Pour prouver que le texte de la grande chronique a ete arrange
sur celui de la petite de Phrantzes, l’a. compare un de ses passages
a celui correspondant de la grande et demontre que ce dernier a ete
ecrit par celui qui Pa arrange et qui en a mal compris le sens

Παπαδόπουλος, Ιωάννης Β.

University of Thessaly Institutional Repository

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΙΚΡΑΝ ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΙΑΝ ΤΟΥ ΦΡΑΝΤΖΗΧωρία τινά τής Μικράς Χρονογραφίας τοϋ Φραντζή, μεταβιβασθέντα εις την Μεγάλην, φαίνονται εν ταΰτη ως δρθότερον εχοντα, εις τρόπον μάλιστα ώστε νά άγεται τις νά πιστευση ότι τό αντίθετον εγένετο, ότι δηλαδή ή Μικρά Χρονογραφία άπέρρευσεν εκ τής Μεγάλης. Βαθύτερα όμως εξέτασις τοΰ κει­μένου δεικνύει πασιφανώς ότι ό διασκευαστής τής Μεγάλης Χρονογραφίας, παραλαβών τά περί ών ό λόγος χωρία εκ τής Μικράς κάπως σκοτεινόν νόημα εχοντα εν ταυ τη, τά διώρθωσε κατά την ιδίαν άντίληψιν, παραποιήσας αυτά και διαστρεβλώσας τό νόημα αυτών.Έν των σπουδαιότερων τούτων χωρίων είναι τό επόμενον, τό όποιον* εν μέν τή Μεγάλη Χρονογραφία έχει ώς εξής: «Έκατώρθωσαν ουν ον δεν άλλο οί φρόνιμοί καί πρακτικοί καί γενναίοι άρχοντες ή μόνον δτι εσχον κατ' αυτών Θεόν τον τοϋ παντός ποιητήν καί αυθέντην των επί γης ίσχνρότερον, καί οντω τό σκάνδαλον έποίηααν άνά των αδελφών καί ανθεντών αυτών, ονκ ενθνμηθέντες οι άθλιοι του αψευδούς λογίου δτι πάσα βασιλεία διαμεριαθεΐσα καθ’ εαυτήν ερημοϋται, ούτε τοΰ παροιμιώδονς λόγου τοϋ προς τους δύο ονδ' 'Ηρακλής, άλλ' επανεστάτησαν καί προς τους τρεις». (Φραντζής, έκδ Βόννης, σ. 389,23 - 390,7).Έν δέ τή Μικρά Χρονογραφία τό χωρίον έχει ώς ακολούθως: «Έκα- τώρθωσαν δε ονδ'εν άλλο οι φρόνιμοι καί πρακτικοί καί γενναίοι άρχοντες η μόνον δτι επήραν κατ’ αυτών Θεόν τον τοϋ παντός ποιητήν καί αυθέντην τών επί γης ίσχυρότερον καί αδελφόν καί αυθέντην εντός τοϋ τόπου. Ούκ ενθνμηθέντες οι άθλιοι οϋτε τοϋ αψευδούς τό λόγων, δτι πάσα οικία μερισθεΐσα καθ' έαυτήν ερημοϋται, ούτε τον παροιμιώδη λόγον τον προς τους δυο ονδ' Ηρακλής άλλ' επανέατηααν καί προς τρεις καί τοιούτονς». (Mi g tie, Ρ. G., 1066 D-1067 A).Ώς βλέπει πάς τις, τό χωρίον έν τή Μεγ. Χρ. είναι μάλλον εΰληπτον και δΰναται νά τό θεώρηση ώς όρθώς έ'χον τοσοϋτο μάλλον καθ’ όσον και τό εκ τοΰ Ευαγγελίου ειλημμένου «λόγιον» διετυπώθη κάπως ακριβέστερου. («Πάσα βασιλεία μερισθεΐσα καθ’ έαυτής ερημοϋται και πάσα πόλις ή οικία μερισθεΐσα καθ’έαυτής ου σταθήσεται». Ματθ., ιβ', 25).Έν τοΰτοις ή τελευταία φράσις τοΰ χωρίου «άλλ’επανεστάτησαν και προςInstitutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly08/12/2017 12:08:07 EET - 137.108.70.7156 Ίωάννου Β. Παπαδοπούλουτούς τρεις» δίδει ήμϊν τό ένδόσιμον νά θεωρήσωμεν τό εν τή Μεγ. Χρ. χωρίον ως παραπεποιημένον. Προς ποιους τρεις; 6 διασκευαστής τής Μεγ. Χρον. δεν αναφέρει αυτούς. Οΰτοι δμως σαφώς άπαριθμοΰνται καί μνημονεύονται εν τφ χωρίφ τής Μικράς Χρον., τό όποιον διά νά έννοήση τις πλήρως και άκρι- βέστερον πρέπει νά άνατρέξη καί εις τά προηγούμενα, (ε'κδ. Βόννης, σ. 387 έ'π.), έν οις βλέπομεν δτι μετά τάς συμβάσεις καί συμφωνίας τάς γενομένας μεταξύ τοϋ δεσπότου Θωμά άφ’ ενός καί τοΰ άμηρά καί τοϋ δεσπότου Δημητρίου άφ’ ετέρου, άρχοντές τινες ίδιοτελεΐς «έπεισαν τον δεσπότην κύρ Θωμάν, ΐνα μάχην έγείρη