Cuadernos de Estudios Gallegos (E-Journal)
Not a member yet
542 research outputs found
Sort by
La arquitectura de la humildad. El convento alcantarino de San Francisco del Rosal en Mondoñedo
In 1727 the bishop Fray Juan Muñoz y Salcedo decided to establish in the city of Mondoñedo the first and only convent of the San Pedro de Alcántara Reform in Galicia. From then and until 1731 it was built under the direction of the friar and master builder Fray Lorenzo de Santa Teresa. Currently only the church, the chapel of the Third Order and one of its cloisters are preserved. Our objective in the present work is to explain the reasons for which it was erected, publicize the masters builders and stonecutters who built it, the different phases of the construction, describe its original morphology and also indicate its primitive altars. For this we will use several documentary funds and old photographs.En 1727 el obispo fray Juan Muñoz y Salcedo decidió establecer en la ciudad de Mondoñedo el primer y único convento de la Reforma de San Pedro de Alcántara en Galicia. Desde entonces y hasta 1731 se construyó bajo la dirección del lego y maestro de obras fray Lorenzo de Santa Teresa. Actualmente solo se conserva la iglesia, la capilla de la Venerable Orden Tercera y uno de sus claustros. Nuestro objetivo en el presente trabajo es explicar los motivos por los que se erigió, dar a conocer a los maestros y canteros que lo edificaron, las distintas fases de la construcción, describir su morfología original, y reseñar asimismo sus primitivos altares. Para ello nos valdremos de varios fondos documentales y de antiguas fotografías.
[gl] En 1727 o bispo frei Juan Muñoz y Salcedo decidiu establecer na cidade de Mondoñedo o primeiro e único convento da Reforma de San Pedro de Alcántara en Galicia. Dende entón e ata 1731 construíuse baixo a dirección do freire e mestre de obras frei Lorenzo de Santa Teresa. Actualmente só se conserva a igrexa, a capela da Venerable Orde Terceira e un dos seus claustros. O noso obxectivo no presente traballo é explicar os motivos polos que se erixiu, dar a coñecer os mestres e canteiros que o edificaron, as distintas fases da construción, describir a súa morfoloxía orixinal, e reseñar tamén os seus primitivos altares. Pra isto servirémonos de varios fondos documentais e de antigas fotografías
El legado de Luciano Caño, profesor de la primera escuela de ciegos de A Coruña (1869 Zamora - 1936 A Coruña)
This paper records the testimony of Luciano Caño Lamas, teacher in the school for the blind, Campo de la Leña, A Coruña. The autobiographical confessions of this illustrious personality reveal the lights and shadows of the life and work of a blind professor, that shone in music, as an interpreter, composer, as a discursive, and in the social activity he undertook. But what is most relevant, contain a novel critical view of the inner workings of some of the first establishments in Spain dedicated to educating the blind. Although the human and educational legacy of these schools is important, these institutions were not exempt from bad practices that led commercialism and philanthropy sometimes to sit side by side.The autobiographical information on Luciano Caño that is the basis for this paper was retrieved from Galicia’s Historical Archive. This information is considered here against the only two texts that wholly focus on A Coruña’s school for the blind and its founder1, as well as against historical press articles and documents pertaining to special education.Este artículo recoge el testimonio de Luciano Caño Lamas, maestro en la escuela de ciegos del Campo de la Leña de A Coruña. Las confesiones autobiográficas de esta ilustre personalidad nos desvelan las luces y las sombras de la vida y obra de un profesor ciego, que brilló en la música, como intérprete, compositor, como discursista, y en la actividad social que emprendió. Pero lo que es más relevante, sus declaraciones entrañan una visión crítica novedosa sobre el funcionamiento interno de algunos de los primeros establecimientos españoles dedicados a la enseñanza de los ciegos. Estos centros, si bien constituyen un importante legado humano y educativo, no estaban exentos de malas prácticas llegando a convivir, en ocasiones, el mercantilismo con la filantropía.Los apuntes autobiográficos de Luciano Caño Lamas, fundamento de este artículo, han sido rescatados del Archivo de la Real Academia Gallega y contrastados con los dos únicos escritos dedicados íntegramente a la escuela de ciegos de A Coruña y su fundador, prensa histórica y otra documentación de educación especial.
