Tourism and marriage migrations in a postcolonial world. The Anthropological study of Long-Term lntimate Relationships between Maasai Men and White Women

Wydział Antropologii i KulturoznawstwaRozprawa skupia się na długotrwałych relacji masajskich mężczyzn z Tanzanii z białymi kobietami z Globalnej Północy, których rezultatem była migracja jednego z partnerów. Wiele z tych związków powstało na skutek turystycznego spotkania. Analizowałam wzajemne wyobrażenia o sobie Masajów i białych kobiet w kontekście postkolonialnie ukształtowanych kategorii rasy, klasy i gender, strategie względem miejsca zamieszkania i opieki zdrowotnej, strategie ekonomiczne par, postrzeganie rzeczonych związków w społecznościach pochodzenia masajskich mężczyzn i białych kobiet, definiowanie i odgrywanie męskości i kobiecości, a także negocjowanie ról męża i żony oraz wychowywanie dzieci. Kluczowymi uczestnikami moich badań były pary, które zdecydowały się na osiedlenie w Tanzanii, analizowałam jednak również życie par mieszkających w Europie. Na Zanzibarze badałam początki relacji między białymi kobietami i Masajami - tę część badań prowadziłam głównie z osobami, które były w związkach krótszych niż dwa lata i często były to relacje na odległość (kobiety regularnie przylatywały do Tanzanii, by spędzać czas ze swoimi partnerami). Dokonałam również analizy źródeł zastanych, by uwypuklić sposoby kształtowania wyobrażeń na temat Masajów (zwłaszcza masajskich mężczyzn). The dissertation focuses on long-term relationships between Maasai men from Tanzania and white women from the Global North, resulting in migration of one of the partners. Many of these relationships arose through tourist encounters. The author analyzed mutual imaginations of Maasai men and white women within the context of postcolonial shaped categories of race, class, and gender; strategies regarding choices of place of residence and healthcare; economic strategies of couples; perceptions of these relationships within the communities of origin of the Maasai men and white women; definitions and performances of masculinity and femininity; and negotiation of the roles of husband and wife and raising children. Key research participants were couples who had chosen to settle in Tanzania, but the study also explored the lives of couples residing in Europe. In Zanzibar, the author investigated the origins of relationships between white women and Maasai men - this part of the research was conducted primarily with individuals who had been in relationships for less than two years, often a long­ distance relationships basis (the women regularly flew to Tanzania to spend time with their partners). Secondary sources analysis was carried out to highlight the ways in which perceptions about the Maasai (especially Maasai men) were shaped

