarna jako czynnik modernizacyjny skarbowości w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim – przykład wojny inflanckiej (1557–1570), „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2022, t. 83.Hale J.R., The Early Development of the Bastion. An Italian Chronology, c. 1450c.1534, [w:] Europe in the Late Middle Ages, red. J.R. Hale, J.R.L. Highfield, B. Smalley, London 1965.Hall B.S., The Changing Face of Siege Warfare. Technology and Tactics in Transition, [w:] Medieval City Under Siege, red. I.A. Corfis, M. Wolfe, Woodbridge 1999.Hart M.C., The Making of a Bourgeois State. War, Politics and Finance During the Dutch Revolt, Manchester 1993.Brodowski S., Corpus iuris militaris, Elbląg 1753.Hart M.C., War and an Economic Miracle. How Small Differences Added up to the Prosperity of the Dutch Republic in the Seventeenth Century. Referat wygłoszony 18 września 2005 r. na konferencji pt. „War and Economic Growth: Causes Costs, and Consequences” zorganizowanej w Toronto, http://eh.net/eha/meetings/2005/program_info#session_2a.’t Hart M., The Dutch Wars of Independence. Warfare and Commerce in the Netherlands, 1570–1680, London–New York 2014.’t Hart M., Town and Country in the Dutch Republic, 1550–1800, [w:] Town and Country in Europe, 1300–1800, red. S.R. Epstein, Cambridge 2001.Hegyi K., The Ottoman Military Organization in Hungary. Fortresses, Fortress Garrisons and Finances, Berlin 2018.Herbst S., Kampania jesienna 1520 r. na Warmii i Powiślu, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1957, t. 1, nr 4(10).Ailes M.E., Camp Followers, Sutlers, and Soldiers’ Wives. Women in Early Modern Armies (c. 1450–c. 1650), [w:] A Companion to Women’s Military History, red. B.C. Hacker, M. Vining, Leiden 2012.Herbst S., Potrzeba historii, czyli o polskim stylu życia, t. 2, Warszawa 1978.Hernández A.J.R., Breve historia de los Tercios de Flandes, Madrid 2015.Horn M., Chronologia i zasięg najazdów tatarskich na ziemie Rzeczypospolitej w latach 1600–1647, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1962, t. 8, nr 1.Horn M., Skutki najazdów tatarskich z lat 1605–1633 na Ruś Czerwoną, Wrocław 1964.Hundert Z., Husaria koronna w wojnie polsko-tureckiej 1672–1676, Oświęcim 2012.Corpus Iuris Polonici. Sectionis primae. Privilegia, statuta, constitutiones, edicta, decreta, mandata Regnum Poloniae spectantia comprehendentis, t. 3, wyd. O. Balzer, Kraków 1906.Ivanick M., Enslavement, Slave Labour and the Treatment of Captives in the Crimean Khanate, [w:] Ransom Slavery Along the Ottoman Borders. (Early Fifteenth – Early Eighteenth Centuries), red. G. Dávid, P. Fodor, Leiden 2007.Jabłonowski J.S., Skrupuł bez skrupułu w Polsce albo oświecenie grzechów narodowi naszemu polskiemu zwyczajnych a za grzechy nie mianych, wyd. K.J. Turowski, Kraków 1858.Jameson F., Postmodernism, or, The Cultural Logic of Late Capitalism, London 1991.Janeira A., Old and New Sources of Japanese Progress, [w:] Rethinking Japan, t. 2: Social Sciences, Ideology and Thought, wyd. A. Boscaro, F. Gatti, M. Raveri, London 2003.Aldrich J., Probability and Depreciation. A History of the Stochastic Approach to Index Numbers, „History of Political Economy” 1992, t. 24.Janicki M.A., Obraz „Bitwa pod Orszą” – geneza, datowanie, wzory graficzne a obraz bitwy „na Kropiwnej” i inne przedstawienia batalistyczne w wileńskim pałacu Radziwiłłów, „Biblioteka Epoki Nowożytnej” 2015, t. 3.Janiszewska-Mincer B., Rzeczypospolita Polska w latach 1600–1603, Bydgoszcz 1984.Januszek-Sieradzka A., Udział konnicy nadwornej króla Zygmunta Starego w wojnie pruskiej (1519–1521) w świetle źródeł podskarbińskich, [w:] Regnum defendo ense et alis tego stricto. Królestwa bronię mieczem i osłaniam skrzydłami. Malbork w Prusach Królewskich, red. R. Panfil, A. Dobry, Malbork 2021.Jasnowski J., Mikołaj Czarny Radziwiłł (1515–1565). Kanclerz i marszałek ziemski Wielkiego Księstwa Litewskiego, wojewoda wileński, Oświęcim 2014.Jerlicz J., Latopisiec albo kroniczka, t. 2, wyd. K.W. Wójcicki, Warszawa 