[gl] Este artigo recolle o testemuño de Luciano Caño Lamas, mestre na escola de cegos do Campo da Leña da Coruña. As confesións autobiográficas desta ilustre personalidade, desvélannos as luces e as sombras da vida e obra dun profesor cego, que brillou na música, como intérprete, compositor, como discursista, e na actividade social que emprendeu. Pero o que é máis relevante, as súas declaracións entrañan unha visión crítica nova sobre o funcionamento interno dalgúns dos primeiros establecementos españois dedicados ao ensino dos cegos. Estes centros, aínda que constitúen un importante legado humano e educativo, segundo as denuncias de Luciano, non estaban exentos de malas prácticas chegando a convivir, en ocasións, o mercantilismo coa filantropía.Os apuntes autobiográficos de Luciano Caño Lamas, fundamento deste artigo, foron rescatados do Arquivo da Real Academia Galega e contrastados cos dous únicos escritos dedicados integramente á escola de cegos da Coruña e o seu fundador, prensa histórica e outra documentación de ensino especial
Diana Pelaz Flores, Reinas consortes. Las reinas de Castilla entre los siglos XI-XV, Madrid, Sílex, 2017, 354 págs. ISBN: 978-84-7737-677-4
Don Santiago de la Iglesia y el descubrimiento del yacimiento arqueológico de As Pontes
Here is the transcription of the manuscript in which Santiago de la Iglesia gives news of the discovery and first excavation of the archaeological site of As Pontes in 1893. In this manuscript he verified the existence of a considerable number of mounds, dolmens and up to three lithic circles, one of them more than 20 m in diameter. Among his findings is a complete bell beaker, unique in its kind at that time, a gold diadem, a ceremonial tri-lobed mace, several copper arrowheads and some stone axes. It almost offers a detailed description of the mounds and dolmens, their shape and composition, illustrated with drawings made by the author himself. The transcription is preceded by some short notes about the context and the author.Se presenta la transcripción del manuscrito en el que Santiago de la Iglesia da noticia del descubrimiento y primera excavación del yacimiento arqueológico de As Pontes en 1893. En él se constata la existencia de un considerable número de túmulos, dólmenes y hasta tres círculos líticos, uno de ellos de más de 20 m de diámetro. Entre los hallazgos asociados a este yacimiento destaca un vaso campaniforme completo, único en su especie en aquel momento, una diadema de oro, una maza ceremonial trilobulada, varias puntas de cobre y algunas hachas de piedra. Se ofrece también una detallada descripción de los túmulos y dólmenes, su forma y composición, ilustrada con dibujos realizados por el propio autor. Preceden a la transcripción unas notas breves sobre el contexto y sobre el autor del manuscrito.
[gl] Preséntase a transcrición do manuscrito no que Santiago de la Iglesia da nova do descubrimento e primeira escavación do xacemento arqueolóxico das Pontes en 1893. Constátase nel a existencia dun considerable número de mámoas e ata tres círculos líticos, un deles de máis de 20 m de diámetro. Entre os achados asociados a este xacemento, destaca un vaso campaniforme completo, único na súa especie naquel momento, unha diadema de ouro, unha maza cerimonial trilobulada, varias puntas de cobre e algunhas machadas de pedra. Ofrécese tamén unha detallada descrición das mámoas, a súa forma e composición, ilustrada con debuxos realizados polo propio autor. Preceden á transcrición unhas notas breves sobre o contexto e sobre o autor do manuscrito
Pedro Peinador y la planimetría artística pacega de la Casa de Camarasa