Normative Model of Judicial Accountability: Transitional Justice Perspective

Wydział Prawa i AdministracjiW ciągu ostatnich czterdziestu lat w wielu państwach (w tym także w Polsce) miała miejsce diametralna zmiana polityczna, związana z upadkiem niedemokratycznych władz czy zakończe-niem konfliktu zbrojnego. W okresie demokratyzacji, czyli przekształcania się państwa ze stanu niestabilności i niesprawiedliwości w zrównoważone państwo oparte o rządy prawa, używa się pewnego zestawu mechanizmów opartych o koncepcję sprawiedliwości, którą określa się mianem sprawiedliwości tranzycyjnej (transitional justice). Jej cele będą się różnić w zależności od kon-tekstu, ale są pewne cechy wspólne: uznanie godności jednostek, wrażliwość na kwestię sprawie-dliwości, uznanie naruszeń, a także chęć zapobiegnięcia ich ponownemu stosowaniu. Mechanizmy sprawiedliwości tranzycyjnej – w tym te dotyczące reformy sądownictwa i odpowiedzialności sędziów – są niezwykle złożone i wiążą się z ryzykiem tworzenia nowych po-działów społecznych. Jednocześnie są niezbędne dla budowy demokracji liberalnej opartej na rzą-dach prawa, którą uznaje się za paradygmatyczny cel tranzycji. Szczególna rola sędziów w takim systemie oraz zasady niezależności czy nieusuwalności wymagają wyważenia między konieczno-ścią ich ochrony a potrzebą rozliczenia przypadków współudziału w represjach czy przyzwolenia na nie. Stąd reforma sądownictwa i odpowiedzialność sędziów jest problemem, który wzbudza skrajne opinie. W rozprawie badam relacje między sprawiedliwością tranzycyjną, demokracją liberalną opartą na rządach prawa oraz odpowiedzialnością prawną sędziów za działania w okresach przed-tranzycyjnych, zwłaszcza w kontekście naruszenia zasady niezależności władzy sądowniczej. Ce-lem pracy jest zaproponowanie modelu normatywnego odpowiedzialności prawnej sędziów z per-spektywy sprawiedliwości tranzycyjnej, możliwego do zastosowania w różnych kontekstach przej-ściowych. By ten cel zrealizować, analizie poddałem bogatą literaturę, akty prawne, orzecznictwo oraz studia przypadków. Rozprawa składa się z siedmiu rozdziałów. W rozdziale I wprowadzam problematykę spra-wiedliwości tranzycyjnej jako koncepcji odnoszącej się do momentów głębokiej zmiany ustrojo-wej. Skupiam się przy tym na postrzeganiu sprawiedliwości tranzycyjnej przez pryzmat jej celów, co stanowi punkt wyjścia dla rozważań dotyczących wskazania racji stojących za pociąganiem sędziów do odpowiedzialności prawnej. Jednym z celów sprawiedliwości tranzycyjnej jest (od)budowa rządów prawa, demokracji liberalnej oraz zaufania do instytucji. W konsekwencji w rozdziale II koncentruję się na analizie pojęcia demokracji liberalnej i rządów prawa z perspektywy ich celów, z uwzględnieniem roli i obowiązków sędziów oraz wymaganych od nich cech. Kluczo-wym jest dla mnie podejście teleologiczne do rządów prawa, które uznaję za najbardziej adekwatne w kontekście koncepcji sprawiedliwości tranzycyjnej. Tematyka poruszona w rozdziale III dotyczy sytuacji sędziów i ich postaw w reżimach niedemokratycznych. Ma więc na celu uwzględnienie wrażliwości przypadku (case sensitiveness), aby nie popełnić ani błędu niedoszacowania, ani prze-szacowania możliwości sędziów w represyjnych reżimach. W rozdziale IV podejmuję próbę zde-finiowania pojęcia odpowiedzialności prawnej, traktując ją jako stosunek prawny będący relacją między różnymi podmiotami znajdującymi się w różnych sytuacjach prawnych. Pozwala to na ob-jęcie tym pojęciem całej gamy typów odpowiedzialności występujących w praktyce sprawiedliwo-ści tranzycyjnej, a które wymykają się klasycznym rozumieniom odpowiedzialności. W rozdziale V, jako konsekwencję rozważań z rozdziału II, dokonuję istotnego dla pracy rozróżnienia na rządy prawa okresu tranzycji oraz czasów stabilnych jako rodzajowo odmiennych. Stanowi to klucz do zrozumienia specyfiki odpowiedzialności prawnej sędziów w ramach sprawiedliwości tranzycyj-nej. W rozdziale VI przedstawiam rekonstrukcję modeli opisowych odpowiedzialności sędziów stosowanych w różnych krajach. W tej części pracy dokonuję charakterystyki poszczególnych mo-deli opisowych poprzez mechanizmy odpowiedzialności stosowane w ich ramach, w oparciu o materiał empiryczny (historyczny). Sformułowane modele opisowe stanowią podstawę do stwo-rzenia normatywnego modelu. Wreszcie rozdział VII zawiera propozycję modelu normatywnego odpowiedzialności prawnej sędziów z punktu widzenia koncepcji sprawiedliwości tranzycyjnej. Model ten został osadzony w szerszym kontekście kompleksowej reformy władzy sądowniczej w okresie przejściowym, opartej na podejściu wrażliwym na sprawiedliwość i perspektywie ofiar. Model ten obejmuje odpowiedzialność społeczną, administracyjną oraz deliktową (karną i dyscyplinarną). Jego wdrożenie wymaga podejścia uwzględniającego cztery obszary sprawiedli-wości: integralność, odpowiedzialność, legitymizację i upodmiotowienie obywateli, oraz zastoso-wania jako kryterium odpowiedzialności matrycy CIS, uwzględniającej potencjał i integralność w wymiarach indywidualnym, organizacyjnym i zewnętrznym. Proponowane etapy odpowiedzialno-ści są zaprojektowane jako sekwencyjne, ale mogą funkcjonować również samodzielnie. Praca oferuje model możliwy do wykorzystania w kontekście różnych tranzycji. Wskazuje także na rodzajową odmienność rządów prawa i odpowiedzialności czasów trancyzji. Odpowiada to na aktualne debaty odnośnie dopuszczalnych granic odpowiedzialności w państwach w czasie przejściowym. Over the past 40 years, many countries have undergone radical political transitions due to the fall of undemocratic regimes or the end of armed conflict. Democratization processes - transforming instability and injustice into those based on the rule of law - rely on mechanisms rooted in the concept of justice, commonly referred to as transitional justice. While the goals of transitional justice may vary depending on the context, several core features remain consistent: recognition of individual dignity, sensitivity to the pursuit of justice, acknowledgement of past violations, and a commitment to preventing their recurrence. Transitional justice mechanisms - particularly those concerning judicial reform and judges' accountability - are highly complex and can cause new social divisions. Nevertheless, they are essential for building a liberal democracy founded on the rule of law, widely regarded as the paradigmatic aim of political transition. In such systems, the judiciary plays a unique role, and principles like independence and irremovability must be balanced against the need to hold accountable those judges who enabled or sustained oppressive regimes. Consequently, judicial reform and accountability are issues that often provoke categorical and polarized responses. This dissertation explores how transitional justice intersects with judicial accountability for failures to fulfil the judicial role - especially where judicial independence has been compromised - in pre-transition periods. The primary objective is to develop a normative model of judicial accountability that can be applied across diverse transitional contexts. The project draws upon extensive legal scholarship, statutes, case law, and historical case studies to achieve this. The dissertation is structured into seven chapters. Chapter I introduces transitional justice as a form of justice inherently linked to periods of regime change. It focuses on examining transitional justice through the prism of its objectives, serving as a foundation for understanding the rationale behind holding judges legally accountable. One of the central goals of transitional justice is the (re)construction of the rule of law, liberal democracy and trust in institutions. In consequence, chapter II reconstructs the concepts of liberal democracy and the rule of law from a teleological perspective, outlining judges' expected roles, responsibilities, and virtues in such systems. The teleological approach to the rule of law is emphasized as particularly relevant in transitional contexts. Chapter III analyzes the situation of judges and their conduct in non-democratic regimes, aiming to navigate the complexity of such cases by avoiding both underestimation and overestimation of judicial capabilities under repressive systems. Chapter IV develops a nuanced understanding of judicial accountability and legal responsibility, conceptualizing it as a legal relationship involving multiple actors situated in diverse legal contexts. This framework encompasses a broader range of responsibility types than classical definitions typically allow. Building on Chapter II, Chapter V distinguishes between the rule of law in stable democracies and in transitional periods, thereby laying the theoretical groundwork for understanding judicial accountability in times of transition. Chapter VI reconstructs descriptive models of judicial accountability as applied in various countries. Each model is characterized by its specific accountability mechanisms and is based on empirical and historical evidence. These descriptive models serve as the foundation for the normative model proposed in the next chapter. Finally, Chapter VII presents the proposed normative model of judicial accountability from a transitional justice perspective, positioning it as part of a comprehensive judicial reform that prioritizes justice-sensitive and victim-oriented approaches. The model integrates social, administrative, and tort (criminal and disciplinary) responsibility. It calls for a justice-sensitive strategy focused on four key domains: integrity, accountability, legitimacy, and citizen empowerment. The model employs the CIS matrix, which assesses capacity and integrity at individual, organizational, and external levels, along with sustainability at personal and organizational levels. The model consists of several sequential, yet independently functional, stages: social, criminal, administrative, and disciplinary. This research contributes to the field of transitional justice by offering a functional model for judicial reform in post-repressive societies. It also engages with contemporary legal debates, where judicial accountability and reform frequently invoke the language of transitional justice while raising critical questions about the rule of law.Narodowe Centrum Nauki – Preludium 20: „Sąd nad niezawisłością sędziowską – odpowiedzialność sędziów z perspektywy sprawiedliwości tranzycyjnej” (2021/41/N/HS5/02006)