1853.Joachim E., Hubatsch W., Regesta Historico-Diplomatica. Ordinis S. Mariae Theutonicorum, 1198–1525, cz. 1: Regesten zum Ordensbriefarchiv, t. 3: 1511–1525, Göttingen 1948.Crescentyn P., […] księgi o gospodarstwie y opatrzeniu rozmnożenia rozlicznych pożytkow każdemu stanowi potrzebne, Kraków 1542.Józefczyk M., Kościół i społeczeństwo w Prusach Krzyżackich. Teksty źródłowe do dziejów chrześcijaństwa w Pomezanii i Pogezanii, Elbląg 2017.Jóźwiak S., Kwiatkowski K., Szweda A., Szybkowski S., Wojna Polski i Litwy z zakonem krzyżackim w latach 1409–1411, Malbork 2010.Jučas M., Žalgirio mūšis, Vilnius 1999.Alexandrowicz S., Kartografia Wielkiego Księstwa Litewskiego od XV do połowy XVIII wieku, Warszawa 2012.Kałużny J.T., U boku króla. Chorągiew nadworna królów Polski u schyłku XV wieku, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2019, t. 103.Karaman K.K., Pamuk Ş., Different Path to the Modern State in Europe. The Interaction Between Warfare, Economic Structure, and Political Regime, „American Political Science Review” 2013, t. 107, nr 3.Karpiński A., Przestępczość we Lwowie w końcu XVI i w XVII wieku, „Przegląd Historyczny” 1996, t. 87, nr 4.Karwin J., Pomianowski E., Rutkowski S., Z dziejów wychowania wojskowego w Polsce od początku państwa polskiego do 1939 roku, Warszawa 1969.Kaushik R., Military Transition in Early Modern Asia, 1400–1750, London–New York 2014.Kazakou A., Gunpowder Revolution in the East of Europe and the Battle of Orsha, 1514, [w:] The Military Revolution and Revolutions in Military Affairs, red. M.Ch. Fissel, Oldenbourg 2023.Kennedy P., The Rise and Fall of the Great Powers. Economic Change and Military Conflict from 1500 to 2000, New York 1987.Długosz J., Opera omnia, t. 5, wyd. K. Mecherzyński, Kraków 1869.Khan I.A., The Nature of Handguns In Mughal India. 16th cfc 17th Centuries, „Proceedings of the Indian History Congress” 1991, t. 52.Kingra M.S., The Trace Italienne and the Military Revolution During the Eighty Years’ War, 1567–1648, „Journal of Military History” 1993, t. 57, nr 3.Alexandrowicz S., Łuczyński J., Skrycki R., Historia kartografii ziem polskich do końca XVIII wieku, Warszawa 2017.Kizilov M., The Slave Trade in the Early Modern Crimea from the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources, „Journal of Early Modern History” 2007, t. 11, nr 1–2.Knittler H., Die europäische Stadt in der frühen Neuzeit. Institutionen, Sktrukturen, Entwicklungen, Wien 2020.Kolankowski L., Obrona Rusi za Jagiellonów na przełomie XV i XVI wieku, [w:] Księga pamiątkowa ku czci Bolesława Orzechowicza, t. 1, Lwów 1916.Kolankowski L., Roty koronne na Rusi i Podolu 1492–1572 r., „Ziemia Czerwieńska”, R. 1, 1935, z. 2, s. 141–174.Kołodziejczyk D., The Crimean Khanate and Poland-Lithuania. International Diplomacy on the European Periphery (15th–18th Century). A Study of Peace Treaties Followed by Annotated Documents, Leiden 2011.Kołodziejczyk D., Slave Hunting and Slave Redemption as a Business Enterprise. The Northern Black Sea Region in the Sixteenth to Seventeenth Centuries, „Oriente Moderno Nuova Serie” 2006, t. 25, nr 1.Kołodziejczyk D., Stosunki dawnej Rzeczypospolitej z Turcją i Tatarami. Czy naprawdę byliśmy przedmurzem Europy?, „Praktyka Teoretyczna” 2017, t. 26.Konieczny K., Ręczna broń palna w Polsce w XV i XVI w., „Muzealnictwo Wojskowe” 1964, t. 2.Dunin-Wolski P., Dziennik z lat 1519–1545, oprac. A. Obrębski, Łódź 1999.Konopczyński W., Chronologia sejmów polskich 1493–1793, Kraków 1948.Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz, XX. HA, Ordensbriefarchiv, nr 22808, 23904, 23905, 23947, 24018, 24057, 24058, 24353, 24465, 24664Kopplin D., Neue Werke von Lukas Cranach und ein altes Bild einer polnischen Schlacht – von Hans Krell?, Basel 2005.Koranyi K., Burżuazja a armia (do początku XX w.), „Państwo i Prawo” 1950, t. 5, nr 11.Koranyi K., Żołnierz najemny a żołnierz zaciężny, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1948, t. 1.Korolko M., Topos zdrady ojczyzny w literaturze polskiej lat 1655–1658, [w:] Literatura i kultura polska po „potopie”, red. B. Otwinowski, J. Pelc, B. Falęcka, Wrocława–Warszawa–Kraków 1992.Kościelny R., Zdrajca, obcy, wróg w opinii polskiego baroku, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2002, t. 54, nr 1.Kotarski H., Wojsko polsko-litewskie podczas wojny inflanckiej 1576–1582. Sprawy organizacyjne, cz. 1–2, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1971, t. 17; cz. 3–4, 1972, t. 18.Kotula F., Warownie chłopskie XVII w. w ziemi przemyskiej i sanockiej, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1962, t. 8, nr 1.Кovalec' T.R., Konstituciâ Âzlovec' kogo get'mana z Bučača iz kozakami nizovimi zaporoz' kimi roku Božogo 1571: nevidoma postanova peršoї kozac' koї komisiї, „Ivan Ogiēnko i cučasna nauka ta osvita. Seriâ: Istorična ta filologična" 2015, t. 11.Kowalska H., Kola (Koło) Jan z Dalejowa, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 13, Wrocław 1967.Działyński Ł., Diariusz, [w:] Sprawy wojenne Stefana Batorego. Diariusze relacje, listy i akta z lat 1576–1586, wyd. I. Polkowski, Kraków 1887.Andrade T., The Arquebus Volley Technique in China, c. 1560. Evidence from the Writings of Qi Jiguang, „Journal of Chinese Military History” 2015, t. 4.Křížek L., Čech Z.J., Encyklopedie zbraní a zbroje, Praha 1999.Kuczyński S.M., Wielka wojna z zakonem krzyżackim w latach 1409–1411, Warszawa 1987.Kukiel M., O podziale polskiej historii wojskowej na okresy, „Przegląd Współczesny” 1928, t. 7, nr 1.Kukiel M., Zarys historii wojskowości w Polsce, b.m. i d.w.Kupisz D., Wojska powiatowe samorządów Małopolski i Rusi Czerwonej w latach 1572–1717, Lublin 2008.Kurtyka J., Z dziejów królewszczyzn i organizacji militarnej na Podolu w XV i początku XVI w. (Wokół nadania starostwa podolskiego Teodorykowi z Buczacza w 1442 r.), „Rocznik Przemyski” 2007, t. 43, nr 1Kwiatkowski K., Wojska zakonu niemieckiego w Prusach 1230–1525. Korporacja, jej pruskie władztwo, zbrojni, kultura wojny i aktywność militarna, Toruń 2016.Laichen S., Military Technology Transfers from Ming China and the Emergence of Northern Mainland Southeast Asia (c. 1390–1527), „Journal of Southeast Asian Studies” 2003, t. 34, nr 3.Lane F.C., Mueller R.C., Money and Banking in Medieval and Renaissance Venice, t. 1: Coins and Monyes of Account, Baltimore 2019.Laskowski O., Odrębność staropolskiej sztuki wojennej, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 1935, t. 6, nr 1.Andrade T., The Gunpowder Age. China, Military Innovation, and the Rise of the West in World History, Princeton 2017.Dziennik podróży Jana Tarnowskiego do Ziemi Świętej z 1518 roku, tłum. R. Sawa, oprac. D. Chemperek, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 2005, t. 49.Leccupre-Desjardin E., The Space of Punishments. Reflections on the Expression and Perception of Judgment and Punishment in the Cities of the Low Countries in the Late Middle Ages, [w:] The Power of Space in Late Medieval and Early Modern Europe. The Cities of Italy, Northern France and the Low Countries, red. M. Boone, M. Howell, Turnhout 2013.Lees A., The City. A World History, Oxford 2015.Lenihan P., Fluxes, Fevers, and Fighting Men. War and Disease in Ancien Régime Europe 1648–1789, Warwick 2019.Lesmaitis G., Dokumenty Metryki Litewskiej o zaciężnych polskich na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego za czasów Zygmunta Augusta, [w:] Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej, t. 2, red. W. Walczak, K. Łopatecki, Białystok 2010.Lesmaitis G., LDK samdomoji kariuomenė XV a. pabaigoje – XVI a. antrojoje pusėje, Vilnius 2010.Lesmaitis G., Wojsko zaciężne w Wielkim Księstwie Litewskim w końcu XV – drugiej połowie XVI wieku, Warszawa 2013.Leśniak F., Wielkorządcy krakowscy XVI–XVIII wieku, Kraków 1996.Lévi-Strauss C., Antropologia strukturalna, tłum. K. Pomian, Warszawa 2000.Lewandowska-Malec I., Artykuł recenzyjny książki Jana Sowy Fantomowe ciało króla. Pereferyjne zmagania z nowoczesną formą, Universitas, Kraków 2012,