κατά τοϋ αδελφού αυτού καί κατά τοϋ άμηρά έπανάστασιν ποίηση καί φάγη τούς όρκους ως λάχανα, οΰς προ ολίγου μετ’ αυτών έποίησε» (έκδ. Βόννης, σ. 389,7-10). Άνατρέχοντες νϋν εις τό χωρίον, ως έχει εν τή Μικρά Χρονογραφία, δυνάμεθα νά διευκρινήσωμεν σαφέστατα τήν κατά- στασιν. Λόγφ τής γενομένης επιορκίας ό δεσπότης Θωμάς καί οι μετ’ αυτού ούδέν έτερον κατώρθωσαν ή μόνον ότι επήραν (έσχον έν τή Μεγ. Χρ., όπως πάντοτε) κατ’ αυτών πρώτον θεόν τον τοϋ παντός ποιητήν, δεύτερον τον ίσχυρότερον τών επί γής αύθέντην, ήτοι τον άμηράν, καί τρίτον τον αδελφόν καί αύθέντην τών καταληφθέντων τόπων, ήτοι τον δεσπότην Δημήτριον. Οΰτοι λοιπόν είναι οί τρεις προς οΰς έπανέστησαν.Ενταύθα βλέπομεν σαφώς ότι ό διασκευαστής τής Μεγ. Χρον. ΰπέλαβε τήν φράσιν «καί αύθέντην τών επί γής ίσχυρότερον» ως κατ’ έπεξήγησιν διορισμόν τής λέξεως Θεός, ενφ αυτή άναφέρεται εις τον άμηράν, τουτέστι Μωάμεθ τον πορθητήν. Τήν δέ φράσιν, δι’ ής ύποδηλοΰται ό δεσπότης κύρ Δημήτριος, «καί άδελφόν καί αύθέντην εντός τοΰ τόπου», μηδόλως δυνηθείς νά έννοήση ό διασκευαστής, παρέλειψεν έντελώς καί τήν άντικατέστησε διά τής «καί ούτως τό σκάνδαλον έποίησαν άνά τών άδελφών καί αύθεντών αύτών», καί έν τούτη) δεικνύων ότι άντιγράφων καί διασκευάζων ούδόλως έπέστησε τήν προσοχήν του εις τό νόημα τοΰ κειμένου.Δέον προσέτι νά σημειωθή ότι ό διασκευαστής διορθοΐ αύθαιρέτως τήν φράσιν «τοϋ άψευδοϋς τό λόγιον» μεταβάλλων ταύτην εις «τοΰ άψευδοϋς λογίου». Καί δύναταί μέν τις νά νομίση έκ πρώτης άπόψεως έξετάζων τό πράγμα, ότι ή φράσις έχει δρθότερον έν τή Μεγ. Χρον. «ούκ ένθυμηθέντες οί άθλιοι τοΰ άψευδοϋς λογίου», άλλά πρέπει τις νά λάβη ύπ’ όψιν ότι διά τής λέξεως άψευδής ύποδηλοΰται ό Χριστός «ούτε τοΰ άψευδοϋς τό λόγιον» τουτέστι ού'τε τοΰ Χριστού τό λόγιον άκολουθεΐ δέ πράγματι ή εύαγγελική ρήσις ή ειλημμένη έκ τοΰ κατά Ματθαίον Εύαγγελίου. ’Αψευδής καλείται άλλως τε ό Θεός καί έν τή προς Τίτον έπιστολή τοΰ άποστόλου Παύλου (αλ 2) ως καί έν τώ έωθινώ «ό άψευδής Χριστός ό Θεός ήμϊν έπηγγείλατο».Προκειμένου δέ περί τής εύαγγελικής ρήσεως, ήτις, ως εΐδομεν άνωτέρω, παρουσιάζεται ήλλοιωμένη έν τή Μικρά Χρονογραφία, πρέπει νά δεχθώμεν δτι ό Φραντζής έγραψε ταύτην άπό μνήμης καί άντί τής λέξεως βασιλείαInstitutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly08/12/2017 12:08:07 EET - 137.108.70.7'Ερμηνευτικά εις τήν μεγ. καί την μικράν χρονογραφίαν τοΰ Φραντζή. 157μετεχειρίσθη τήν λέξιν οικία, ήτις άπαντα εν τή αμέσως επακολούθουση φράσει τής αυτής ευαγγελικής ρήσεως. Ίσως δμως καί νά τό επραξε σκοπίμως ό Φραντζής εν νω εχων δτι, καθ’ δν χρόνον διαδραματίζονται τα ως άνω γεγονότα, βασιλεία ελληνική δεν υπάρχει πλέον, καταρρεΰσασα προ πέντε ετών, καί δτι κατά τήν κρίσιμον, τήν κρισιμωτάτην εκείνην στιγμήν, τα μέλη τοΰ οίκου των Παλαιολόγων άντί νά άλληλοκαταστρέφωνται επρεπε νά ώσιν είπέρ ποτέ συνηνωμένα καί συνησπισμένα- επί τοΰ σημείου δέ τουτου ό πιστός αΰλικός συχνάκις επανέρχεται εποδυρόμενος.ΙΩΑΝΝΗΣ Β. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣInstitutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly08/12/2017 12:08:07 EET - 137.108.70.7

Ερμηνευτικά εις την μεγάλην και την μικράν χρονογραφίαν του Φραντζή

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

University of Thessaly Institutional Repository