Σιγάλας, Α.

University of Thessaly Institutional Repository

Βιβλιοκρισία. 479Georgios Phrantzes, Chronicon. Vol. I edidit I. B. Papadopoulos. LipsicB, B. G. Teubner, 1935. Σελ. XXXIV-201. (Bibliotheca Teubneriana 1954J.1. B. Papadopoulos, Phrantzes est-il reellment Γauteur de la grande chronique quiporte son nomt Extrait des Actes du IVe Congres International des etudes byzantines. (Bulletin de I’Institut archeo- logipue bulgare, tome IX, Sofia 1935, οελ. 177 -189).To Χρονικόν χοΰ Φραντζή είναι εκ τών σπουδαιότερων μέχρι σήμερον σωζομένων πηγών δια τήν ιστορίαν τών τελευταίων χρόνων τοΰ Βυζαντίου' κριτική έκδοσις αυτού επομένως ήτο αναγκαιότατη. Ό κ. Παπαδόπουλος άνέλαβε νά συμπλήρωσή τό κενόν τούτο, κατόπιν δε πολυετούς έρεύνης μάς παρουσιάζει υπό τον ανωτέρω τίτλον (άρ. 1) τά δυο πρώτα βιβλία τού χρονικού, ή έκδοσις τού τρίτου καί τετάρτου βιβλίου τού όποιου μετά τών σχετικών πινάκων, δεν θά βραδΰνη.Προς έπίτευξιν τοΰ σκοπού τούτου ούδενός κόπου έφείσθη ό κ. Παπα­δόπουλος· άνέτρεξεν εις τά γνωστά μέχρι τούδε χειρόγραφα τά περιέχοντα τό Χρονικόν καί εις διαφόρους τής Δυτ. Ευρώπης βιβλιοθήκας εναποκείμενα καί άνεσκάλευσε μέ ά'φθαστον ζήλον διαφόρους ιδιωτικός βιβλιοθήκας φιλο- μοΰσων όμεγενών καί τινων δυσπρόσιτων ιερών Μονών, ένθα άνεκάλυψεν άγνωστα μέχρι τούδε εις τον επιστημονικόν κόσμον χειρόγραφα περιέχοντα τό Χρονικόν. Ούτως ό αριθμός τών χειρογράφων τοΰ Χρονικού άνήλθεν εις είκοσιδύο, τά όποια, πλήν ενός, έλαβεν ύπ’ ό'ψιν του ό εκδότης κατά τήν άποκατάστασιν τοΰ κειμένου. Ή έκδοσις αυτή επομένως έχει καί τούτο τό πλεονέκτημα, δτι βασίζεται έφ’ δλης τής γνωστής σήμερον παραδόσεως τού κειμένου τούτου, εν άντιθέσει προς τάς προηγουμένας εκδόσεις τοΰ Χρονικού, έκ τών οποίων ή μεν παλαιοτέρα τοΰ Fr. Car. Alterus τής Βιέννης τοΰ 1796 βασίζεται μόνον επί τού χειρογράφου τού Μονάχου (Cod. Monac. gr. 239), ή δε τού Imm. Bekker τής Βόννης τού 1838 επί τε τού έν Μονάχφ κώδι- κος καί τοΰ έν τή Εθνική βιβλιοθήκη τών Παρισίων έναποκειμένου (Cod. Paris. Bibl. Nat. suppl. gr. 80). Τών 21 χρησιμοποιηθέντων χειρογράφων τήν αξίαν καθορίζει επιτυχώς έν τοΐς προλεγομένοις αυτού ό έκδοτης.Έκ τής πολυετούς συναναστροφής μέ τό κείμενον τοΰ χρονικού κατέ- ληξεν ό κ. Παπαδόπουλος πολύ όρθώς εις τό συμπέρασμα, δτι τό υπό τήν σημερινήν μορφήν καί υπό τό δνομα τού Γεωργίου Φραντζή φερόμενον Μέγα Χρονικόν δεν είναι τό αρχικόν τού Φραντζή κείμενον, αλλά διασκευή αυτού. Έκ τοΰ σημείου δέ τούτου όρμώμενος έζήτησε νά άνεύρη τάς πηγάς, έξ ών αντλεί τό υλικόν του τό Μέγα Χρονικόν, άνατρέξας ιδίως εις τούς βυζαντινούς χρονογράφους καί ιστοριογράφους εις τον Πορφυρογέννητον, τον Ζωναράν, τον Χωνιάτην, τον Κίνναμον, τον Νικηφόρον Γρηγοράν, τονInstitutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly08/12/2017 12:19:19 EET - 137.108.70.7480 Α. ΣιγάλαΊω. Καντακουζηνόν, τον Παρασπόνδυλον, τον Λεονάρδον τον Χίον κλπ. Τάς σχετικός παραπομπάς εις αυτούς εύρίσκομεν εκάστοτε άναγεγραμμένας κάτωθεν τής έκδόσεως τοϋ κειμένου. Διά μίαν ακόμη φοράν πιστοποιείται και ενταύθα τό γεγονός, δτι οί βυζαντινοί συγγραφείς έγνώριζον πολύ καλά τά εις την ελληνικήν συγγράμματα καί δτι δεν έδίσταζον νά παραλαμβάνουν εξ αυτών αύτοΰσιον ή διασκευασμένον δ,τι ένόμιζον χρήσιμον προς πλουτι­σμόν τής συγγραφής των.