Wizerunek maskulinizmu, czyli portret ludzkości uwikłanej w sieci pojęć pewnego typu zniewolenia longue durée i co po nim?

Esej podejmuje próbę rekonstrukcji i krytycznej analizy paradygmatu maskulinizmu (patriarchalizmu) jako dominującego układu kulturowo-energetycznego klasycznego antropocenu. Autor ukazuje maskulinizm jako historycznie utrwalony system dychotomii semantycznych typu „jak najwięcej – jak najmniej”, oparty na prymacie męskości, władzy, kontroli, przemocy i eksploatacji, w szczególności kobiet oraz nośnika ziemskiego. Przedstawiony inwentarz cech maskulinistycznego porządku odsłania jego wysoką energochłonność, destrukcyjność oraz strukturalną nierównowagę, która przenika sfery polityki, religii, ekonomii, kultury i komunikacji społecznej. W drugiej części eseju autor formułuje prognozę przejścia od schyłkowej fazy klasycznego antropocenu ku nowemu etapowi – mutuocenowi – opartemu na idei mutuarchatu, czyli energetycznie zrównoważonego współistnienia i komplementarności męskości i kobiecości. Mutuarchat zostaje zaproponowany jako alternatywny model kondycji ludzkiej, zdolny do ograniczenia destrukcyjnych tendencji maskulinizmu oraz zahamowania dalszej degradacji środowiska naturalnego. Esej ma charakter diagnozy cywilizacyjnej i jednocześnie ostrzeżenia przed możliwością autodestrukcji ludzkości w przypadku utrwalenia agresywnego paradygmatu patriarchalnego