The objective of this article is the study of an artistic series of representations of various Galician manor houses and fortresses, located in domains linked to the Marqueises of Camarasa, which are preserved in the “Maps and Plans” section of the Ducal Archive of Medinaceli, recently catalogued. The series consists of seven beautiful landscape plans made in 1805 by Pedro Peinador Castrillo, whose figure here we discover. The author of this historical plan shows, on the one hand, a deep knowledge of the Galician domains linked to the noble house owner of these buildings (Amarante, Ribadavia, San Miguel das Penas, Puebla de Parga, Oca...) as he was its general administrator between 1779 and 1817. But, above all, Peinador in these beautiful plans manifests his gifts as a great drawer and illustrator, who dominates the technique of composition over the cartographic arts, revealing a facet of him not fully enhanced until now or in all its extent.Este trabajo tiene como objetivo el estudio de una serie artística de representaciones de diversos pazos y fortalezas gallegas, emplazados en dominios vinculados a los marqueses de Camarasa, que se conservan en la sección de “Mapas y Planos” del Archivo Ducal de Medinaceli, no hace mucho catalogada. La serie se compone de siete bellos planos paisajísticos realizados en 1805 por Pedro Peinador Castrillo, cuya figura aquí descubrimos. El autor de esta planimetría histórica demuestra, por un lado, un profundo conocimiento de los dominios gallegos vinculados a la Casa nobiliaria titular de esos inmuebles (Amarante, Ribadavia, San Miguel das Penas, Puebla de Parga, Oca...) por su condición de administrador general entre 1779 y 1817. Pero, por encima de ello, Peinador en estos bellos planos manifiesta sus dotes de gran dibujante e ilustrador, que domina la técnica de la composición sobre las artes cartográficas, desvelando una faceta suya no del todo potenciada hasta ahora ni tampoco en toda su extensión.
[gl] Este traballo ten como obxectivo o estudo dunha serie artística de representacións de diversos pazos e fortalezas galegas, emprazados en dominios vinculados aos marqueses de Camarasa, que se conservan na sección de “Mapas e Planos” do Arquivo Ducal de Medinaceli, non hai moito catalogada. A serie componse de sete fermosos planos paisaxísticos realizados en 1805 por Pedro Peinador Castrillo, cuxa figura aquí descubrimos. O autor desta planimetría histórica demostra, por unha banda, un profundo coñecemento dos dominios galegos vinculados á Casa nobiliaria titular deses inmobles (Amarante, Ribadavia, San Miguel das Penas, Poboa de Parga, Oca...) pola súa condición de administrador xeral entre 1779 e 1817. Pero, por encima diso, Peinador nestes belos planos manifesta as súas dotes de gran debuxante e ilustrador, que domina a técnica da composición sobre as artes cartográficas, desvelando unha faceta súa non de todo potenciada ata agora nin tampouco en toda a súa extensión
Las herrerías del monasterio de San Julián de Samos según los expedientes de desamortización
From the end of 1835 to the beginning of 1836 the inventories of the blacksmithies that belonged to the monastery of San Julián de Samos were written, within the expropriation process that affected all the religious houses in Spain. The aim of the present article is to use these documents as a tool to study the appearance that these blacksmithies had when the secularization took place. Our last goal is to show one part of their history, to recover some lost values and, in the end, to understand how this present but missing monastic industrial heritage was, and how it was organized in a certain moment of the past.Entre finales de 1835 y principios de 1836 se redactaron los llamados inventarios de las herrerías del monasterio de San Julián de Samos, dentro del proceso desamortizador en el que, de forma general, se vieron envueltas todas las casas religiosas españolas. En el presente artículo proponemos utilizar estos documentos como recurso de aproximación al estudio de dichas herrerías en el momento de producirse su secularización, con el objetivo final de dar a conocer una parte de su historia, recuperar valores hoy perdidos y, en definitiva, entender cómo eran y cómo estaban organizados los distintos espacios de lo que hoy es un patrimonio industrial monacal desaparecido o muy transformado.