Ό κ. Παπαδόπουλος δέν έσταμάτησεν εως εδώ, άλλ’ έζήτησε νά καθο- ρίση και τον διασκευάσαντα τό Χρονικόν, ώς τοιοϋτον δ’ εκλαμβάνει τον χρηματίσαντα Μητροπολίτην Μονεμβασίας Μακάριον Μελισσηνόν (f 1585). Τά επιχειρήματα τού κ. Παπαδοπούλου, τά όποια εύρίσκομεν εκτιθέμενα εις την ύπ’ άριθ. 2 ανωτέρω πραγματείαν αυτού, είναι τόσον πειστικά, ώστε εΐμεθα υποχρεωμένοι νά τον άκολουθήσωμεν και εις τό σημεϊον τούτο και νά δεχθώμεν δτι πράγματι ό Μητροπολίτης Μακάριος Μελλισηνός είναι ό διασκευάσας τό Χρονικόν τού Φραντζή.Ό κ. Παπαδόπουλος προχωρεί εις τήν έρευναν περί τού Χρονικού καί δέχεται δτι ώς βάσις τής διασκευής τού Μακαρίου έχρησίμευσε τό Μικρόν Χρονικόν ή έκτενέστερόν τι κείμενον επί τή βάσει τού Μικρού Χρονικού ύπ' αυτού τού Φραντζή καταρτισθένος. (Πβλ. τήν ανωτέρω ύπ’ άριθ. 2 πραγματείαν αυτού σελ. 187).Εις τό σημεϊον αυτό έχομεν ημείς άλλην γνώμην. Παραδεχόμεθα δηλαδή δτι τό Μικρόν Χρονικόν δέν έχρησίμευσεν ώς βάσις τού Μεγάλου, ού'τε αποτελεί εϊδός τι Ημερολογίου επί τού οποίου έστηρίχθη ό Φραντζής καί έγραψε βραδύτερον τό Χρονικόν του, άλλ’ είναι περίληψις τού αρχικού Χρονικού τού Φραντζή, περίληψις μάλιστα τού τμήματος εκείνου τού Χρονικού, τό όποιον αφορά κυρίως εις τά γεγονότα τής Πελοποννήσου τών ετών 1413-1478. Τοιοΰτου είδους περιλήψεις διαφόρων βυζαντινών κειμένων συναντώμεν αρκετά συχνά κατά τον Ιβον, 17°ν καί 18ον αιώνα. Αί περιλήψεις αύται έν μέρει μέν συντομεύουν καί αποδίδουν τό κείμενον εις άπλουστέραν γλώσσαν, έν μέρει δέ παραλαμβάνουν φράσεις ολοκλήρους αυτολεξεί ή σχεδόν αυτολεξεί εκ τού αρχικού κειμένου, πολλάκις μάλιστα παρατίθενται αί έννοιαι άσυναρτήτως ή μία κατόπιν τής άλλης. Καί τό Μικρόν Χρονικόν πράττει ούτως· αρκεί ϊσως ενταύθα νά παραπέμψω εις τήν σελ. 1057-1058 τής έκδόσεως τού Migne τόμ. 156. ’Ακόμη καί τήν συνήθη φράσιν τών περιλήψεων τού είδους τούτου: «άλλ’ έπί τό προκείμενον — έπανέλθωμεν» συναντώμεν εις τό Μικρόν Χρονικόν (βλ. Migne, 156 σελ. 1064 στίχ. 1 -2). Πβλ. έπίσης έκδ. Παπαδοπούλου ιδίως σ. 122, ΐ3, 127, ι,-2 137,21, 138,21, 141,17, 144, „, 150,3, 151,5-7, 159,ι, 162,6, 199, ι κλπ, ένθα φαίνεται δτι τό Μικρόν Χρονικόν μεταφράζει εις τήν άπλουστέραν γλώσσαν τό άρχικόν κείμενον τού Φραντζή.Institutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly08/12/2017 12:19:19 EET - 137.108.70.7Βιβλιοκρισία. 