The Policy of the Greater Poland Voivodeship Regional Assemblies (Sejmiki) Towards Towns and the Burghers, 1572-1793

Wydział HistoriiCelem niniejszej rozprawy jest wielopłaszczyznowe zbadanie specyfiki stosunku szlachty z terenu Wielkopolski właściwej (obejmującej województwa poznańskie i kaliskie, a od 1768 r. również gnieźnieńskie) do miast i mieszczaństwa od końca XVI do końca XVIII w., w świetle polityki zgromadzeń sejmikowych. Ten pionierski pod wieloma względami projekt ma przedstawić oddolną perspektywę zagadnienia i określić zakres oraz uwarunkowania zainteresowania szlachty sprawami miast. Wskazane zostaną punkty styku dwóch kluczowych stanów społecznych, a także możliwości wykorzystania źródeł sejmikowych do badań nad dziejami mieszczaństwa w nowożytnej Rzeczypospolitej (dotychczas słabo obecnych w historiografii). Ostatecznie w niniejszej pracy zaproponowana została klasyfikacja problematyki miejskiej, obecnej w wielkopolskim materiale sejmikowym, która stała się podstawą do szerokiego omówienia tego zagadnienia oraz stworzenia licznych analiz statystycznych, dodatkowo ilustrujących badany problem. Przeprowadzone badania pozwalają stwierdzić, iż pomimo ogólnej opinii, jakoby sejmiki interesowały się ośrodkami miejskimi i mieszczanami jedynie w związku z polityką skarbową, w materiale źródłowym często pojawiają się także kwestie o charakterze obronnym, gospodarczym, sądowym, prawnym a nawet społecznym i religijnym. W całym badanym okresie szlachta pozostawała świadoma roli miast i nie postrzegała ich jedynie w kategorii konkurenta. W trakcie badań nie dopatrzono się przypadków skrajnych, mogących świadczyć o jawnym, trwałym konflikcie między szlachtą a mieszczaństwem, który mógł doprowadzić do prowadzenia przez sejmik antymiejskiej, wrogiej polityki. Można również podkreślić, że fakt zainteresowania sejmiku również ośrodkami spoza własnego terytorium należy uznać za kolejny dowód na istnienie ponadpartykularnych więzi państwowych, wzmacniających spójność państwa nawet pomimo słabego rozwoju władz i struktur centralnych. The aim of this dissertation is to conduct a multifaceted analysis of the attitudes of the nobility of Greater Poland proper (comprising the Poznań and Kalisz voivodeships, and from 1768 also Gniezno voivodeship) towards towns and their burghers from the late sixteenth to the late eighteenth century, examined through the policies of the regional assemblies (sejmiki). This pioneering study seeks to present a bottom-up perspective on the issue and to define both the scope and the conditions of the nobility’s engagement with urban affairs. It identifies the points of contact between two key estates of the Commonwealth’s social order and demonstrates the potential of regional assemblies records as sources for research into the history of the burghers in the early modern Polish-Lithuanian Commonwealth — an area still only marginally represented in historiography. Ultimately, this dissertation proposes a classification of urban-related matters recorded in the Greater Poland assemblies materials, which then serve as the basis for a comprehensive discussion of the subject and for numerous statistical analyses that further illuminate the issues under investigation. The findings indicate that, contrary to the widespread belief that regional assemblies addressed urban centres and their burghers solely in fiscal contexts, the source material frequently also covers questions of defence, economy, judiciary, law, as well as social and even religious concerns. Throughout the entire period examined, the nobility remained aware of the role of towns and did not regard them merely as rivals. No evidence has been found of open or permanent conflict between the nobility and the burghers that might have led the assemblies to pursue explicitly anti-urban or hostile policies. Finally, it should be stressed that the interest shown by the regional assemblies in towns beyond their own territories provides further proof of the existence of state bonds transcending local particularism, reinforcing the cohesion of the Polish-Lithuanian Commonwealth despite the limited development of central authorities and institutions

Genological analysis of the preambles of Polish legal acts from 1918-2018 with particular reference to the influence of their syntactic structure on the presented values