[gl] Entre finais de 1835 e comezos de 1836 redactáronse os chamados inventarios das ferrerías do mosteiro de San Xulián de Samos, dentro do proceso de desamortización no que, de forma xeral, se viron envoltas tódalas casas relixiosas españolas. No presente artigo propoñemos utilizar estes documentos como recurso de aproximación ao estudo de ditas ferrerías no momento de producirse a súa secularización, co obxectivo final de dar a coñecer unha parte da súa historia, recuperar valores hoxe perdidos e, en definitiva, entender como eran e como estaban organizados os distintos espazos do que hoxe é un patrimonio industrial monacal desaparecido ou moi transformado
La institución de La Gota de Leche de Santiago de Compostela (1904-1980)
This article deals with the creation and putting into operation of the “La Gota de Leche” institution in Santiago de Compostela, based on various archival and press primary sources. Although the start of its activity was late compared to other similar cities, its benefits were soon seen, through the decline in infant mortality figures. Structured in a pediatric office that selected children who went to the “La Gota de Leche”, prenatal consultation, home delivery assistance and vaccination center, forming, together, the Municipal Institute of Childcare. The assistance work served as the basis for the new care model of 1941, with the promulgation of the Social Security Law that caused the disappearance of these institutions. We approach the profile of the employees of the institution and the controversies and criticisms about the work developed in the Drops of Milk.En este artículo se aborda la creación y puesta en funcionamiento de la Institución de «La Gota de Leche» de Santiago de Compostela, a partir de diversas fuentes primarias archivísticas y de prensa. Aunque el inicio de su actividad fue tardía en comparación con otras ciudades similares, sus beneficios pronto se dejaron ver, a través del descenso de las cifras de mortalidad infantil. Estructurado en un consultorio de niños de pecho que seleccionaba los que pasaban a La Gota de Leche, consulta prenatal, asistencia a partos a domicilio y centro de vacunación, constituyendo, en conjunto, el Instituto Municipal de Puericultura. La labor asistencial sirvió de base para el nuevo modelo de atención de 1941, con la promulgación de la Ley de Seguridad Social que provocó la desaparición de estas instituciones. Abordamos el perfil de los empleados de la institución y las polémicas y críticas en torno a la labor desarrollada en las Gotas de Leche.
[gl] Este artigo trata da creación e posta en marcha da institución “La Gota de Leche” en Santiago de Compostela, baseada en diversas fontes primarias de arquivos e prensa. Aínda que o inicio da súa actividade foi tardío en comparación con outras cidades similares, pronto se viron os seus beneficios, por mor do descenso das cifras de mortalidade infantil. Estruturado nunha consulta pediátrica que seleccionou aos nenos que foron á “La Gota de Leche”, consulta prenatal, asistencia a domicilio e centro de vacinación, formando xuntos o Instituto Municipal de Puericultura. O traballo de asistencia serviu de base para o novo modelo asistencial de 1941, coa promulgación da Lei da Seguridade Social que provocou a desaparición destas institucións. Abordamos o perfil dos empregados da institución e as polémicas e críticas sobre o traballo desenvolvido nas “Gota de Leche”
Comunidade e representación popular na Gallaecia sueva e visigoda
Attending to the matter of local power in late antique Gallaecia, this article examines the cultural inheritance, civil identity, and representative institutions of the communities which composed it. The research interest is basically limited to the Suevic and Visigothic periods, being arranged according to the influence which non-civic organization, Roman municipal regime, Germanic representative institutions, and ecclesiastical ordering, had over the organizational framework of the local communities. The results show the cultural and juridical diversity which characterized these communities, calibrating their evolution and the tendency which gradually led them to a civil standardization.En atención al tema del poder local en la Gallaecia tardoantigua, se examinan los aspectos ligados a la herencia cultural, la identidad civil y las instancias representativas de las comunidades que lo compusieron. Este estudio se adscribe fundamentalmente a los períodos suevo y visigodo, estructurándose en función de la influencia que ejercieron sobre tal entramado organizativo local las formas de organización no civil, el régimen municipal romano, las instituciones representativas germánicas y las instancias eclesiásticas. Se pone de manifiesto la diversidad cultural y jurídica que caracterizó a tales comunidades, calibrando su evolución y su tendencia hacia una paulatina uniformización civil.