481Πρέπει έν τοϋτοις νά θεωρήσωμεν βέβαιον δτι ό αυτουργός τοϋ Μικροί Χρονικού έβασίζετο έπ'ι άντιβόλου εις πολλά σημεία καλυτέρου τοϋ άντιβό- λου εκείνου, επί τοϋ οποίου έστηρίχθη ό διασκευάσας τό αρχικόν κείμενον τοϋ Φραντζή Μακάριος Μελισσηνός καί γενικώτερον τών άντιβόλων εκείνων, επί τών οποίων έστηρίχθησαν οι παραδίδοντες σήμερον τό Μέγα Χρονικόν κώδικες. Ή αξία επομένως τοϋ Μικροϋ Χρονικοΰ, την οποίαν καί ό κ. Παπα- δόπουλος άνεγνώρισεν, άλλ’ από άλλης άπόψεως όρμώμενος, παραμένει καί πρέπει νά ληφβή, σοβαρώς ύπ’ όψιν τοϋτο, ϊδίως έκεϊ ένθα υποτίθεται δτι παραλαμβάνει αυτολεξεί ή σχεδόν αυτολεξεί τό κείμενον τοϋ καλοϋ άντιβό­λου του. Τό αρχικόν κείμενον τοϋ Χρονικοΰ τοϋ Φραντζή όφείλομεν επομέ­νως νά άναζητήσωμεν εις τό Μέγα Χρονικόν λαμβάνοντες ύπ” δψιν καί τό Μικρόν. Συμφώνως προς την άπσψιν ταύτην νομίζομεν δτι πρέπει νά τροπο- ποιηθή καί ή περί τής γλώσσης τοϋ Φραντζή γνώμη τοϋ κ. Παπαδοποϋλου (πβλ. ύπ’ άριθ. 2 πραγματείαν αϋτοΰ σελ. 179).Αί διαπιστώσεις αύται τοϋ κ. Παπαδοποϋλου, ή προσεχής έκδοσις καί τών δυο άλλων βιβλίων ύπ’ αϋτοϋ καί ή άκριβεστέρα έξέτασις τής παραδό- σεως τοϋ Μικροϋ Χρονικοΰ θά μάς επιτρέψουν νά πλησιάσωμεν τό αρχικόν κείμενον τοϋ Χρονικοΰ τοϋ Φραντζή, είς την άνεϋρεσιν τοϋ οποίου αί έρευναι τοϋ κ. Παπαδοποϋλου προσέφερον σπουδαιοτάτην συμβολήν.Α. ΣΙΓΑΛΑΣΤρνφωνος Εύαγγελίδου. Ή παιδεία επί Τουρκοκρατίας. [Ελληνικά σχολεία από της άλώσεως μέχρι Καποδιστρίον.] Έν Άθήναις 1936 τόμ. Α' a. 373+ CL, τόμ. Β' a. 547.Μετά την προ εβδομηκονταετίας δημοσίευσιν τοϋ «Σχεδιάσματος» τοϋ αοιδίμου Μ. Παρανίκα, πολλοί τών Ελλήνων λογίων έγραψαν ή είδικάς μελέτας περί τών κατά τόπους Ελληνικών σχολείων μετά την άλωσιν ή καί παρενέβαλον άξιολόγους περί αυτών πληροφορίας εις ίστορικάς καί άλλας μονογραφίας. Τό πολϋτιμον, πλήν διεσπαρμένον, τοϋτο υλικόν καιρός πλέον ήτο νά συγκεντρωθή επί τό αυτό, ϊνα άφ’ενός μεν δειχθή ή προς την παιδείαν έφεσις τών υπό τον Τουρκικόν ζυγόν Ελλήνων, άφ’ ετέρου δε διευκολυνθή καί ή σχετική έρευνα.Τό έργον τοϋτο, τό επιστημονικόν άμα καί εθνικόν, άφ’ οΰ τά σχολεία μετά τής Εκκλησίας κατά τούς δυσχειμέρους εκείνους χρόνους άπετέλεσαν τά κέντρα, περί α περιεστράφη ό δλος βίος τοϋ έθνους, άνέλαβε νά φέρη εις πέρας ό ελλόγιμος συγγραφεύς ό καί εκ πολλών άλλων εργασιών αύτοϋ γνωστός. Οΰτος ήκολοϋθησε μεν έν γενικαΐς γραμμαΐς τό σχέδιον τοϋ Παρανίκα Επετηρις Εταιρείας Βυζαντ. Σπουδών, Ιτος ΙΒ'. 31Institutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly08/12/2017 12:19:19 EET - 137.108.70.7

Βιβλιοκρισίαι: Georgios Phrantzes, Chronicon. Vol. I edidit I. B. Papadopoulos. Lipsiae, B. G. Teubner, 1935. Σελ. XXXIV-201. (Bibliotheca Teubneriana 1954). I. B. Papadopoulos, Phrantzes est-il reellment l’auteur de la grande chronique quiporte son nom? Extrait des Actes du IV Congres International des etudes byzantines. (Bulletin de I’Institut archeologipue bulgare, tome IX, Sofia 1935, οελ. 177 -189)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

University of Thessaly Institutional Repository