Wydział Filologii Polskiej i KlasycznejRozprawa doktorska poświęcona jest analizie gatunkowej preambuł polskich aktów prawnych z lat 1918–2018. Jej celem było określenie cech kanonicznego wzorca preambuły oraz wskazanie kierunków przemian tego gatunku w ciągu stulecia, z uwzględnieniem trzech bytów państwowych: II RP, PRL i III RP. Badania przeprowadzono w oparciu o koncepcję genologii lingwistycznej Marii Wojtak, obejmując aspekty pragmatyczny, semantyczny,formalny, stylistyczny i kulturowy. Szczególną uwagę poświęcono ukształtowaniu składniowemu preambuł, traktując składnię jako narzędzie precyzyjnego wyrażania i hierarchizowania wartości. W tym celu wykonano statystyczne analizy składniowe 309 preambuł, zestawiając ich wyniki z innymi typami tekstów prawnych i nienormatywnych. Rozszerzenie badań o składnię semantyczną pozwoliło ocenić wpływ budowy zdań na aksjologię tekstów oraz na relację między wyrażaniem kanonu wartości a perswazyjną funkcją władzy. Analizy, prowadzone osobno dla każdego okresu historycznego, uwzględniały kontekst polityczno-społeczny, zasady techniki prawodawczej, kondycję języka prawnego i aksjologię prawodawcy. Efektem pracy jest charakterystyka wzorca kanonicznego preambuły, identyfikacja jego alternacji i adaptacji oraz klasyfikacja i hierarchizacja wartości właściwych poszczególnym okresom historycznym. The doctoral dissertation analyses the genological structure of preambles to Polish legal acts from 1918–2018. Its aim is to identify the features of the canonical preamble model and to determine directions of its evolution across three state formations: the Second Polish Republic, the Polish People’s Republic, and the Third Polish Republic. The study is based on Maria Wojtak’s framework of linguistic genology and covers pragmatic, semantic, formal, stylistic, and cultural aspects. Special attention is given to syntactic structure, treated as a tool for the precise expression and hierarchical organization of values. Statistical syntactic analyses of 309 preambles were conducted and compared with results obtained for other legal and non-legal texts. The inclusion of semantic syntax allows for an assessment of the influence of syntactic form on axiological content and on the balance between expressing a societal value system and exercising persuasive authority. Analyses were carried out separately for each period, with due regard to the political and socio-cultural context, principles of legislative drafting, the state of legal language, and the lawmaker’s axiological assumptions. The study results in a description of the canonical preamble model, its alternations and adaptations, and a classification of period-specific values

The Power of Art: A Study of Contemporary Relations between art, education, and society

Wydział Studiów EdukacyjnychW rozprawie doktorskiej “Władza sztuki: studium nowoczesnych relacji pomiędzy sztuką, edukacją a społeczeństwem” została podjęta próba ukazania szerszej perspektywy spojrzenia na system edukacji, w którym, według autorki, sztuka pełni istotną rolę. Sztuka jawi się tutaj nie jako odrębna dziedzina, lecz jako fundamentalna cecha ludzkiej egzystencji. Refleksja nad znaczeniem sztuki w życiu jednostek wynikała z potrzeby namysłu nad miejscem i rolą człowieka we współczesnym świecie oraz nad warunkami wszechstronnego rozwoju zarówno jednostek, jak i społeczeństwa w obliczu perturbacji i przyspieszenia nowoczesności. Centralnym punktem analiz uczyniono zjawisko “warsztat twórczy” – niszową praktykę artystyczno-edukacyjną, która została ukazana jako przykład i płaszczyzna łączenia praktyk społecznych, edukacyjnych oraz artystycznych. W ten sposób warsztat twórczy stał się nie tylko przedmiotem badań własnych, lecz także ilustracją możliwości, jakie niesie ze sobą włączenie twórczości do procesów edukacyjnych i społecznych, otwierając przestrzeń głębokiej refleksji, wszechstronnego rozwoju i kształtowania tożsamości. In the doctoral dissertation “The Power of Art: A Study of Contemporary Relations between Art, Education, and Society” an attempt was made to present a broader perspective on the educational system, in which, according to the author, art plays a crucial role. Art is presented here not as a separate discipline, but as a fundamental feature of human existence. Reflection on the significance of art in individuals’ lives emerged from the need to reconsider the place and role of the human being in the contemporary world, as well as the conditions for the holistic development of both individuals and society in the time of social disruptions and the accelerated pace of modern life. The central focus of the analysis was the phenomenon of the creative workshop — a niche art—based educational practice, which was shown as an example and a connecting platform for social, educational, and artistic practices. In this way, the creative workshop became not only the subject of the author’s own research, but also an illustration of the possibilities inherent in the educational model where creativity is integrated into learning practices and social processes, opening up a space for deep reflection, holistic development, and the shaping of identity