[gl] En atención ao tema do poder local na Gallaecia tardo-antiga, examínanse os aspectos vencellados á herdanza cultural, a identidade civil e as instancias representativas das comunidades que o compuxeron. Este estudo inscríbese fundamentalmente nos períodos suevo e visigodo, estruturándose en función da influencia que as formas de organización non civil, o réxime municipal romano, as institucións representativas xermánicas e as instancias eclesiásticas tiveron no entramado organizativo das comunidades locais. Ponse de manifesto a diversidade cultural e xurídica que as caracterizou, calibrando a súa evolución e a súa tendencia deica unha paulatina uniformización civil
Bartolomé Calderón e a Galicia que nunca existíu
Bartolomé Calderón (1861-1931) was a highly influential Galician journalist specialized in economic issues, particulary agrarian ones. He thought Galicia was to follow a development path similar to Denmark, with dairy specialization and cooperatism as pillars and focused on exports to the European markets. He was very critical with the Spanish state because of its centralism and protectionism in order to protect the interests of grain-producers in the Center and South, thus colliding with the development route he promoted for the Galician agrarian system. Calderón’s ideas were very popular among agrarian and galicianist leaders during the 1900s and 1910s but his influence slowly declined afterwards and fell into oblivion after his death in France, where he lived for more than forty years, in 1931.Bartolomé Calderón (1861-1931) fue un muy influyente periodista gallego especializado en cuestiones económicas, en especial agrarias. Creía que Galicia estaba llamada a seguir una vía de desarrollo semejante a la de Dinamarca, sobre los pilares de la especialización láctea y el cooperativismo y centrada en las exportaciones a los mercados europeos. Mantenía posiciones muy críticas hacia el Estado español debido a su centralismo y proteccionismo diseñados para proteger los intereses de los productores de cereal de las regiones centrales y meridionales, chocando pues con el desarrollo que él promovía para el sistema agrario gallego. Las ideas de Calderón fueron muy populares entre los líderes agraristas y galeguistas durante las dos primeras décadas del siglo XX pero su influencia decayó posteriormente y cayó en el olvido tras su muerte en Francia, donde residía desde hacía más de cuarenta años, en 1931.
[gl] Bartolomé Calderón (1861-1931) foi un moi influínte xornalista galego especializado en cuestións económicas, en especial agrarias. Cría que Galicia estaba chamada a seguir unha vía de desenvolvemento semellante á de Dinamarca, sobre os piares da especialización láctea e o cooperativismo e centrada nas exportacións ós mercados europeos. Mantiña posicións moi críticas cara ó Estado español debido ó seu centralismo e proteccionismo deseñados para protexer os intereses dos produtores de cereal das rexións centrais e meridionais, chocando daquela co desenvolvemento que el promovía para os sistema agrario galego. As ideas de Calderón foron moi populares entre os líderes agraristas e os galeguistas durante as dúas primeiras décadas do século XX pero a súa influencia decaeu posteriormente e caeu no esquecemento despois da súa morte en Francia, onde residía dende había máis de corenta anos, en 1931
Fastixio e morte dun portaestandarte do carlismo galego. O cóengo cardeal Francisco M.ª de Gorostidi
In the First Carlist War a sector of the Galician clergy identified with the defence of the Throne, Altar and Legitimacy fought in the Carlist guerrillas. Among them stands out the cardinal canon Francisco María de Gorostidi. This document analyses his life trajectory since the first steps in his basque homeland until his arrival in Galicia, focusing on the work he did in favour of one of the most outstanding carlist rebellion projects of the war.En la Primera Guerra Carlista un sector del clero gallego identificado con la defensa del Trono, el Altar y la Legitimidad luchó en las guerrillas carlistas. Entre ellos sobresale el canónigo cardenal Francisco María de Gorostidi. Este documento analiza su trayectoria vital desde los primeros pasos en su tierra natal guipuzcoana hasta su llegada a Galicia, incidiendo en los trabajos que hizo en favor de uno de los proyectos de rebelión carlista más destacado de la guerra.
[gl] Na Primeira Guerra Carlista un sector do clero galego identificado coa defensa do Trono, o Altar e a Lexitimidade loitou nas guerrillas carlistas. Entre eles sobresae o cóengo cardeal Francisco María de Gorostidi. Este documento analiza a súa traxectoria vital dende os primeiros pasos na súa terra natal guipuscoana ata a súa chegada a Galicia, facendo fincapé nos traballos que fixo en prol dun dos proxectos de rebelión carlista máis salientable da guerra