Nomads in the Prut-Dniester area from the second half of the 2nd century - first half of the 3rd century AD (based on funerary discoveries)

Wydział ArcheologiiRozprawa doktorska stanowi kompleksowe studium społeczności koczowniczych Sarmatów zamieszkujących obszar międzyrzecza Prutu i Dniestru w drugiej połowie II i pierwszej połowie III wieku n.e. Głównym celem badań było ukazanie procesów społecznych, kulturowych i politycznych zachodzących w tym regionie na podstawie źródeł archeologicznych, przede wszystkim odkryć sepulkralnych. Autor przeanalizował 454 groby z 111 stanowisk archeologicznych, obejmujących zarówno nekropole płaskie, jak i kurhany, co pozwoliło na ukazanie różnorodności praktyk pogrzebowych oraz ich powiązania z dynamiką przemian wewnętrznych i zewnętrznych. Praca składa się z kilku części: omówienia źródeł pisanych i historii badań, analizy rytuałów i obrzędów pogrzebowych, szczegółowej typologii wyposażenia grobowego (ozdób, broni, naczyń, monet i innych kategorii znalezisk), a także części poświęconej chronologii i periodyzacji kultury sarmackiej. Szczególne znaczenie ma zastosowanie nowoczesnych metod badawczych: analizy przestrzennej przy użyciu systemów GIS, badań typologicznych i porównawczych, metod statystyczno-kombinatorycznych oraz datowania radiowęglowego (14C), które po raz pierwszy na tak szeroką skalę wykorzystano w odniesieniu do tego kręgu kulturowego. Uzyskane wyniki umożliwiły wyznaczenie precyzyjnej chronologii wczesnej fazy późnosarmackiej na badanym obszarze (ok. 150–250 n.e.) oraz ukazanie procesów różnicowania się grup społecznych. Wnioski płynące z rozprawy wskazują, że obszar prutno-dniestrzański był jednym z kluczowych regionów kształtowania się późnosarmackiego Barbaricum, a tamtejsze społeczności nie funkcjonowały w izolacji. Przeciwnie — pozostawały w ścisłych kontaktach z Imperium Rzymskim i innymi populacjami barbarzyńskimi. W wymiarze gospodarczym uczestniczyły w wymianie handlowej, w polityczno-militarnym brały udział w konfliktach granicznych i w wojnach markomańskich, zaś w aspekcie kulturowym były nośnikami zjawisk akulturacyjnych i synkretycznych, które przyczyniły się do powstania nowego horyzontu kulturowego — kompleksu Sântana de Mureș-Chernyakhov. Rozprawa wypełnia istotną lukę w badaniach nad Sarmatami w Europie Wschodniej, dostarczając pierwszej całościowej syntezy danych archeologicznych z regionu prutno-dniestrzańskiego w wyznaczonym horyzoncie chronologicznym. Praca wnosi wkład do dyskusji nad relacjami między społecznościami koczowniczymi a Imperium Rzymskim, nad procesami migracji i interakcji kulturowych oraz nad ewolucją krajobrazu społeczno-politycznego w okresie rzymskim. Stanowi tym samym ważny punkt odniesienia dla dalszych badań nad dziejami Barbaricum w tej części Europy. Doctoral dissertation presents a comprehensive study of the nomadic Sarmatian communities inhabiting the Prut–Dniester interfluve during the second half of the 2nd and the first half of the 3rd century AD. The research is primarily based on archaeological evidence, with a focus on funerary discoveries. A total of 454 graves from 111 sites were systematically analyzed, covering both flat cemeteries and tumuli, which provided a broad basis for exploring the diversity of burial practices and their significance in social, cultural, and political transformations. The dissertation is structured into several major sections: a discussion of ancient written sources and the history of research in the region; an in-depth analysis of funerary rites and rituals; a detailed typology of grave goods, including ornaments, weapons, pottery, coinage, and other categories; and a chronological synthesis of the Sarmatian culture. A distinctive contribution of this research lies in the application of advanced methodologies: GIS-based spatial analysis, typological and comparative approaches, statistical-combinatorial methods, and radiocarbon (14C) dating. The latter was employed on an unprecedented scale for this cultural horizon, enabling the establishment of a precise chronology for the early Late Sarmatian phase in the region (c. 150–250 AD) and revealing patterns of social stratification and cultural interaction. The findings of the dissertation demonstrate that the Prut–Dniester area represented a crucial frontier zone in the broader context of European Sarmatia. Far from being an isolated periphery, Sarmatian communities in this region actively engaged with the Roman Empire and neighboring barbarian groups. Economically, they participated in trade networks; militarily, they played a role in frontier conflicts and the Marcomannic Wars; culturally, they contributed to processes of acculturation and hybridization, which eventually led to the emergence of the Sântana de Mureș-Chernyakhov cultural complex. By providing the first coherent synthesis of Sarmatian funerary archaeology in the Prut–Dniester interfluve within this chronological horizon, this dissertation fills a major scholarly gap. It offers fresh insights into cross-cultural interactions, migration dynamics, and the evolution of socio-political structures in the Roman-period Barbaricum. This work represents an essential reference point for future research on the history of nomadic populations and their role in the transformation of Eastern Europe during Antiquity

Osteobiographies of atypical burials from Early Medieval cemeteries in Greater Poland

Wydział ArcheologiiCelem badań zawartych w rozprawie było uzyskanie odpowiedzi na pytania o to, kim były osoby pochowane we wczesnośredniowiecznych grobach atypowych, jakie mogły wieść życie i jak umrzeć. Do realizacji tego zadania wykorzystano model osteobiograficzny oparty o cykle życiowe, którego założenia wpisują się w szerszą koncepcję „bioarcheologii społecznej” Sabriny C. Agarwal. W niniejszej pracy takiej analizie poddano łącznie 48 osobników z grobów atypowych odkrytych na cmentarzyskach w Gieczu, Dziekanowicach oraz na Ostrowie Lednickim (X do XIII wiek). Dla każdego z osobników określano kontekst pochówku, a także szereg parametrów składających się na indywidualny profil biologiczny: takich jak płeć, wiek w chwili śmierci czy obecność i rodzaj zmian o podłożu patologicznym. Dla wybranych osobników przeprowadzono ponadto analizę 13C i 15N służącą rekonstrukcji diety. Przeprowadzone badania pozwoliły na określenie zróżnicowania osób pochowanych w grobach atypowych. Szerokie spektrum reprezentowanych stylów życia i śmierci skłania do wniosku, że atypowa forma grobu najpewniej nie był uzależniona od sposobu życia – a przynajmniej nie od tych jego aspektów, jakie możliwe są do obserwacji przez bioarcheologów i antropologów. The aim of the research included in the dissertation was to answer questions regarding the possible “identity” of people buried in early medieval atypical graves, what kind of life they might have led, and how they might have died. To achieve this, an osteobiographical model based on life cycle theory – elements of which are a part of a broader concept of “social bioarchaeology” as framed by Sabrina C. Agarwal – was employed. Osteobiography as a method assumes it is possible to reconstruct an individual’s life history through skeletal analyses, supplemented by archaeological context of their burial. In this study, a total of 48 individuals from atypical graves from early medieval (10th to 13th centuries) cemeteries in Giecz, Dziekanowice and Ostrów Lednicki were subjected to such osteobiographical analysis. For each individual, the context of burial was examined alongside a range of parameters contributing to their biological profile: such as anthropological sex, age at death, or the presence and type of pathological lesions. For a number of selected individuals an additional analysis of 13C and 15N stable isotopes was carried out to determine aspects of diet. Obtained results suggest diversity among people buried in atypical graves – with both men and women, adults and subadults, labourers and murder victims represented within the group. This wide spectrum of lifeways and deathways leads to the conclusion that the atypical nature of these graves was most likely not linked to the way a person lived – or at least not to those aspects of life that are observable through bioarchaeological or anthropological study

Application of cobalt complexes as efficient catalysts in the coupling reactions of organosilicon compounds

Wydział ChemiiRozprawa pt. „Zastosowanie kompleksów kobaltu jako efektywnych katalizatorów procesów sprzęgania związków krzemoorganicznych” obejmuje opracowanie nowych, selektywnych metod syntezy siloksanów, alkoksysilanów i silazanów na drodze dehydrogenującego sprzęgania katalizowanego kompleksami kobaltu. Celem było wykorzystanie tanich, nietoksycznych związków kobaltu jako alternatywy dla katalizatorów opartych na metalach szlachetnych. Zbadano dwie klasy kompleksów: pincerowe układy PNP oparte na triazinie oraz kompleksy z ligandami typu salen, które wykazały wysoką aktywność i selektywność w łagodnych, zgodnych z zasadami zielonej chemii warunkach. Praca obejmuje cztery publikacje (P1–P4). P1 dotyczy sprzęgania alkoholi z wodorosilanami do eterów sililowych, prowadzonego bez aktywatorów. P2 opisuje kontrolowane tworzenie wiązań Si–O–Si w reakcjach wodorosilanów z silanolami, także dla bardziej złożonych struktur. P3 przedstawia wydajną syntezę silazanów w reakcjach silanów z aminami, przy wysokiej selektywności kompleksów pincer. P4 demonstruje zastosowanie kompleksów salen jako uniwersalnych katalizatorów sprzęgania silanów z alkoholami, silanolami i aminami. Uzyskane wyniki potwierdzają dużą stabilność i efektywność badanych układów kobaltu oraz ich potencjał aplikacyjny. Otrzymane produkty dokładnie scharakteryzowano i opisano. The dissertation “Application of cobalt complexes as efficient catalysts in coupling reactions of organosilicon compounds” focuses on developing selective, efficient methods for synthesizing siloxanes, alkoxysilanes and silazanes via cobaltcatalyzed dehydrogenative coupling. The work aims to replace noble-metal catalysts with inexpensive, non-toxic and accessible cobalt complexes. Two classes of catalysts were designed and studied: triazine-based PNP pincer complexes and salen-type cobalt systems, both showing high activity and selectivity under mild, environmentally friendly conditions.The dissertation comprises four publications (P1–P4). P1 presents coupling of alcohols with hydrosilanes to form silyl ethers without external activators. P2 describes efficient, controlled formation of Si–O–Si bonds from hydrosilanes and silanols, including more complex frameworks. P3 demonstrates selective synthesis of mono- and disilazanes from silanes and amines. P4 introduces salen-type cobalt complexes as universal catalysts for forming Si–O and Si–N bonds in a single reaction platform.The results confirm the high efficiency and stability of cobalt catalysts and highlight their application potential. All products were fully characterized, and the developed methods align with green chemistry principles, providing a sustainable alternative for organosilicon synthesis.Narodowe Centrum Nauki SONATA BIS 8 (UMO- 2018/30/E/ST5/00045)

The Resilience Capacity of Small Local Labour Markets in Poland

Dynamiczne przemiany społeczno-gospodarcze wpływają na funkcjonowanie współczesnych rynków pracy. Wynikają one m.in. z rozwoju gospodarczego, umiędzynarodowienia, integracji europejskiej, kryzysów (pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie) oraz zmian preferencji konsumentów. Coraz częściej badania te prowadzone są w świetle koncepcji odporności (resilience), która koncentruje się na zdolności systemów do radzenia sobie z negatywnymi zjawiskami i szokami. Pomimo rosnącego zainteresowania tą problematyką, nadal brakuje analiz odnoszących się do skali lokalnej, kluczowej dla procesów adaptacyjnych. Celem badań było określenie poziomu potencjału odporności małych lokalnych rynków pracy (LRP) w Polsce oraz identyfikacja czynników go kształtujących. Badania rozpoczęto od analizy literatury, a następnie przeprowadzono delimitację LRP w celu wyodrębnienia najmniejszych jednostek, które stały się przedmiotem dalszych analiz. Kluczowym etapem była konstrukcja autorskiego wskaźnika potencjału odporności, pozwalającego na ocenę zróżnicowania przestrzennego zjawiska oraz wybór rynków do studiów przypadków. Dla jednostek o skrajnie niskim i wysokim poziomie odporności przeprowadzono wywiady pogłębione (IDI), które umożliwiły identyfikację uwarunkowań oraz dobrych praktyk sprzyjających wzmacnianiu odporności. Na tej podstawie sformułowano rekomendacje dla decydentów oraz wskazano obszary wymagające dalszych badań. Dynamic socio-economic transformations significantly affect contemporary labour markets. These changes result from economic development, internationalisation, European integration, crises such as the COVID-19 pandemic and the war in Ukraine, as well as shifting consumer preferences. Growing interest in the resilience concept highlights the need to analyse how systems, including labour markets, cope with shocks and adapt to adverse conditions. However, despite increasing attention, local-level analyses remain limited, even though this scale is crucial for adaptive processes. The main objective of the research was to assess the resilience capacity of small local labour markets (LLMs) in Poland and to identify its key determinants. The study began with a comprehensive literature review, followed by the delimitation and classification of labour markets to identify the smallest units for further analysis. A proprietary resilience capacity index was then developed to capture spatial differentiation and to select labour markets for in-depth case studies. Two LLMs with very low and two with very high resilience levels were examined using individual in-depth interviews (IDIs). These interviews enabled the identification of key conditioning factors and good practices supporting resilience building. Based on the qualitative findings, practical recommendations were formulated for policymakers and stakeholders, and directions for future research were indicated, particularly regarding resilience measurement and the functioning of small LLMs